به گزارش اختاز نیوز به نقل از روزنامه ایران، باز هم صف خرید خودرو طولانی شد; این بار بیش از 1300000 نفر برای خرید 31000 خودرو ثبت نام کرده اند. به طور متوسط در هر خودرو حدود 43 متقاضی وجود دارد. آماری که بار دیگر این سوال را مطرح می کند که چرا با وجود افزایش قیمت خودرو همچنان برای گروهی از خریداران جذاب است؟ آیا این میزان تقاضا را می توان به نیاز خانوارها به خرید خودرو نسبت داد یا انگیزه دیگری دخیل است؟ بازگشت خودرو به سبد دارایی خانوارها بیش از آنکه پدیده ای جدید باشد، تکرار الگویی است که در دوره های تورمی بارها در بازار دیده شده است.
بابک صدرائی کارشناس بازار خودرو در گفت وگو با «ایران» معتقد است برای درک این اتفاق باید از خود بازار خودرو فراتر رفت و به شرایط کلی اقتصاد نگاه کرد. وی در این باره توضیح می دهد: زمانی که اقتصاد به سمت تورم حرکت می کند، مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به بازارهایی روی می آورند که امکان تبدیل پول به کالا و فروش مجدد پول را فراهم می کند. مدت زمان نسبتاً کوتاهی.”
به این ترتیب خودرو دیگر تنها وسیله ای برای رفت و آمد برخی از خریداران نیست. در شرایطی که حفظ قدرت خرید به یکی از دغدغه‌های خانوارها تبدیل شده است، خرید خودرو را می‌توان راهی برای جلوگیری از کاهش ارزش ملک دانست. البته این بدان معنا نیست که همه متقاضیان با چنین هدفی وارد بازار شده اند. بخشی از ثبت نام کنندگان همچنان مصرف کنندگان واقعی هستند که نیاز به خودرو دارند، اما در کنار آنها کسانی هستند که خرید را از منظر حفظ ارزش پول یا کسب سود احتمالی ارزیابی می کنند.
وقتی نقدینگی به مزیت تبدیل می شود
یکی از نکاتی که صدرای بر آن تاکید دارد، توانایی خرید و فروش خودرو نسبت به برخی دارایی های دیگر است. او می گوید: «در حالی که تبدیل برخی دارایی ها به پول نقد زمان می برد، خودروهای پرتقاضا را می توان در زمان کمتری معامله کرد. این ویژگی خودرو را به گزینه ای مناسب برای برخی از صاحبان سرمایه تبدیل می کند.
وی توضیح می دهد: این رفتار بیشتر در میان بخشی از خانوارهای متوسط و متوسط رو به بالا دیده می شود؛ افرادی که با توجه به توان مالی خود به دنبال راهی برای حفظ ارزش اموال خود هستند، در این بین خودروهایی که بازار خرید و فروش فعال تری دارند می توانند توجه بیشتری را به خود جلب کنند.
صدرائی این وضعیت را مختص یک دوره یا یک مرحله از فروش نمی داند و معتقد است: بازار خودرو سال هاست که این رفتار را در دوره های مختلف تجربه می کند و در صورت تثبیت اقتصاد و روشن شدن چشم انداز فعالیت های اقتصادی، رفتار بازار نیز می تواند تغییر کند و در چنین شرایطی به جای رقابت خریداران برای دسترسی به خودرو، فروشندگان مجبور به جذب مشتری و ارائه تسهیلات متنوع تری برای فروش می شوند.
این تفاوت در رفتار بازار نشان می دهد که نمی توان تقاضای سرمایه را جدا از شرایط کلان اقتصادی تحلیل کرد. هنگامی که گزینه های دیگر برای حفظ ارزش دارایی جذابیت کمتری دارند یا با محدودیت روبرو هستند، خودرو می تواند سهم بیشتری از توجه خریداران را به خود جلب کند. اما خرید آن بدون ریسک نیست و باید هزینه نگهداری، استهلاک و نوسان قیمت را در نظر گرفت.
شکاف قیمتی؛ یک انگیزه دوباره فعال شده
علاوه بر تورم، شکاف بین قیمت کارخانه و بازار آزاد نیز در بازگشت تقاضای سرمایه نقش دارد. وقتی خودرویی با قیمت مصوب عرضه می‌شود اما در بازار آزاد با نرخ بالاتری معامله می‌شود، ثبت‌نام در طرح فروش می‌تواند برای متقاضیانی که به دنبال کسب سود هستند جذاب باشد. در این شرایط طرح فروش تنها راه تامین خودرو برای مصرف کننده نیست. همچنین فرصتی برای گروهی از متقاضیان است تا از تفاوت قیمت استفاده کنند.
صدرائی در پاسخ به این سوال که آیا شکاف قیمتی کارخانه و بازار دلیل اصلی هجوم متقاضیان به طرح‌های فروش است، می‌گوید: اگر شکاف قیمتی وجود نداشته باشد انگیزه سرمایه‌گذاری در این بازار نیز کاهش می‌یابد، عده‌ای به دلیل اینکه می‌خواهند پول خود را در برابر تورم حفظ کنند و از تفاوت قیمتی که بین کارخانه و بازار ایجاد می‌کند، مبنای فعالیت رسانه‌ها است، وارد بازار خودرو می‌شوند.
به گفته این کارشناس، هر چه شکاف عرضه و تقاضا بیشتر شود، امکان شکل گیری و گسترش بازار غیررسمی افزایش می یابد. در چنین بازاری قیمت ها تنها تحت تاثیر هزینه تولید یا قیمت مصوب نیست، بلکه میزان کمبود خودرو و انتظارات خریداران و فروشندگان نیز تحت تاثیر قرار می گیرد. با این حال، تفاوت قیمت به تنهایی تمام ماجرا نیست. اگرچه این فاصله می تواند انگیزه ورود سرمایه را تقویت کند، اما ادامه آن به وضعیت تولید و عرضه نیز بستگی دارد. از سوی دیگر، سود احتمالی خرید خودرو قطعی نیست. زیرا ممکن است قیمت بازار تا زمان تحویل تغییر کند و شرایط معامله بر نتیجه نهایی تاثیر بگذارد.
افزایش قیمت کارخانه پایان شکاف نیست
در برخی مواقع در سال جاری، شکاف بین قیمت کارخانه و بازار کاهش می‌یابد و برای مدتی این تصور وجود داشت که خودرو ممکن است بار دیگر به کالایی مبتنی بر تقاضای مصرف‌کننده تبدیل شود. اما این وضعیت دوام نیاورد و با تغییر شرایط اقتصادی و انتظارات بازار، شکاف قیمتی بار دیگر اهمیت پیدا کرد. صدرائی در توضیح این موضوع می گوید: افزایش قیمت کارخانه و عرضه خودرو می تواند در کوتاه مدت فاصله بین نرخ مصوب و قیمت بازار را کاهش دهد اما نتیجه نهایی بستگی به این دارد که آیا افزایش قیمت با رشد تولید همراه باشد یا خیر؟ او توضیح می دهد: زمانی که قیمت کارخانه بالا می رود، بازار برای مدتی متوقف می شود و ممکن است قیمت جدید کارخانه به قیمت بازار نزدیک شود. اما در ادامه این سوال پیش می آید که آیا تولید افزایش می یابد یا خیر؟ اگر تولید به اندازه ای افزایش یابد که عرضه بیشتری را وارد بازار کند، شکاف قیمتی کاهش می یابد. اما اگر تولید افزایش پیدا نکند، تقاضا باقی می ماند و بازار دوباره مسیر خود را طی می کند. در چنین شرایطی باز هم محدودیت عرضه می تواند به بازار آزاد قدرت تعیین قیمت بدهد و شکاف بین قیمت کارخانه و بازار دوباره افزایش می یابد. صدرائی معتقد است: در تحلیل بازار خودرو باید به نشانه های مربوط به ظرفیت تولید و عرضه توجه کرد، زمانی که بازار با تقاضای قابل توجهی مواجه است اما عرضه نمی تواند متناسب با آن افزایش یابد، زمینه برای رشد قیمت ها و تقویت انگیزه های واسطه گری فراهم می شود.
صف ثبت نام نتیجه همزمانی عوامل متعددی است
ثبت نام بیش از یک میلیون و 300 هزار نفر برای 31 هزار خودرو به خودی خود نشان نمی دهد که چه تعداد متقاضی مصرف کننده واقعی و چه تعداد با انگیزه سرمایه گذاری وارد طرح شده اند. با این حال، این آمار در کنار شکاف قیمتی کارخانه و بازار و تداوم انتظارات تورمی، تصویری از وضعیتی ارائه می‌دهد که تقاضای مصرف‌کننده و سرمایه در یک راستا است. از یک سو خانوارهایی هستند که برای رفع نیازهای روزانه خود به خودرو نیاز دارند و از سوی دیگر متقاضیانی هستند که خودرو را راهی برای حفظ ارزش دارایی خود یا کسب سود احتمالی می دانند. زمانی که ظرفیت فروش محدود می شود، رقابت این دو گروه برای دسترسی به خودرو با قیمت مصوب افزایش می یابد. رقابتی که ممکن است مصرف کننده واقعی مجبور شود برای خرید خودروی مورد نیاز خود به بازار آزاد برود!
