جدال با سکته مغزی در محاصره ثانیه‌ها

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، مغز، مرکز فرماندهی بدن انسان، هر لحظه وظیفه هدایت هزاران عملکرد حیاتی را برعهده دارد. از حرکت دادن دست ها و پاها تا گفتار، حافظه و تصمیم گیری، اما اگر جریان خون بخشی از این اندام حیاتی مختل شود چه اتفاقی می افتد؟ سکته مغزی یکی از جدی ترین شرایط پزشکی است که می تواند در مدت زمان کوتاهی بر عملکردهای اساسی بدن تأثیر بگذارد و زندگی فرد را با تغییرات عمیقی مواجه کند.

سکته مغزی زمانی رخ می دهد که خون رسانی به بخشی از مغز قطع یا مختل می شود یا زمانی که یکی از رگ های مغز پاره می شود. در چنین شرایطی سلول های مغزی اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمی کنند و ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند و به همین دلیل تشخیص سریع و درمان به موقع نقش تعیین کننده ای در کاهش آسیب های احتمالی دارد.

با این حال، عواقب سکته مغزی به لحظه وقوع آن محدود نمی شود. برخی از افراد پس از سکته مغزی با مشکلات حرکتی، اختلالات گفتاری یا مشکل در انجام فعالیت های روزانه مواجه می شوند و برای بازیابی توانایی های خود نیاز به درمان و توانبخشی دارند. این مسیر می تواند زندگی بیمار و خانواده او را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، شدت عوارض و روند بهبودی در افراد مختلف متفاوت است.

با وجود جدی بودن این بیماری، دانستن علائم هشدار دهنده و عوامل خطر می تواند به تشخیص سریعتر آن و کاهش خطر سکته کمک کند. شناخت علائمی مانند ضعف ناگهانی یک طرف بدن، افتادگی صورت و اختلال در تکلم، در کنار توجه به عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت و استعمال دخانیات بخش مهمی در مقابله با این بیماری است، اما سکته مغزی چگونه رخ می دهد، چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند و چه اقداماتی می توان برای پیشگیری از آن انجام داد؟

آناتومی یک بحران؛ نگاهی به سکته مغزی

فریبرز خروش متخصص بیماری های مغز و اعصاب وی با بیان اینکه سکته مغزی یکی از مهم ترین علل ناتوانی دائمی در انسان است و به همین دلیل در نظام سلامت و علم پزشکی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: سکته مغزی یک حادثه حاد عروقی است که به دلیل اختلال ناگهانی در جریان خون مغز یا خونریزی در آن رخ می دهد و می تواند منجر به آسیب بافت مغز و درجات مختلف از کار افتادگی شود. سکته مغزی به طور کلی به دو نوع اصلی شامل سکته مغزی ایسکمیک و سکته هموراژیک تقسیم می شود.

وی می افزاید: در سکته مغزی ایسکمیک به دلیل انسداد یک رگ به دلیل تشکیل لخته خون، جریان خون بخشی از مغز کاهش یا قطع می شود و از طرفی سکته هموراژیک زمانی رخ می دهد که یکی از رگ های مغز پاره شود و در داخل مغز یا فضاهای اطراف آن خونریزی ایجاد شود. از نظر فراوانی، حدود 85 درصد سکته ها ایسکمیک و حدود 15 درصد هموراژیک هستند و تشخیص این دو نوع بسیار مهم است، زیرا مکانیسم ایجاد آنها متفاوت است و روش درمان باید با توجه به نوع سکته انتخاب شود.

این فوق تخصص بیماری های مغز و اعصاب یکی از عوامل مهم در ایجاد سکته هموراژیک را فشار خون بالا عنوان می کند که باعث آسیب به رگ ها و افزایش احتمال پارگی آنها می شود. جمجمه یک فضای بسته با ظرفیت محدود است که مغز، خون و مایع مغزی نخاعی را در خود جای داده است، بنابراین ورود خون به این فضا از راه های مختلفی می تواند باعث آسیب شود.

نوع و شدت علائم در بیماران سکته مغزی می تواند متفاوت باشد

خروش ادامه می دهد: اول اینکه خونریزی ممکن است مستقیماً به بافت مغز مجاور آسیب برساند و عملکرد بخشی از مغز را مختل کند. دوم اینکه اگر حجم خونریزی زیاد باشد فشار داخل جمجمه افزایش می یابد و این افزایش فشار می تواند عوارض بیشتری ایجاد کند و شدت عوارض سکته هموراژیک به عواملی مانند حجم خونریزی و محل آن بستگی دارد و در نتیجه نوع و شدت علائم در بیماران مختلف می تواند متفاوت باشد.

وی با بیان اینکه مغز از قسمت های مختلفی تشکیل شده است که هر کدام وظایف خاصی دارند، می گوید: نیمکره های مغز، ساقه مغز و مخچه قسمت های اصلی آن هستند و هر قسمت در کنترل برخی از عملکردهای بدن نقش دارد. به همین دلیل محل سکته در نوع علائم و عوارض آن تاثیر زیادی دارد و سکته ممکن است باعث فلج یا ضعف ناگهانی قسمتی از بدن به خصوص نیمی از بدن شود.

این متخصص مغز و اعصاب می افزاید: اختلالات حسی، دوبینی، از دست دادن یا اختلال بینایی، سرگیجه، اختلال تعادل و مشکلات گفتاری از دیگر علائم احتمالی است که نوع و شدت این علائم به محل آسیب مغزی و میزان آن بستگی دارد و اگرچه تفاوت هایی بین این دو نوع سکته وجود دارد، اما محل آسیب نقش بسیار مهمی در تشخیص علائم دارد. به عنوان مثال، سردرد ممکن است در سکته های هموراژیک شایع تر باشد، اما نوع سکته مغزی را نمی توان تنها با وجود یا شدت سردرد تعیین کرد.

مغز در بحران؛ از علائم هشدار دهنده تا مسیر درمان

علی نصیری رئیس اورژانس پیش بیمارستانی و مدیر حوادث دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه سلول های مغزی نسبت به قطع شدن جریان خون و کمبود اکسیژن بسیار حساس هستند و هر چه زمان می گذرد احتمال ایجاد آسیب های جبران ناپذیر افزایش می یابد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: به همین دلیل با مشاهده علائم مشکوک سکته مغزی نباید منتظر بمانید تا وضعیت بیمار خود به خود بهبود یابد و در چنین شرایطی بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.

وی می افزاید: هنگام تماس لازم است تا حد امکان تاریخچه بیمار و علائم مشاهده شده به کارشناسان اتاق کنترل اطلاع رسانی شود. شرح دقیق علائم، زمان بروز آنها و وضعیت فعلی بیمار به نیروهای اورژانس کمک می کند تا تصمیم مناسب تری برای اعزام و اتخاذ تدابیر لازم اتخاذ کنند و حتی اگر سکته در هنگام خواب اتفاق افتاده باشد و اطرافیان مدتی بعد از وضعیت بیمار مطلع شوند، باز هم نباید از تماس با 115 صرف نظر کنند.

رئیس اورژانس پیش بیمارستانی و مدیر حوادث دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه گذشت زمان معینی از شروع علائم به معنای عدم امکان اقدام بعدی نیست، تصریح کرد: بیمار همچنان نیاز به ارزیابی و انتقال ایمن پزشکی دارد و باید در اسرع وقت تحت مراقبت قرار گیرد و در مواجهه با چنین بیماری بهتر است خودروی اورژانسی برای انتقال بیمار با یک فرد شخصی منتظر نشود.

نصیری ادامه می دهد: پرسنل اورژانس پیش بیمارستانی پس از رسیدن بر بالین بیمار می توانند اقدامات اولیه و نجات جان بیمار را انجام دهند و سپس با خیال راحت بیمار را به مرکز درمانی یا در صورت نیاز به مرکز تخصصی مناسب منتقل کنند. انتقال بیمار با آمبولانس این مزیت را دارد که اقدامات لازم در طول مسیر ادامه دارد و خطرات احتمالی تا رسیدن به مرکز درمانی بهتر کنترل می شود. از طرفی کارشناسان اتاق کنترل در هنگام تماس با 115 نه تنها آمبولانس را اعزام می کنند، بلکه می توانند راهنمایی های لازم را تا رسیدن ماموران به همراهان بیمار ارائه دهند.

اگر فردی مشکوک به سکته مغزی شد چه کنیم؟

وی با بیان اینکه این دستورالعمل ها از جمله نحوه قرار دادن بیمار در وضعیت مناسب و انجام اقدامات لازم با توجه به شرایط وی می تواند در پیشگیری از عوارض بعدی و نجات جان بیمار موثر باشد، می گوید: نکته مهم دیگر در مورد بیماران مشکوک به سکته مغزی این است که به آنها آب، غذا و دارو داده نشود. در برخی از بیماران ممکن است عملکرد قسمت هایی از بدن که از ورود غذا و مایعات به مجاری تنفسی و ریه محافظت می کند دچار اختلال شود و در نتیجه دادن آب یا غذا باعث ورود مواد به مجاری تنفسی و ایجاد عوارض ریوی شود.

رئیس اورژانس پیش بیمارستانی و مدیر حوادث دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه علاوه بر این ممکن است بیمار از نظر سطح هوشیاری و وضعیت عمومی آمادگی غذا خوردن یا مصرف دارو نداشته باشد و دادن دارو بسته به وضعیت بیمار می تواند مشکلات دیگری ایجاد کند، افزود: تا زمانی که بیمار توسط نیروهای پزشکی ارزیابی نشود نباید به او آب، غذا یا دارو داده شود.

نصیری می افزاید: در خصوص زمان انتقال نیز باید توجه داشت که سکته مغزی انواع مختلفی دارد و بسته به نوع سکته و شرایط بیمار فرصت درمان متفاوت است بنابراین نمی توان برای همه بیماران زمان ثابتی تعیین کرد. با این حال، نکته اصلی این است که هر دقیقه تاخیر قابل شمارش است و نباید زمان را هدر داد. اگر به هر دلیلی فردی بخواهد بیمار را با وسیله نقلیه شخصی منتقل کند باید در نظر داشته باشد که تردد، فاصله تا مرکز درمانی و مشکلات حمل و نقل شهری می تواند زمان رسیدن را افزایش دهد و به همین دلیل استفاده از اورژانس 115 و حمل و نقل ایمن با آمبولانس انتخاب مناسب تری است.

وی خاطرنشان می کند: افتادگی یا کج شدن صورت، ضعف دست یا یک طرف بدن و اختلال ناگهانی در تکلم از جمله علائم سکته مغزی است که در کنار این علائم، اختلال بینایی، اختلال تعادل، سرگیجه، بی حسی و برخی سردردهای بسیار شدید و ناگهانی نیز باید جدی گرفته شود. مهم ترین نکته این است که زمان بروز علائم را به خاطر بسپارید، در اسرع وقت با 115 تماس بگیرید، اطلاعات دقیق را به کارشناسان اورژانس ارائه دهید، از دادن آب، غذا و دارو به بیمار خودداری کنید و بیمار را خودسرانه جابه جا نکنید.

سکته مغزی یادآور این است که علیرغم نقش تعیین کننده آن در تمام لحظات زندگی، سلامت مغز چقدر می تواند در برابر یک اختلال ناگهانی آسیب پذیر باشد. این عارضه ممکن است در مدت زمان کوتاهی رخ دهد، اما پیامدهای آن می تواند برای مدت طولانی ادامه داشته باشد و بنابراین شناخت عوامل خطر، توجه به علائم هشدار دهنده و جدی گرفتن تغییرات ناگهانی در وضعیت جسمانی از مهمترین اقدامات برای مقابله با این عارضه است.

در مواجهه با سکته مغزی، زمان فقط یک عدد در ساعت نیست. عاملی تعیین کننده در شانس درمان و میزان آسیب احتمالی است. افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بی حسی دست و اختلال در تکلم علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. با مشاهده چنین علائمی حتی اگر پس از مدت کوتاهی برطرف شود، باید سریعا با اورژانس تماس بگیرید و از انتقال ایمن بیمار به مراکز درمانی اطمینان حاصل کنید. در این شرایط، انتظار برای بهبود خود به خود یا تلاش برای درمان خانگی می‌تواند فرصت ارزشمندی را برای مراقبت‌های پزشکی هدر دهد.

البته برخورد با سکته مغزی محدود به لحظه وقوع آن نیست. کنترل فشار خون، مدیریت دیابت و چربی خون، پرهیز از سیگار، فعالیت بدنی منظم و پیروی از یک رژیم غذایی سالم اقداماتی هستند که می توانند به کاهش خطر این عارضه کمک کنند. علاوه بر پیشگیری، دسترسی به خدمات و حمایت های پزشکی مناسب برای افرادی که دچار سکته مغزی شده اند نیز بسیار مهم است، زیرا بهبودی در بسیاری از موارد فرآیندی تدریجی است که نیازمند مراقبت، توانبخشی و حمایت خانواده است.

شاید مهم ترین سلاح ما در برابر سکته مغزی، اول از همه، آگاهی باشد. آگاهی که علائم خطر را به موقعیت های قابل تشخیص تبدیل می کند و شک و تردید را در لحظات حساس از بین می برد. سکته مغزی همیشه قابل پیشگیری نیست و عواقب آن برای همه یکسان نخواهد بود، اما با آگاهی بهتر، اقدام سریع و مراقبت آگاهانه می توان برخی از خطرات را کاهش داد. گاهی اوقات صرفه جویی در یک فرصت منوط به شناخت یک نشانه و تصمیم گیری در آن لحظه است، تصمیمی که ممکن است آینده فرد را تغییر دهد.