به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، دوران کودکی یکی از مهم ترین دوره های شکل گیری شخصیت و سلامت روان انسان است. دوره ای که در آن بسیاری از نگرش ها، مهارت های ارتباطی و نحوه مواجهه فرد با مسائل زندگی پایه گذاری می شود. در این سال ها، تجربیات کودک در خانواده، مدرسه و محیط اجتماعی می تواند بر تصویری که از خود و آینده می یابد تأثیر بگذارد. به همین دلیل توجه به کودکان تنها به تأمین نیازهای جسمی و تربیتی آنها محدود نمی شود و جنبه های روانی و عاطفی رشد نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
یکی از مولفه های مهم در این زمینه، امید و نگرش کودک به آینده است. کودکی که احساس امنیت می کند، فرصت تجربه و یادگیری دارد و در رویارویی با اشتباهاتش از او حمایت می شود، به تدریج یاد می گیرد که مشکلات را پایان راه نداند و راه های مختلفی را برای رسیدن به اهدافش امتحان کند. این تجربیات می تواند به شکل گیری احساس توانمندی و دیدگاهی واقع بینانه و امیدوارکننده نسبت به آینده کمک کند.
البته پرورش امید به معنای ایجاد دیدگاه غیرواقعی یا دور نگه داشتن کودک از مشکلات نیست. کودک امیدوار باید بتواند احساسات مختلف خود از جمله ترس، غم و شکست را تجربه و ابراز کند و در عین حال یاد بگیرد که برای حل مشکلات از دیگران کمک بگیرد و امکان تلاش مجدد را پس از شکست ببیند. به این ترتیب خانواده، مدرسه و سایر محیط های آموزشی نقش مهمی در ایجاد فرصت های مناسب برای رشد این مهارت دارند.
علاوه بر توجه به نیازهای آموزشی، جسمی و اجتماعی کودکان، باید به سلامت روان و ظرفیت های مثبت آنها نیز توجه کرد و پرورش امید، اعتماد به نفس، تاب آوری و احساس توانمندی از دوران کودکی می تواند زمینه رشد نسلی را فراهم کند که در مواجهه با تغییرات و چالش های آینده آمادگی بیشتری برای سازگاری و حل مشکلات داشته باشد. نسلی که می توان آن را سفیران امید آینده نامید.
دوران کودکی؛ فصل اول امید به آینده
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه امید یکی از مولفه های مهم سلامت روان است که شکل گیری آن از سال های اول زندگی آغاز می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کودکانی که در محیطی امن و حمایتی بزرگ می شوند، فرصت بیشتری برای تجربه موفقیت، حل مشکلات، پذیرش اشتباهات و تلاش مجدد دارند و این تجربیات می تواند زمینه شکل گیری نگرش امیدوارانه نسبت به آینده را فراهم کند.
وی با بیان اینکه امید در کودکان از دیدگاه روانشناسی رشد تنها به معنای خوش بین بودن یا همیشه شاد بودن نیست، افزود: کودک امیدوار یاد می گیرد که برای رسیدن به خواسته های خود هدف داشته باشد، راه های مختلفی را برای رسیدن به آن هدف امتحان کند و اگر با شکست مواجه شد آن را پایان تلاش خود نمی داند. این مهارت به تدریج در نتیجه تعامل کودک با خانواده، مدرسه و محیط اجتماعی شکل می گیرد.
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان تصریح می کند: نقش والدین در این زمینه بسیار مهم است و نوع واکنش والدین به اشتباهات کودک می تواند بر نگرش او نسبت به توانایی های خود تأثیر بگذارد. اگر کودک احساس کند که اشتباه کردن بخشی از فرآیند یادگیری است، به احتمال زیاد در موقعیت‌های دشوار دوباره تلاش می‌کند و در مقابل، سرزنش مداوم یا ترس از شکست می‌تواند باعث دوری کودک از تجربیات جدید شود.
سلیمی با بیان اینکه یکی از عوامل موثر دیگر ایجاد فرصت برای انتخاب و تصمیم گیری متناسب با سن کودک است، تصریح می کند: وقتی کودک بتواند در برخی مسائل متناسب با سن خود انتخاب کند و نتیجه انتخاب خود را تجربه کند، احساس توانمندی بیشتری می کند. این احساس توانمندی یکی از عوامل موثر در شکل گیری نگرش مثبت نسبت به آینده است.
چرا از کودکان به سفیران امید تعبیر می شود؟
وی با بیان اینکه بازی و فعالیت های خلاقانه نقش مهمی در رشد ذهنی کودک دارد، ادامه می دهد: بازی به کودک این فرصت را می دهد که مشکلات را حل کند، با دیگران ارتباط برقرار کند، نقش های مختلف را تجربه کند و برای رسیدن به هدف تلاش کند، بنابراین بازی فقط یک فعالیت سرگرم کننده نیست و می تواند بخشی از رشد مهارت های روانی و اجتماعی کودک باشد.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه در این چارچوب واژه «کودکان؛ سفیران امید» را می توان از این نظر در نظر گرفت که کودکان از ظرفیت بالایی برای یادگیری امید و انتقال احساسات مثبت در محیط خانواده و جامعه برخوردارند، می گوید: نباید از کودکان انتظار داشت که مسئول ایجاد امید برای بزرگسالان یا جامعه باشند.
سلیمی می افزاید: توجه به دوران کودکی و ابعاد مختلف آن فرصت مناسبی برای توجه به نیازهای جسمی و تربیتی، سلامت روان و مهارت های مرتبط با امید، تاب آوری و حل مسئله کودکان است و باید توجه داشت که سرمایه گذاری روانی و تربیتی در سنین کودکی می تواند به رشد افرادی کمک کند که در مواجهه با مشکلات زندگی توانایی سازگاری و یافتن راه حل بیشتری دارند.
کودکان؛ روایتی پویا از امید به آینده
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی وی با بیان اینکه یکی از مهمترین وظایف تربیتی خانواده کمک به کودک برای ایجاد تصویری واقعی و امیدوارکننده از آینده است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: امید یک ویژگی ثابت و ذاتی نیست که کودک به تازگی با آن متولد شود، بلکه بخش قابل توجهی از آن در طول تجربیات روزمره، روابط خانوادگی و نحوه مواجهه بزرگسالان با مشکلات شکل می گیرد.
وی با بیان اینکه کودکی که احساس امنیت می کند و به خانواده تعلق دارد، فرصت بیشتری برای گفت و گو درباره خواسته ها و دغدغه های خود و یافتن راه حل برای حل مشکلات مختلف دارد، افزود: بنابراین اولین قدم در پرورش امید، ایجاد ارتباط مطمئن بین کودک و والدین است. کودک باید بداند که اگر مشکلی دارد، می تواند با یک بزرگسال امن و حامی صحبت کند.
این روانشناس بالینی بیان می کند: یکی از اشتباهات رایج در تربیت کودک این است که والدین سعی می کنند او را از هر نوع شکستی دور نگه دارند، در حالی که مواجهه کنترل شده و متناسب با سن با شکست می تواند به کودک کمک کند تا مهارت تحمل سختی و تلاش مجدد را بیاموزد. هدف این نیست که کودک را با مشکلات بزرگ روبرو کنید، بلکه اجازه دهید او تجربه کند، اشتباه کند و در موقعیت های مناسب با حمایت یک بزرگسال راه حل پیدا کند.
خدادادی ادامه می دهد: نکته مهم دیگر پرهیز از مقایسه کودک با دیگران است و مقایسه مداوم می تواند توجه کودک را از روند رشد و تلاش خودش به سمت ارزیابی دیگران سوق دهد. بهتر است والدین به جای تاکید بر نتیجه، به میزان تلاش، پیشرفت و استفاده از مهارت های کودک توجه کنند. این نوع بازخورد می تواند احساس توانمندی و انگیزه برای ادامه را افزایش دهد.
چگونه امید را به یک مهارت عملی تبدیل کنیم؟
وی با بیان اینکه در کنار خانواده، مدرسه نیز نقش مهمی در تقویت امید کودکان دارد، می گوید: محیط آموزشی ایده آل محیطی است که کودک در آن سوال بپرسد، اشتباه کند، دوباره تلاش کند و احساس کند توانایی پیشرفت دارد. ارتباط مناسب معلم و شاگرد و توجه به تفاوت های فردی کودکان می تواند در ایجاد چنین فضایی موثر باشد.
این روانشناس بالینی با اشاره به اینکه از سوی دیگر لازم است مفهوم امید را با خوش بینی افراطی اشتباه نگیریم، می افزاید: تربیت کودک امیدوار به این معنا نیست که همیشه به او بگوییم همه چیز درست می شود و بهتر است کودک یاد بگیرد مشکلات را بشناسد، احساساتش را بیان کند، برای حل مشکل کمک بگیرد و در صورت شکست راه های دیگر را امتحان کند. این نوع دیدگاه امید را به یک مهارت عملی تبدیل می کند.
خدادادی خاطرنشان می کند: اگر قرار است کودکان را سفیران امید بدانیم، مهم ترین اقدام ما فراهم آوردن شرایط برای رشد این امید است. خانواده و مدرسه می توانند با ایجاد امنیت روانی، فرصت تجربه، پذیرش اشتباه و تقویت احساس توانمندی، به فرزندان کمک کنند تا آینده را نه با ترس، بلکه با احساس توانایی و آمادگی بیشتر دنبال کنند.
تربیت فرزندان امیدوار قبل از هر چیز مستلزم ایجاد محیطی است که کودک در آن احساس امنیت، تعلق و ارزشمندی کند. وقتی کودک بداند که می تواند در مورد دغدغه ها و خواسته های خود صحبت کند و در صورت مواجهه با مشکل از حمایت بزرگترها برخوردار است، فرصت بیشتری برای تجربه و یادگیری خواهد داشت. این احساس امنیت یکی از پایه های مهم رشد روانی سالم و شکل گیری نگرش مثبت نسبت به آینده است.
در کنار امنیت عاطفی باید به کودکان فرصت تصمیم گیری و تجربه را با توجه به سنشان داد. اجازه دادن به کودک برای انتخاب، رویارویی با پیامدهای طبیعی تصمیمات و تلاش مجدد پس از اشتباهات به تدریج باعث ایجاد حس توانمندی می شود. در چنین شرایطی کودک یاد می گیرد که برای حل مشکلات منتظر کمک دیگران نباشد و می تواند با توجه به توانایی های خود راه حل هایی برای مشکلات بیابد.
نقش والدین و معلمان در این فرآیند، به جای ارائه پاسخ های آماده، همراهی با کودک و فراهم آوردن فرصت های یادگیری است. تشویق به تلاش، اجتناب از مقایسه، پذیرش اشتباهات و توجه به پیشرفت کودک می تواند به او کمک کند تصویر سالم تری از توانایی های خود داشته باشد. این دیدگاه در درازمدت می تواند به شکل گیری فردی کمک کند که در برابر مشکلات احساس ناتوانی نمی کند و سعی می کند شرایط را تغییر دهد.
توجه به امید در کودکی توجه به آینده جامعه است. کودکانی که در محیطی حمایت‌کننده بزرگ می‌شوند و فرصت یادگیری، تجربه و تلاش مجدد را دارند، ظرفیت بیشتری برای رویارویی سازنده با مسائل آینده خواهند داشت و باید توجه داشته باشیم که حمایت از کودکان تنها مراقبت از امروز نیست، بلکه زمینه‌ای برای ساختن فردایی سالم‌تر، توانمندتر و امیدوارکننده‌تر است.
منبع : به گزارش میهن تجارت
