از آبله تا فلج اطفال؛ واکسن‌ها چگونه بار بیماری‌های خطرناک را تغییر دادند؟

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، واکسیناسیون یکی از آن مداخلات پزشکی است که موفقیت آن گاهی ضرورت آن را کمتر نمایان می کند، زیرا هدف اصلی واکسن محدود کردن احتمال آسیب قبل از رسیدن بیماری است. کاهش شیوع برخی از بیماری‌های عفونی طی دهه‌های گذشته باعث شده است که بسیاری از نسل‌های جدید کمتر با پیامدهای شدید آن مواجه شوند، اما این دوری از تجربه مستقیم بیماری می‌تواند اهمیت پیشگیری را برای برخی خانواده‌ها کمرنگ کند.

تاریخچه واکسیناسیون نشان می دهد که تمرکز اولیه بر روی بیماری هایی بوده است که تعداد زیادی از افراد را تحت تاثیر قرار می دهد یا می تواند باعث عوارض شدید و مرگ و میر شود. دیفتری، کزاز، سیاه سرفه و فلج اطفال از جمله بیماری هایی هستند که واکسن نقش مهمی در کنترل آنها داشته است. آبله نیز نمونه ای است که مسیر پیشگیری در نهایت منجر به حذف این بیماری از سطح جهانی شد. دستاوردی که جایگاه واکسیناسیون را در بهداشت عمومی نشان می دهد.

با این حال، هیچ بیماری بی اهمیت تلقی نمی شود، فقط به این دلیل که در بسیاری از موارد با گذشت زمان بهبود می یابد. شدت بیماری در همه افراد یکسان نیست و برخی عفونت ها می تواند عوارض جدی برای گروه های آسیب پذیر ایجاد کند و به همین دلیل منطق واکسیناسیون نه تنها پیشگیری از عفونت است، بلکه کاهش احتمال ابتلا به اشکال شدید بیماری و پیامدهای آن است که بخش مهمی از فلسفه پیشگیری است.

از سوی دیگر، شک واکسن سابقه طولانی دارد و بخشی از آن ناشی از یک اشتباه رایج در درک رابطه زمانی است. اگر بیماری یا مشکل پزشکی مدتی پس از دریافت واکسن رخ دهد، ممکن است به طور طبیعی این دو رویداد را با هم مرتبط کنیم، در حالی که صرف وقوع دو رویداد دلیلی را ثابت نمی کند. همین تفاوت بین «پس از آن» و «به خاطر آن» یکی از نکات مهم در درک علمی ایمنی و عوارض واکسن است.

واکسیناسیون؛ راه ایمن برای پیشگیری از بیماری

سید ناصرالدین مصطفوی، فوق تخصص عفونی کودکان وی در گفت و گو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه واکسیناسیون از دوران کودکی شروع می شود و در بسیاری از بیماری های خطرناک پیشگیری بسیار بالایی ایجاد می کند، اظهار کرد: از جمله بیماری هایی که واکسن آنها نقش بسیار مهمی در کاهش موارد شدید و مرگ و میر داشته است می توان به دیفتری، کزاز، سیاه سرفه و فلج اطفال اشاره کرد.

وی افزود: آبله نیز نمونه بسیار مهمی است که با اجرای گسترده واکسیناسیون در دنیا ریشه کن شد و امروز دیگر واکسیناسیون عمومی انجام نمی شود. همچنین واکسن هایی برای بیماری هایی مانند سرخک و سرخجه وجود دارد که بسیار مهم هستند، زیرا این بیماری ها می توانند عوارض جدی به خصوص در نوزادان و کودکان ایجاد کنند.

فوق تخصص بیماری های عفونی کودکان با بیان اینکه در سال های اخیر واکسن های جدیدتری به برنامه های پیشگیری اضافه شده است، تصریح کرد: به عنوان مثال واکسن هایی برای پیشگیری از مننژیت در کودکان استفاده می شود، همچنین واکسن اوریون سال هاست که در دسترس است و نسل های قدیمی به خوبی به خاطر دارند که در گذشته کودکان زیادی حدود یک بار به اوریون مبتلا می شدند.

بیزاری از واکسن چگونه شکل می گیرد؟ از یک شک ساده تا انتشار یک باور نادرست

مصطفوی ادامه داد: درست است که برخی از این بیماری ها در بسیاری از موارد پس از چند روز یا مدتی خود به خود بهبود می یابند، اما مسئله مهم این است که همه موارد بیماری بدون عارضه نیست. برخی از آنها می توانند عوارض پایدار، شدید و گاه حتی تهدید کننده زندگی ایجاد کنند، بنابراین واکسن هایی برای بیماری هایی که بیشترین میزان عفونت، عوارض و مرگ و میر را به همراه داشتند، ابتدا ساخته شد و به تدریج دامنه واکسیناسیون گسترش یافت.

وی با بیان اینکه یکی از دلایلی که باعث بیزاری از واکسن می شود و تردید در مورد واکسن ایجاد می کند تزریق واکسن به فردی است که در زمان دریافت آن بیمار نیست و فرد سالم است، گفت: زمانی که فرد بیمار می شود طبیعی است که به پزشک مراجعه کند، دارو دریافت کند و ممکن است عوارضی داشته باشد، اما زمانی که واکسن به خودی خود باعث ایجاد این واکسن در فرد سالم می شود یا خیر. عوارض یا نه و همین مسئله. در طول این سال ها تردیدهایی را به وجود آورده است.

این فوق تخصص بیماری های عفونی کودکان اضافه کرد: از همان سال های اولیه تولید واکسن، افراد به دلایل مختلف به عوارض آن شک داشتند و مثلاً اگر فردی واکسن را دریافت کرد و مدتی بعد به بیماری نادری مبتلا شد، ممکن بود فکر کنند که این بیماری ناشی از واکسن بوده است، زیرا از نظر زمانی، واکسن مدتی قبل از بروز بیماری تزریق شده است. سپس می‌توان چنین تجربه‌ای را در بین افراد دیگر منتشر کرد و به تدریج این تصور شکل گرفت که واکسن عامل بیماری است.

اهمیت واکسیناسیون را می توان در شکافی که بین وضعیت بسیاری از کودکان امروزی و تصویری که نسل های گذشته از برخی بیماری های عفونی داشتند، مشاهده کرد. بیماری هایی که زمانی گسترده بودند یا پیامدهای شدیدی داشتند با توسعه برنامه های واکسیناسیون بسیار محدودتر شده و در برخی موارد مانند آبله از چرخه طبیعی انتقال خارج شده اند.

با این حال، کاهش در مشاهده مستقیم بیماری نباید منجر به این تصور شود که خطر به طور کامل از بین رفته است. این واکسن زمانی بیشترین فایده پیشگیرانه خود را نشان می دهد که قبل از مواجهه با بیماری دریافت شود و هدف آن آماده سازی بدن برای مقابله با عامل عفونی است، بنابراین سالم بودن در زمان واکسیناسیون جزء منطق پیشگیری است نه دلیلی بر ضرورت آن.

در مورد عوارض جانبی، باید بین احتمال واکنش های شناخته شده پس از واکسیناسیون و نسبت دادن هر بیماری یا رویداد بعدی به واکسن تمایز قائل شد. بدن ممکن است پس از دریافت واکسن واکنش نشان دهد، اما هر اتفاقی که پس از تزریق رخ می دهد ناشی از آن نیست و برای بررسی چنین رابطه ای باید شواهد علمی و الگوی عوارض را در نظر گرفت.

تصمیم گیری در مورد واکسیناسیون مستلزم آگاهی از شواهد پزشکی در مورد فواید و عوارض جانبی آن است تا اینکه مبتنی بر تجربه شخصی یا روایتی باشد که در بین مردم اطراف منتشر شده است. هدف واکسن کمک به درمان فرد پس از بیمار شدن نیست و عملکرد اصلی آن کاهش خطر عفونت و پیامدهای خطرناک آن قبل از بروز بیماری است. همان رویکردی که اساس بسیاری از موفقیت های پزشکی در زمینه پیشگیری را تشکیل داده است.