آینده– در چند سال گذشته اگر خبر از ورود خودروی جدید به بازار ایران می رسید یا کاملاً چینی بود یا در چین مونتاژ می شد. حتی اگر خودرویی با نشان فرانسوی یا کره ای در خیابان ها دیده می شد، در فرانسه یا کره تولید نمی شد و محصول همکاری با یک شرکت چینی محسوب می شد. این روزها اما خبرهایی مبنی بر ورود خودروهایی با مبدا اروپا یا کره جنوبی به گوش می رسد؛ از Opel Mokka و Grandland گرفته تا Land Rover Defender، Range Rover Sport، Kia K5 و حتی Mercedes Benz S580.
به گزارش فردا؛ واردات خودرو در سال های گذشته با مشکلاتی از جمله محدودیت ارزی، مشکل در نقل و انتقال ارز، تاخیر در تخصیص ارز و اختلال در تامین قطعات مواجه بوده و تا امروز نیز ادامه دارد. با وجود اخبار جدید و احتمال تغییر مبدأ خودروهای وارداتی، این سوال پیش می آید که خودروهای اروپایی در چنین شرایطی چگونه به ایران می رسند؟ آیا خبر اخذ مجوز این خودروها به معنای واردات قطعی و توزیع گسترده آنهاست؟ و از همه مهمتر اگر واقعا امکان ورود این خودروها وجود داشته باشد، تامین قطعات و خدمات پس از فروش چگونه انجام می شود؟
برای واردات خودروهای اروپایی از چه مسیری استفاده می شود؟
چند هفته پیش، تحریم‌های جدید آمریکا بخش‌هایی از صنعت ایران از جمله راه‌آهن و خودرو را تحت تأثیر قرار داد. البته تحریم ها به معنای ممنوعیت قانونی و یکپارچه واردات تمامی خودروهای اروپایی به ایران نیست، بلکه می تواند همکاری، انتقال پول، تامین قطعات و مسیرهای تجاری مرتبط با مجموعه های تحریمی را برای شرکت های خارجی دشوارتر کند.
بنابراین باید بین ممنوعیت قانونی معامله و سختی اجرای آن تفاوت قائل شد. ممکن است شرکت خارجی مستقیماً با طرف ایرانی همکاری نکند، اما خودرو از طریق یک واسطه یا شرکتی در کشور ثالث خریداری شود. اما این به معنای بی اثر بودن تحریم ها نیست. پرداخت، بیمه، حمل و نقل و تامین قطعات همچنان محدود خواهد بود.
از سوی دیگر دریافت گواهی تایید تیپ را نباید با ورود قطعی خودرو به بازار ایران یکی دانست. این گواهی نشان می دهد که خودرو از نظر ضوابط فنی و استاندارد مسیر مشخصی را برای ورود طی کرده است اما به تنهایی ثابت نمی کند که خودرو وارد گمرک شده است.
علاوه بر این، رویه واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور نمونه دیگری از شکاف بین ارائه امکان قانونی و اجرای کامل آن است. امسال دستورالعمل واردات خودرو از سوی این گروه ابلاغ شد و مراحل ثبت سفارش نیز در مقاطعی دنبال شد، اما از چند روز پیش ارسال اطلاعات اظهارنامه گمرکی این خودروها برای شماره گذاری متوقف شد و فعلا منوط به تعیین ارزش خودرو در سامانه ارزش گذاری گمرکی و تکمیل فرآیند مربوطه است. به این ترتیب حتی مسیر دیگری که برای آن مجوز صادر شده متوقف شده و خودروهای ترخیص شده بدون پلاک به مالکان سپرده شده است.
اگر خودروی اروپایی وارد می شود، قطعات آن از کجا می آید؟
حال از زاویه دیگری به مسئله نگاه می کنیم. امسال در میانه محاصره اقتصادی و در میانه آتش بس معلق، خودروهای اروپایی پس از سال ها وارد ایران می شوند. خودروی وارداتی به قطعات مصرفی، تجهیزات تعمیر تخصصی، نیروی فنی آموزش دیده و شبکه خدمات پس از فروش نیاز دارد. ایجاد چنین مجموعه ای به خصوص در مواجهه با محدودیت های تجاری آسان نیست.
نکته دیگر اینکه چالش تامین قطعات و نیروهای متخصص از قبل وجود داشت و گریبان چینی ها را در بازار گرفته بود. در این سال ها خودروهای چینی سهم مهمی از واردات و مونتاژ صنعت کشور را به خود اختصاص داده اند. دو ماه پیش رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان قطعات یدکی خودرو و ماشین آلات تهران درباره سختی تامین مواد اولیه و قطعات واسطه ای ناشی از تحریم ها، محدودیت های ارزی و مشکلات گمرکی گفته بود.
وی البته بخشی از بحران را ناشی از سوءمدیریت داخلی دانسته و از افزایش 30 تا 40 درصدی قیمت برخی قطعات از ابتدای سال تاکنون و عرضه برخی قطعات خودروهای مونتاژ شده در بازار غیررسمی با قیمت بالاتر بدون تضمین اصالت آنها خبر داده بود.
حال در چنین شرایطی واردات خودرو از برندهایی که هنوز شبکه خدماتی آنها به اندازه کافی شکل نگرفته است، سوالات بیشتری را مطرح می کند.
واردات خودرو سریعتر از ایجاد شبکه خدمات پس از فروش، تامین مستمر قطعات و آموزش تعمیرکاران متخصص انجام می شود. نتیجه چنین فاصله ای این است که خودرو وارد کشور شده است اما در صورت نقص فنی ممکن است قطعه در دسترس نباشد و خودرو برای مدت طولانی در تعمیرگاه بماند. این مشکل تنها به برند خاصی محدود نمی شود و با افزایش تعداد برندها و مدل های وارداتی، پیچیدگی تامین قطعات افزایش می یابد.
در اینجا موضوع برای خودروهای اروپایی اهمیت بیشتری دارد، زیرا هر مدلی به قطعات و تجهیزات خاص خود نیاز دارد. بنابراین اگر واردات خودرو محدود و مقطعی باشد، ایجاد شبکه گسترده تعمیر و تامین قطعات آن از نظر اقتصادی دشوارتر خواهد بود. در چنین شرایطی ممکن است خریدار یک خودروی آلمانی بخرد اما از هزینه تعمیرات، زمان انتظار برای قطعات و امکان استفاده مداوم اطمینان کمتری داشته باشد.
ورود چند خودروی اروپایی چه تغییری در بازار خواهد داشت؟
ورود خودروهای اصیل و غیر چینی مانند کیا K5، رنج روور اسپرت یا مرسدس بنز S580 باعث افزایش تنوع محصولات وارداتی می شود، اما باید بین تنوع اسمی و عرضه گسترده تفاوت قائل شد. بنابراین باید منتظر ماند و دید از هر خودرو چه تعداد وارد می شود و چه برنامه ای واردکنندگان برای خدمات پس از فروش دارند.
از طرفی صرف دیدن خودرو در نمایشگاه یا انتشار خبر مجوز گرفتن آن را نمی توان نشانه رفع مشکلات واردات دانست. تجربه نشان داده است که هر یک از مراحل اعلام برنامه، ثبت سفارش، ورود به گمرک، ترخیص و تحویل خودرو به خریدار به مواردی مانند تامین مالی، مقررات، حمل و نقل و هماهنگی بین ارگان های مختلف بستگی دارد.
پس می توان گفت موضوع اصلی این نیست که ورود خودروهای اروپایی در شرایط فعلی امکان پذیر یا غیرممکن است. بلکه باید مشخص شود که این واردات چقدر پایدار و تکرارپذیر است. اگر خودروها از مسیرهای واسطه ای و با مشکلات مالی وارد شوند، اما برنامه خاصی برای تامین قطعات و پشتیبانی فنی از آنها وجود نداشته باشد، تنها بازار تنوع پیدا می کند و خبری از ارتقای تجربه خریدار نخواهد بود.
