رابطه میان تنوع زیستی، صلح و امنیت باید دوسویه باشد

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت و به نقل از سازمان حفاظت محیط زیست، شینا انصاری در پنل تخصصی «تنوع زیستی و صلح؛ حفاظت از محیط زیست در هنگام درگیری های مسلحانه» که با حضور نیکول پاشینیان نخست وزیر ارمنستان و مدیران سازمان های محیط زیست سازمان ملل متحد برگزار شد، اظهار داشت: موضوع این پنل، یعنی رابطه اخلاقی و صلح من از دیدگاه سیاسی، صرفاً رابطه بین زیستی نیست. بلکه موضوعی اساسی در حوزه حاکمیت محیطی، حقوق بین الملل و امنیت انسانی تلقی می شود.

وی افزود: در چارچوب کنوانسیون تنوع زیستی عمدتاً عواملی مانند تغییر کاربری اراضی، تخریب زیستگاه، آلودگی، بهره برداری ناپایدار از منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی را از مهم ترین عوامل محرک کاهش تنوع زیستی می دانیم. با این حال، عامل دیگری نیز وجود دارد که در این معادله سزاوار توجه بسیار بیشتری است: فروپاشی صلح و وقوع درگیری های مسلحانه، جنگ می تواند چندین عامل محرک کاهش تنوع زیستی را به طور همزمان و با شدت ویرانگر فعال کند. پیامدهای آن از تخریب مستقیم زیستگاه ها و وقوع آتش سوزی های گسترده تا آلودگی خاک و آب، انتشار مواد خطرناک، جابجایی جمعیت های انسانی، اختلال در مدیریت مناطق حفاظت شده و تضعیف ظرفیت های ملی برای پایش و حفاظت از طبیعت است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: جمهوری اسلامی ایران این واقعیت را نه تنها در سطح نظری، بلکه بر اساس تجربه مستقیم خود بیان می کند. در سال های اخیر از نزدیک پیامدهای چنین شرایطی را تجربه کرده ایم. در جریان جنگ 12 روزه 2025، تعدادی از مناطق حفاظت شده ایران نیز تحت تأثیر حملات و پیامدهای درگیری ها قرار گرفتند. بر اساس ارزیابی های انجام شده، سیزده منطقه حفاظت شده و هزاران هکتار از عرصه های طبیعی به ویژه در رشته کوه زاگرس در اثر آتش سوزی آسیب دیده و متاثر شده است. با این حال، ابعاد واقعی خسارت بسیار فراتر از تعداد هکتارهای سوخته یا تخریب شده است.

انصاری ادامه داد: در جریان جنگ تجاوزکارانه اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، بار دیگر آسیب پذیری اکوسیستم های خلیج فارس در برابر آلودگی های ناشی از آسیب به تاسیسات نفت و گاز، آتش سوزی و انتشار آلاینده ها آشکار شد.

به گفته وی، خلیج فارس دریایی نیمه بسته، کم عمق و از نظر محیطی بسیار حساس است.

انصاری افزود: صخره های مرجانی، جنگل های حرا، زیستگاه های ساحلی و تنوع آبزیان در این پهنه آبی از ارزش زیست محیطی بالایی برخوردار است. علاوه بر این، این اکوسیستم‌ها با امنیت غذایی و معیشت میلیون‌ها نفر در سراسر منطقه ارتباط مستقیم دارند، در چنین شرایطی، هیچ حادثه آلودگی را نمی‌توان به عنوان یک موضوع محلی در نظر گرفت، ممکن است آلاینده‌ها توسط جریان‌های دریایی منتقل شده، وارد زنجیره غذایی شده و روی زیستگاه‌هایی که در فاصله قابل‌توجهی از محل اولیه حادثه واقع شده‌اند، تأثیر بگذارند.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: از این منظر محکومیت اقدامات تجاوزکارانه و پاسخگویی متجاوز باید فراتر از ابعاد سنتی صلح و امنیت بین المللی باشد و امنیت اکولوژیکی نیز به عنوان یکی از ابعاد جدایی ناپذیر امنیت منطقه شناخته شود.

معاون رئیس جمهور ادامه داد: یکی از درس های مهمی که از تجربیات اخیر گرفته ایم، لزوم تفکیک واضح تری بین آسیب به زیرساخت ها و آسیب به طبیعت است. یک ساختمان را می توان بازسازی کرد، یک جاده را می توان بازسازی کرد، اما انقراض یک گونه، از دست دادن یک جمعیت ژنتیکی مشخص یا فروپاشی یک زیستگاه منحصر به فرد ممکن است برگشت ناپذیر باشد. به همین دلیل، ارزیابی پیامدهای درگیری های مسلحانه باید رویکردی را اتخاذ کند که در آن خسارات زیست محیطی به طور مستقل، علمی و در مدت زمان طولانی صورت گیرد.

وی تاکید کرد: این گونه ارزیابی ها نباید محدود به میزان تخریب فیزیکی باشد، بلکه باید شامل کاهش تنوع زیستی، تخریب زیستگاه ها، آسیب به خدمات اکوسیستمی، آلودگی خاک و آب و آسیب به ذخایر ژنتیکی باشد.

مسلح ایجاد کنید

انصاری بیان کرد: کشورهای غرب آسیا و جنوب غرب آسیا با فشارهای زیست محیطی فزاینده ای از جمله تغییر اقلیم، کم آبی، بیابان زایی، کاهش منابع طبیعی و افزایش فشار بر اکوسیستم ها مواجه هستند. و در شرایطی که همچنان با بحران های امنیتی مستمر دست و پنجه نرم می کنند، در چنین شرایطی، جنگ می تواند پیامدهای بحران های زیست محیطی را تشدید کند و آسیب پذیری جوامع و اکوسیستم ها را افزایش دهد، از این رو، رابطه بین تنوع زیستی، صلح و امنیت را باید رابطه ای دوسویه دانست، صلح برای طبیعت ضروری است. و حفاظت موثر و مسئولانه از طبیعت نیز می تواند در تقویت صلح نقش داشته باشد.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: همکاری در حوزه رودخانه های مشترک، تالاب ها، دریاها، گونه های مهاجر و ذخایر ژنتیکی می تواند فرصت های ارزشمندی را برای گفت وگو، اعتمادسازی و گسترش همکاری ها بین کشورها فراهم کند. من معتقدم دقیقا در این نقطه است که دیپلماسی زیست محیطی می تواند به ابزاری برای دیپلماسی صلح تبدیل شود. ما باید در اجرای کنوانسیون تنوع زیستی به موضوع صلح و درگیری های مسلحانه توجه بیشتری داشته باشیم.

انصاری افزود: همچنین باید حفاظت از تنوع زیستی در زمان درگیری های مسلحانه را به عنوان بخشی از مسئولیت مشترک جامعه جهانی به رسمیت بشناسیم.

وی تاکید کرد: صلح فراتر از نبود جنگ است. صلح شرط اساسی تحقق امکان حفاظت از حیات است و حفاظت از تنوع زیستی به معنای حفاظت از خود حیات است. اگر می‌خواهیم به اهداف کنوانسیون تنوع زیستی برسیم، باید برای تحقق صلح نیز تلاش کنیم، زیرا ممکن است جنگ در چند روز یا چند هفته پایان یابد، اما پیامدهای آن برای طبیعت می‌تواند برای دهه‌ها ادامه داشته باشد.