بعدی- داستان از 21 مهر 1405 برابر با 13 اکتبر 2026 شروع شد. زمانی که کشتی کانتینری جی اف اس پراید با پرچم سنگاپور در تنگه هرمز آسیب دید، آتش گرفت و در نهایت غرق شد. مقامات دریانوردی سنگاپور اعلام کردند که تمامی 21 خدمه تخلیه شده و هیچ کسی آسیب ندیده است. روایات مختلفی درباره علت این حادثه منتشر شد: مقامات ایرانی گفتند کشتی با مین دریایی برخورد کرده است، در حالی که برخی گزارش‌های خارجی از اصابت گلوله ناشناس به آن خبر دادند.
بر اساس گزارش فردا، پس از غرق شدن کشتی، تصاویر و فیلم هایی از کانتینرهای شناور در آب منتشر شد. این قسمت از ماجرا درست بود: گزارش های خبری و تصاویر ماهواره ای پراکندگی کانتینرها و زباله های محموله در آب را تایید می کرد. اما به زودی داستان دیگری به این تصاویر اضافه شد. گفته می شد که این ظروف حامل آیفون های نسل جدید و عطرهای گران قیمت بوده و برخی از این کالاها با قایق های کوچک از آب بیرون کشیده شده است.
داستان «آیفون های دریایی» از اینجا جان گرفت. تصاویری از گوشی‌هایی که ظاهراً روی آب شناور بودند و عکس‌هایی از قایق‌های مملو از قاب تلفن همراه پخش شد. برخی از کاربران به شوخی از گرفتن آیفون به جای ماهی نوشتند و برخی دیگر آن را فرصتی برای خرید گوشی با قیمت کمتر دانستند. اما بین غرق شدن کشتی و واقعیت این تصاویر، فاصله ای وجود داشت که کمتر مورد توجه قرار گرفت.
تصاویر آیفون های شناور چقدر واقعی هستند؟
فکت نامه در گزارشی که در 24 مهر منتشر شد، به تحلیل تعدادی از تصاویر و ویدئوهای ویروسی پرداخت و به این نتیجه رسید که تصاویر برجسته ای که ادعا می شود آیفون های خارج شده از خلیج فارس را نشان می دهد، توسط هوش مصنوعی ایجاد شده است.
در یکی از ویدئوها، گوشی ها حرکات غیرطبیعی روی سطح آب دارند و با وجود حرکت قایق و لرزش آب، افراد داخل قایق تقریبا بی حرکت می مانند. الگوی پراکندگی تلفن‌ها و جعبه‌های مرتب و مرتب نیز با شرایطی که پس از غرق شدن کشتی و پراکنده شدن محموله پیش‌بینی می‌شود، سازگار نیست.
در تصویری دیگر گوشی ها و جعبه های زیادی در مقابل یک قایق دیده می شود. بررسی برگه اطلاعات جزئیات غیرعادی روی جعبه‌ها را نشان می‌دهد، از جمله اشکال دوربین نادرست و نوشته‌های درهم. علائمی که با تصاویر تولید شده با کمک هوش مصنوعی مطابقت دارند.
با این حال، باید بین این دو گزاره تمایز قائل شد: اینکه برخی از تصاویر جعلی هستند به این معنی نیست که هیچ کالایی از کشتی سقوط نکرده است یا کسی چیزی از آب در نیاورده است. تصاویر معتبر ظروف شناور را تأیید می کنند. اما محتوای خود را نشان نمی دهند.
کشتی JFS پراید دارای ظرفیت 2824 کانتینر بیست فوتی بود. این عدد ظرفیت حمل کشتی است نه تعداد کانتینرهایی که در زمان حادثه در کشتی بوده اند. بدون دسترسی به لیست محموله، نمی توان دقیقاً گفت که کشتی حامل چه کالایی بوده است.
شاهدان چه گفتند؟ از ادعای پیدا کردن گوشی تا عطر و کفش
در گزارش رسانه ها از این حادثه، روایت هایی از نزدیک شدن قایق های کوچک به کانتینرهای شناور و جمع آوری کالا منتشر شده است. روزنامه نشنال نوشت که برخی ویدئوهای منتشر شده در شبکه های اجتماعی ظاهرا قایق هایی را نشان می دهد که برای جمع آوری محموله به محل حادثه نزدیک می شوند. در برخی پست ها نیز در مورد فروش موبایل و عطر صحبت شده است. با این حال، خروجی نمی تواند به طور مستقل زمان و مکان دقیق ویدیوها یا اتصال آنها به JFS Pride را تأیید کند.
بی بی سی فارسی در گزارشی دیگر به تصاویر و ادعاهایی مبنی بر حذف کالاهایی مانند عطر و ادکلن، سیگار و آیفون 18 اشاره کرده است که البته انتشار این گونه ادعاها به تنهایی دلیلی بر محموله کشتی یا اصالت گوشی ها نیست.
در فضای مجازی نیز داستان هایی مبنی بر یافتن گوشی هایی که کار نمی کردند و یا دستگاه هایی که به نظر روشن می آمدند، منتشر شده است. تحقیقات بیشتر از برخی شاهدان عینی به نتایج قطعی منجر نشد. علی که در بازار موبایل قشم کار می کند، گفت: برایش چند گوشی آیفون 18 آوردند که ادعا می شد از آب خارج شده و جعبه ها کاملا خیس شده بود اما او از خرید آن خودداری کرد. علی می گوید مطمئنم این گوشی ها را از دریا گرفته اند اما چون می دانست ممکن است به دلیل آسیب آب دچار مشکل شوند، آنها را نخریده است.
مجید صیاد بندرعباسی نیز گفت: با شنیدن این خبر به سرعت به همراه چند نفر از دوستانم به دریا رفتیم و به طور اتفاقی در داخل دریا با دو کانتینر قرمز رنگ مواجه شدیم که پس از سختی تلاش برای ورود به داخل کانتینرها متوجه شدیم که داخل کانتینرها چیزی جز کفش نیست و آن کفش های معمولی و گران قیمت نبوده است. مجید می گوید وقتی شایعه آیفون ها پخش شد، خیلی ها به دریا رفتند. او مطمئن است افرادی را دیده که توانسته اند آیفون را از آب در بیاورند اما در عین حال اذعان دارد که تعداد گوشی هایی که دیده با آنچه در فضای مجازی است یکی نیست و کمتر است.
اگر آیفون واقعاً از آب خارج شده باشد، آیا قابل استفاده است؟
حتی اگر فرض کنیم که گوشی ها از ظروف غرق شده بازیابی می شوند، سوال اینجاست که آیا می توان آنها را روشن کرد، به شبکه تلفن همراه متصل کرد و مانند یک تلفن معمولی از آنها استفاده کرد؟
پاسخ به مدت زمان بودن در آب، میزان نفوذ آب به داخل دستگاه، وضعیت بسته بندی و سلامت قطعات بستگی دارد. آیفون های جدید در برخی مدل ها مقاومت خاصی در برابر آب دارند اما این ویژگی به معنای ضد آب بودن مطلق نیست. اپل همچنین اعلام می کند که مقاومت دستگاه در برابر آب دائمی نیست و آسیب های مایع مشمول گارانتی محدود یک ساله آن نمی شود.
آب شور دریا شرایط سخت تری را ایجاد می کند. نمک و مواد معدنی محلول می توانند باعث خوردگی اتصالات، آسیب به مدارها و اختلال در عملکرد باتری پس از نفوذ به داخل گوشی شوند. حتی اگر دستگاه در ابتدا کار کند، خوردگی ممکن است مشکلات جدیدی در روزها یا هفته های بعد ایجاد کند. روشن کردن گوشی برای مدت کوتاه به تنهایی سلامت آن را ثابت نمی کند.
مشکل دیگر قفل نرم افزاری دستگاه است. اگر آیفون به حساب اپل مالک قبلی متصل باشد و قفل فعال سازی فعال باشد، خریدار جدید تنها با روشن کردن گوشی نمی تواند از آن استفاده کند. در چنین شرایطی، مالک قبلی باید دستگاه را از حساب خود حذف کند وگرنه مراحل رسمی آنلاک انجام می شود. بنابراین حتی یک آیفون سالم از نظر سخت افزاری نیز ممکن است عملا برای خریدار قابل استفاده نباشد.
بحث رجیستری نیز به طور جداگانه مطرح می شود. برای استفاده قانونی از تلفن همراه در شبکه ایران، وضعیت شناسه دستگاه و ثبت آن باید مطابق با مقررات گمرکی و سامانه رجیستری باشد. تلفنی که از دریا بازیابی شده است به‌طور خودکار ثبت یا فعال نمی‌شود، صرفاً به این دلیل که پیدا شده است. وضعیت هر دستگاه بستگی به شناسه آن، مدارک ورود قانونی و امکان طی مراحل مقرر دارد. در نتیجه نمی توان به قول فروش آیفون دریایی با ادعای «گوشی جدید و قابل استفاده» بدون بررسی فنی و قانونی استناد کرد.
تبلیغات “آیفون دریایی”; فرصت خرید یا کلاهبرداری؟
با گسترش این ماجرا، تبلیغاتی با عناوینی مانند «آیفون دریا» یا فروش گوشی هایی که گویا از آب درآمده بودند در پلتفرم های خرید اینترنتی منتشر شد. برخی از این تبلیغات خریدار را به پرداخت ودیعه با قیمت پایین ترغیب می کند یا ادعا می کند که تعداد کالاها محدود است.
معاون اجتماعی پلیس فتا در این خصوص تصریح کرد: کلاهبرداران با سوء استفاده از تمایل مردم به خرید کالا با قیمت ارزان، ممکن است با انتشار آگهی های غیر واقعی مبالغی تحت عنوان ودیعه، هزینه حمل و یا پیش پرداخت دریافت کنند و پس از واریز وجه، ارتباط خود را با خریدار قطع کنند.
در برخی موارد ممکن است محموله‌های گوشی‌هایی که به نام آیفون فروخته می‌شوند آسیب دیده باشند، اما قرار گرفتن قطعات الکترونیکی در معرض آب نمک دریا و رطوبت شدید می‌تواند باعث خوردگی قطعات داخلی، آسیب دیدن بردها، باتری و نمایشگر و نقص‌های پنهان دستگاه شود.
شهروندان قبل از مشاهده و بررسی کالا و احراز هویت فروشنده از پرداخت هرگونه وجه واریزی و پیش پرداخت خودداری کنند و فریب قیمت های بسیار پایین و تبلیغات هیجان انگیز در فضای مجازی را نخورند.
قانون در مورد کالاهای خارج شده از دریا چه می گوید؟
یکی از باورهای غلط در مورد اجناس غرق شده این است که هرکس آنها را از آب درآورد اول صاحب آنها است. ماده 157 قانون امور گمرکی ایران چنین نظری را تأیید نمی کند.
بر اساس این ماده، افرادی که کالاهای داخلی یا خارجی را از آب های سرزمینی و مرزی خارج می کنند، باید آن را به نزدیک ترین گمرک تحویل دهند. گمرک موظف است گزارش جلسه مشتمل بر مشخصات و مشخصات کالا تهیه و در اداره انبار ثبت و پس از صدور قبض انبار موضوع را در روزنامه کثیرالانتشار آگهی نماید.
شخصی که خود را صاحب کالا می داند از تاریخ انتشار آگهی یک سال فرصت دارد تا اسناد مالکیت را به گمرک تحویل دهد. در مورد کالاهای خارجی نیز پرداخت حقوق ورودی و هزینه های مربوط به خروج کالا از آب در روند مقرر قانونی مطرح می شود. در صورتی که تا پایان این مهلت شخصی برای مطالبه کالا مراجعه نکند، کالا مجهول تلقی و طبق ساز و کار مندرج در همین ماده تعیین تکلیف خواهد شد.
به این ترتیب، پیدا کردن تلفن یا بازیابی آن از آب به خودی خود مجوزی برای نگهداری، فروش یا استفاده آزادانه از آن نیست. علاوه بر این، در مورد محموله کشتی غرق شده، ممکن است مقررات دیگری در مورد مالکیت کالا، وضعیت کشتی، محل حادثه و تشریفات گمرکی مطرح شود. بنابراین ماده 157 را باید چارچوبی برای تعیین تکلیف کالاهای خارج شده از آب دانست نه مجوزی برای تصرف خودسرانه آنها.
