خودروسازی در مرز رکود | کاهش موجودی انبار نمی‌تواند افزایش فروش را اثبات کند

بررسی جزئیات خودرو نیز دو روند متفاوت را در این صنعت نشان می دهد. از یک سو تولید و فروش محصولات در شهریور افزایش یافت و از سوی دیگر سفارشات جدید مشتریان کاهش یافت و انتظارات تولید برای ماه آینده همچنان زیر سطح خنثی است. این ترکیب آماری نشان می دهد که رشد ماهانه فعالیت خودروسازان حداقل در شرایط فعلی لزوماً به معنای بهبود پایدار وضعیت تقاضا نیست. مهمترین تغییر در شماق شهریور ماه، جهش شاخص تولید محصول از 39.5 به 55.4 واحد است. افزایشی که مطابق با رشد 40.2 درصدی تولید خودرو کشور نسبت به مردادماه است. شاخص فروش با رسیدن به 50.8 واحد حکایت از بهبود فروش ماهانه دارد. اما مقایسه این روند با شاخص سفارشات جدید تصویر متفاوتی از وضعیت بازار ارائه می دهد. سفارشات جدید در ماه سپتامبر به 48.2 واحد رسید و بار دیگر به محدوده انقباض بازگشتند.

از سوی دیگر، کاهش سرعت در ساخت و تحویل سفارش‌ها در کنار کاهش سفارش‌های جدید، ضرورت بررسی تامین مواد اولیه، نقدینگی و ظرفیت عملیاتی زنجیره تولید را برجسته می‌کند. اگرچه شاخص انتظارات تولید در ماه آینده از 41.7 به 47 واحد افزایش یافت، اما باقی ماندن آن زیر مرز 50 نشان می دهد که شرکت ها همچنان چشم انداز محتاطانه ای دارند. به طور کلی شامخ شهریورماه خودرو حکایت از احیای نسبی تولید و فروش دارد، اما تداوم ضعف سفارشات جدید و انتظارات نه چندان مثبت، پایداری این بهبود را مشکوک می‌کند. عبور از منطقه رکود علاوه بر تداوم تولید در گرو تقویت تقاضای موثر و رفع موانع عرضه و تولید است.

شامخ روی تابلوی اعداد

نگاهی به اعداد و ارقام درج شده در جدول شامخ شهریور ماه 1405 نشان می دهد که شماخ گروه خودرو در رتبه 49 قرار دارد. بررسی آماری شرکت شماخ خودرو در شهریور ماه نسبت به مرداد ماه سال جاری حاکی از رشد 7.2 درصدی است. در عین حال مقایسه آن با شهریور ماه سال گذشته نشان می دهد که این شاخص با افزایش 8.8 درصدی مواجه شده است. با وجود اینکه شماخ گروه خودرو در این بررسی رشد را تجربه کرده است، اما همچنان زیر سطح خنثی 50 قرار دارد، موضوعی که نشان دهنده تداوم افت تقاضا در کنار تنگناهای حوزه عرضه است، فعالیت شرکت های خودروسازی و قطعه سازی را تحت تاثیر قرار داده است. همچنین از بین 12 شاخص مورد بررسی، سه شاخص نسبت به مرداد ماه با کاهش و بقیه افزایش یافته است.

جزئیات جدول شهریور ماه شماخ خودرو نشان می دهد که بیشترین رشد مربوط به شاخص کمیت تولید محصول است. در حالی که این شاخص در مردادماه 39.5 بود، در شهریور به 55.4 واحد رسید. این به معنای رشد 40.2 درصدی است. مقایسه وضعیت این شاخص نسبت به شهریور ماه سال گذشته رشد 31.2 درصدی را نشان می دهد. تحلیل داده های آماری سایت کدال نیز نشان می دهد که حجم تولید خودروسازان بزرگ کشور در شهریورماه نسبت به مردادماه حدود ۷۵ درصد افزایش داشته است. در این میان تولید بزرگترین خودروساز کشور یعنی ایران خودرو در این ماه نسبت به مردادماه 74 درصد افزایش داشته است. میزان تولید دو خودروساز دیگر یعنی سایپا و پارس خودرو نیز به ترتیب 62.5 و 181 درصد افزایش داشته است.

اگرچه رشد این شاخص در جدول شماخ برای شهریور ماه حکایت از بهبود نسبی وضعیت تولید دارد، اما بر اساس گزارش شماخ، این بهبود در شرایطی رخ داد که سفارشات جدید مشتریان در این ماه همچنان کاهش پیدا کرد. در چنین شرایطی نمی توان به تنهایی افزایش شاخص تولید را نشانه خروج از رکود دانست. تداوم تقاضای ضعیف، دسترسی محدود به مواد اولیه و افزایش هزینه های تولید همچنان می تواند شرکت ها را از ادامه بهبود فعالیت های خود باز دارد. بنابراین، پایداری این روند در گرو تقویت تقاضا و بهبود شرایط عرضه نهاده های تولید است. مصرف حامل های انرژی با بیشترین رشد شاخص در رتبه دوم قرار دارد. در حالی که این شاخص در مردادماه 46.1 بود، در شهریور به 59.5 رسید. یعنی این شاخص با رشد 29 درصدی مواجه شده است. در عین حال نسبت به شهریور سال گذشته 19.4 درصد افزایش نشان می دهد. در شهریورماه، همسویی رشد تولید در صنعت خودرو با افزایش مصرف حامل‌های انرژی، نشان‌دهنده تقویت چرخه عملیاتی در این بخش است. به طوری که جهش شاخص تولید به عنوان محرک اصلی به طور مستقیم باعث افزایش تقاضای انرژی در واحدهای تولیدی و زنجیره تامین شده است.

در رتبه سوم با بیشترین رشد شاخص، میزان فروش محصولات با رقم 50.8 قابل مشاهده است. در مقایسه با مردادماه 24.8 درصد رشد و نسبت به شهریور ماه سال گذشته 11.6 درصد افزایش داشته است. در عین حال آمار درج شده در سایت کدال نیز حاکی از افزایش 17 درصدی فروش خودروسازان در شهریورماه نسبت به مردادماه است. این در حالی است که مقایسه فروش در نیمه اول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل از افت 29.3 درصدی خبر می دهد. این در حالی است که بیشترین رشد فروش ماهانه مربوط به گروه خودروسازی سایپا با 32.6 درصد افزایش است. رشد فروش ماهانه در پارس خودرو و ایران خودرو به ترتیب 18 و 11.6 درصد بوده است.

اگرچه در شهریور میزان تولید و فروش گروه خودرو افزایش یافت، اما میزان سفارشات جدید کاهش یافت. در حالی که این شاخص در مردادماه روی عدد 51 قرار داشت، در شهریور ماه با افت 5.4 درصدی عدد 48.2 را نشان می دهد. مقایسه این رقم نسبت به شهریور ماه سال قبل حکایت از کاهش محدود 0.4 درصدی دارد. این در حالی است که شاخص میزان سفارش‌های جدید در آخرین ماه تابستان در محدوده انقباضی قرار دارد که به معنای تداوم تقاضای ضعیف است و البته حکایت از افزایش محدود اما مستمر کاهش سفارش‌های جدید دارد.

یکی دیگر از شاخص هایی که در آخرین ماه تابستان با کاهش مواجه شد، سرعت انجام سفارش و تحویل است. این شاخص در اواسط تابستان روی 53.8 بود اما در شهریور 51.4 را نشان می دهد که به معنای افت 4.4 درصدی است. در عین حال مقایسه آن با شهریور سال گذشته 5.6 درصد کاهش نشان می دهد. کاهش سرعت ساخت و تحویل سفارش در شماخ به معنای افزایش زمان انتظار برای تکمیل و تحویل کالا است که البته به دو صورت قابل تفسیر است. این پدیده از یک سو می تواند نشان دهنده فشار بیش از ظرفیت تقاضا باشد که رشد سریع سفارشات جدید باعث ایجاد گلوگاه در زنجیره تامین و لجستیک شده و سیگنال مثبتی برای رونق بازار محسوب می شود. از سوی دیگر، اگر این کندی ناشی از اختلال در تامین مواد اولیه، کمبود نقدینگی برای خرید اقلام ضروری و یا فرسودگی ماشین‌آلات باشد، مانند یک مانع ساختاری عمل می‌کند و نشان‌دهنده ناکارآمدی در زنجیره تامین و کاهش بهره‌وری است که در درازمدت می‌تواند منجر به کاهش رقابت‌پذیری و نارضایتی مشتریان شود.

موجودی محصول نهایی (انبار) خودروسازان نیز در شهریور ماه با افت مواجه شده است. بررسی آن در جدول شماخ نشان می دهد در حالی که در مردادماه 46 بوده، در شهریور به 44.2 کاهش یافته است. یعنی این شاخص با افت 3.9 درصدی مواجه شده است. در عین حال، مقایسه آن با شهریور سال گذشته حاکی از رشد 8.6 درصدی است. در بررسی شماخ از کل اقتصاد، موجودی انبار کمترین سطح خود را در پنج ماه گذشته پس از آتش بس ثبت کرده است. افزایش شاخص فروش محصولات می تواند توضیح دهنده این کاهش موجودی در انبار باشد. با این حال، اگر آن را در کنار نگرانی‌ها در مورد وضعیت موجودی مواد خام قرار دهیم، گزارش شماخی به ما می‌گوید که این می‌تواند منعکس‌کننده محدودیت‌های تولید و تغییرات در مدیریت موجودی شرکت‌ها باشد. یکی از توضیحات احتمالی این است که برخی از شرکت ها از ذخایر محصول نهایی خود برای پاسخگویی به تقاضای موجود استفاده کرده اند. با این حال، کاهش موجودی به تنهایی نمی تواند افزایش فروش را ثابت کند و همچنین ممکن است ناشی از کاهش تولید یا محدودیت در جایگزینی محصولات فروخته شده باشد.

بررسی جزییات جدول شامخ خودرو نیز نشان می دهد که شاخص انتظارات تولید در یک ماه آینده رشد کرده و روی عدد 47 قرار دارد، اما همچنان زیر مرز 50 قرار دارد و این شاخص در مردادماه رقم 41.7 را نشان می دهد اما در شهریور ماه با افزایش 12.7 درصدی مواجه شده است. در عین حال در شهریور ماه سال قبل عدد 46.1 را نشان داد که به معنای افزایش محدود 2 درصدی این شاخص در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال 1404 است. اگرچه شاخص انتظارات تولید در ماه آینده با رشد مواجه شده است، اما سطح پایین تر از حد خنثی 50 نشان دهنده تداوم غلبه انتظارات چشم انداز منفی بر فعالیت اقتصادی است. در گزارش شماخ در این خصوص آمده است که تداوم محدودیت های اقتصادی، افزایش هزینه های تولید، ضعف تقاضا و عدم اطمینان نسبت به تحولات سیاسی و اقتصادی می تواند از شکل گیری انتظارات مثبت و پایدار در بین شرکت ها جلوگیری کند. اگرچه بهبود محدود این شاخص نسبت به مرداد ماه می تواند نشانه تعدیل نسبی بدبینی باشد، اما هنوز نمی توان آن را نشانه بازگشت اعتماد یا انتظار شکوفایی در ماه آینده دانست. بهبود پایدار انتظارات مستلزم کاهش نااطمینانی، بهبود شرایط تامین مواد اولیه و نقدینگی، تقویت تقاضای موثر و ارائه برنامه ریزی مطمئن برای تولید و سرمایه گذاری است.