به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، نفوذ اسرائیل در کشورهای مسلمان منطقه پدیده ای محدود به سال های اخیر نیست. این راهبردی است که در قالب همکاری های اقتصادی، امنیتی، نظامی و دیپلماتیک دنبال می شود و هدف آن تثبیت موقعیت تل آویو در معادلات استراتژیک منطقه است. عادی سازی روابط امارات متحده عربی و اسرائیل در سال 2020 و گسترش همکاری های دو طرف از مهمترین جلوه های این روند بود. الگویی که اکنون نشانه هایی از تبعیت از ابعاد مختلف آن در جمهوری آذربایجان نمایان می شود.
اگر امارات را یکی از راه های گسترش نفوذ اسرائیل در جهان عرب بدانیم، جمهوری آذربایجان نیز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، همسایگی با ایران و روابط گسترده نظامی و امنیتی با تل آویو، جایگاه ویژه ای در محاسبات اسرائیل دارد. کشوری با اکثریت جمعیت مسلمان و سهم قابل توجهی از شیعیان که از سال 1992 روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل آغاز کرده است. اما موضوع به روابط خارجی باکو محدود نمی شود. آنچه مهمتر است رابطه این روابط با سیاست های داخلی دولت الهام علی اف است. به ویژه در شرایطی که محدودیت های جدید پوشش مذهبی در مدارس اعتراض دانش آموزان، خانواده ها و تعدادی از شخصیت های سیاسی منطقه را به دنبال داشته است.
حجاب در محاصره سیاست های علی اف
دولت جمهوری آذربایجان با وضع مقررات جدید پوشاک در مدارس جنجال بر سر حدود دخالت دولت در اعتقادات شخصی شهروندان ایجاد کرده است. بر اساس اطلاعات ارائه شده از مصوبات جدید هیات وزیران این کشور، محدودیت هایی برای پوشش مخالف لباس مدارس و همچنین پوشش معلمان در نظر گرفته شده است. مقرراتی که منجر به گزارش هایی مبنی بر ممنوعیت ورود دانش آموزان محجبه به کلاس های درس و محدودیت هایی برای برخی معلمان شده است.
دولت علی اف ممکن است این سیاست ها را در چارچوب سکولاریسم و استانداردهای آموزشی توجیه کند، اما سوال اصلی همچنان باقی است: آیا سکولار بودن سیستم آموزشی لزوماً به معنای حذف علائم مذهبی از لباس دانش آموزان است؟ سکولاریسم، حتی در قرائت دقیق آن، نباید به ابزاری برای سلب حق تحصیل شهروندان تبدیل شود. اگر پوشش دانش آموزی بدون ایجاد اختلال در روند آموزشی مانعی برای تحصیل دیگران نباشد، چگونه می توان محرومیت وی از کلاس درس را با حقوق اساسی شهروندان تلفیق کرد؟
اهمیت این مسئله در جمهوری آذربایجان دوچندان است. کشوری که هویت تاریخی و فرهنگی بخش بزرگی از جامعه آن با اسلام و تشیع پیوند خورده است. طبیعی است که محدود کردن بیان دینی در چنین جامعه ای تنها یک تصمیم اداری تلقی نمی شود و واکنش های اجتماعی را به دنبال دارد.
گزارش های منتشر شده از اعتراضات دانش آموزان و خانواده ها، از جمله تحریم کلاس های درس در برخی مدارس باکو، حاکی از آن است که این موضوع فراتر از یک اختلاف آموزشی بوده است. همچنین گزارش هایی از دستگیری معترضان و اعتراض به محدودیت پوشش معلمان منتشر شده است. این تحولات نشان می دهد که سیاست های پوششی دولت به یک موضوع اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. مشکلی که نمی توان به سادگی با مراجعه به انضباط مدارس از کنار آن گذشت.
روسری یک دختر مدرسه ای چه تهدیدی برای آینده کشوری است که باید تاوانش را با محرومیت از تحصیل بپردازد؟ دولت ها می توانند در مورد مقررات آموزشی تصمیم گیری کنند، اما این اختیار نباید به قیمت نادیده گرفتن حقوق شهروندی و تحمیل هزینه های سنگین اجتماعی تمام شود.
باکو در مدار تل آویو
در سطح منطقه ای نیز روابط جمهوری آذربایجان و اسرائیل ابعاد گسترده ای یافته است. این همکاری ها به حوزه دیپلماسی محدود نمی شود و شامل بخش های دفاعی، امنیتی، انرژی و فناوری می شود. موقعیت جغرافیایی آذربایجان و همسایگی آن با ایران اهمیت این کشور را برای محاسبات استراتژیک اسرائیل افزایش می دهد. موضوعی که در تحلیل های مراکز مطالعاتی اسرائیل نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در همین چارچوب، مرکز مطالعات راهبردی بگین سادات در فوریه 2025 در تحلیلی از روابط منطقه ای بر اهمیت همکاری با جمهوری آذربایجان تاکید کرد و به گسترش روابط این کشور با چارچوب توافقات ابراهیم اشاره کرد. چنین رویکردی نشان می دهد که در بخشی از محافل راهبردی اسرائیل، باکو نه تنها یک شریک اقتصادی، بلکه بازیگری موثر در ترتیبات امنیتی منطقه ای به ویژه در رابطه با ایران تلقی می شود.
آمار موسسه تحقیقات صلح بین المللی استکهلم نیز حکایت از عمق همکاری نظامی دو طرف دارد. بر اساس داده های این موسسه، بین سال های 2016 تا 2020، اسرائیل تامین کننده حدود 69 درصد از عمده واردات تسلیحات جمهوری آذربایجان بوده است. این وابستگی تسلیحاتی در کنار همکاری های اطلاعاتی و امنیتی، ظرفیت نفوذ استراتژیک تل آویو را در روابط باکو افزایش می دهد.
البته گسترش همکاری نظامی به تنهایی به معنای تبدیل شدن جمهوری آذربایجان به نیروی نیابتی اسرائیل نیست. اما این روابط، به ویژه با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک آذربایجان، سؤالات جدی را در مورد پیامدهای منطقه ای آن ایجاد می کند. سفر گیدئون سار وزیر امور خارجه اسرائیل به باکو در ژانویه 2026 و پیگیری همکاری های اقتصادی و فناوری نیز نشانه تداوم این روند است.
با این حال، نسبت دادن مستقیم سیاست های داخلی دولت علی اف، از جمله محدودیت های حجاب، به نفوذ اسرائیل، بدون شواهد روشن، تحلیلی عجولانه خواهد بود. مسئله اصلی این است که گسترش روابط با تل‌آویو همزمان با تشدید محدودیت‌های مذهبی، تصویری از جهت‌گیری سیاسی و فرهنگی دولت آذربایجان و اینکه آیا این سیاست‌ها با خواسته‌ها و هویت بخش مهمی از جامعه آن کشور سازگار است یا خیر، ترسیم می‌کند.
شکاف در وحدت “یک ملت، دو دولت”
پیامدهای این درگیری به مرزهای جمهوری آذربایجان محدود نمی شود. ترکیه که روابط خود با باکو را بر اساس شعار تاریخی «یک ملت، دو دولت» تعریف می کند، از نظر سیاسی، نظامی و فرهنگی یکی از مهم ترین متحدان جمهوری آذربایجان به شمار می رود. بنابراین انتقاد شخصیت‌های سیاسی و گروه‌های مدنی ترکیه در مورد محدودیت حجاب در مدارس آذربایجان مهمتر از یک اعتراض عادی است.
مصطفی ینروغلو، نماینده استانبول در پارلمان ترکیه، محرومیت دختران محجبه از تحصیل را نقض حقوق اساسی خواند و از مقامات ترکیه خواست در برابر این اقدامات سکوت نکنند. همچنین گزارش هایی از تجمع مخالفان محدودیت حجاب در مقابل کنسولگری جمهوری آذربایجان در استانبول منتشر شده است. تظاهراتی که در آن تجربه ممنوعیت حجاب در ترکیه یادآوری شد و نسبت به تکرار چنین روندی هشدار داده شد.
این واکنش ها نشان می دهد که سیاست داخلی دولت علی اف می تواند حتی بر روابط آن با نزدیک ترین متحد منطقه ای خود نیز سایه افکند. ترکیه و آذربایجان علاوه بر همکاری راهبردی، روابط تاریخی و فرهنگی گسترده ای دارند. بنابراین هر تصمیمی که حساسیت های مذهبی و اجتماعی جامعه آذربایجان را نادیده بگیرد ممکن است به موضوعی فراتر از مدیریت داخلی تبدیل شود.
امروز باکو با دو سوال اساسی مواجه است: تا چه اندازه می خواهد روابط استراتژیک خود با تل آویو را گسترش دهد و تا چه حد حاضر است حقوق و اعتقادات شهروندان خود را در سیاست داخلی به رسمیت بشناسد؟
دولت علی اف می تواند شریک کشورهای مختلف در عرصه بین المللی باشد و در مورد ساختار سیاسی و آموزشی خود تصمیم گیری کند. اما هیچ یک از این اختیارات توجیهی برای سلب حق تحصیل دانش آموزان به دلیل پوشش مذهبی آنها نیست. اگر قرار است شعار «یک ملت، دو دولت» معنایی فراتر از یک عبارت دیپلماتیک داشته باشد، احترام به حقوق شهروندان و حساسیت های فرهنگی جامعه نیز باید بخشی از آن باشد.
آذربایجان در نقطه تلاقی منافع منطقه ای و هویت تاریخی آن قرار دارد. مسئله فقط یک روسری در کلاس نیست. مسئله این است که آیا دولت می تواند بین روابط خارجی، الزامات حکومت داری و حقوق مردم تعادل برقرار کند یا در روند تثبیت جایگاه بین المللی خود از جامعه ای فاصله می گیرد که مشروعیت هر سیاستی در نهایت باید به حیات و حقوق آن بازگردد؟
منبع : به گزارش میهن تجارت
