میهن تجارت- چرخش بورس تهران از معاملات مثبت روز دوشنبه به عقب نشینی دیروز و خروج چشمگیر پول نشان داد که بازار در شرایط فعلی از ثبات کافی برخوردار نیست و همچنان تحت تاثیر ابهامات و ریسک های پیش رو است. در حالی که بازار سهام روز دوشنبه با رشد شاخص کل و هجوم پول از معاملات روز سه شنبه استقبال کرد، روز گذشته با توجه به تغییر جو معاملات، افت قیمت ها و خروج پول پرونده خود را بسته بود. این حرکت سریع نشان‌دهنده بلاتکلیفی سرمایه‌گذاران در مقابل یک سری ریسک‌های سیاسی و اقتصادی است. به طوری که برخی سیگنال های مثبت از فضای دیپلماتیک نتوانست مانع از تردید معامله گران شود.
کارشناسان سه عامل اصلی را در گردش پرشتاب بورس تهران موثر می دانند و بر این باورند که تداوم بلاتکلیفی در فضای سیاسی کشور، شکاف رشد شاخص ها و تردید معامله گران از جمله عواملی است که مانع از شکل گیری روند باثبات در بورس شده است. البته نوسانات بازار سهام تنها به این موارد محدود نمی شود و متغیرهایی مانند نرخ سود، نوسانات قیمت ارز، سودآوری شرکت ها و رفتار هیجانی سرمایه گذاران نیز می توانند در تغییر سریع جهت معاملات نقش داشته باشند.
ابهام در وضعیت خطرات
بسیاری از کارشناسان می گویند در شرایطی که هنوز چشم انداز متغیرهای موثر بر روند بازار مشخص نیست تغییر جهت معاملات از روزی به روز دیگر امری طبیعی است. از این رو بخشی از سرمایه گذاران با مشاهده رشد قیمت سهام وارد بازار می شوند اما با انتشار اخبار منفی یا افزایش نگرانی ها ترجیح می دهند در سمت فروش قرار بگیرند. به این ترتیب تضاد بین انتظارات مثبت و نگرانی در مورد ریسک های پیش رو به یکی از عوامل اصلی نوسانات بازار تبدیل شده است. از این منظر، رشد شاخص کل در معاملات دو روز گذشته را در نگاه اول می‌توان نشانه بازگشت تقاضا دانست، اما افت بازار در روز بعد، ارزیابی پایداری این روند را دشوار کرد. از سوی دیگر، مقایسه عملکرد شاخص ها از ابتدای سال تاکنون نشان می دهد که شاخص کل 113 درصد و شاخص متعادل 131 درصد رشد داشته است. از این حیث شاخص هم وزن 16 واحد درصد عملکرد بالاتری را به ثبت رسانده است. از آنجایی که شاخص کل بیشتر تحت تأثیر شرکت های بزرگ با ارزش بازار بالاتر است، در حالی که شاخص هم وزن به نمادها وزن یکسانی می دهد، بازده بالاتر شاخص هم وزن می تواند نشان دهنده عملکرد بهتر طیف وسیع تری از سهام در این دوره باشد. اما این تفاوت به تنهایی به معنای تداوم تقاضا یا جهانی شدن رشد در شرایط فعلی نیست. چرخش سریع بازار و افت معاملات در روز بعد نشان می دهد که برای ارزیابی وضعیت بورس، علاوه بر عملکرد شاخص ها باید به عوامل دیگری نیز توجه شود.
نشانه ای از شک و تردید سرمایه گذاران
خروج 7 هزار و 237 میلیارد تومانی پول واقعی در معاملات دیروز، نشانه بارز احتیاط سرمایه گذاران است. در شرایطی که فعالان بازار اعتماد کافی به آینده ریسک‌ها ندارند، حتی رشد قیمت ممکن است منجر به افزایش عرضه و شناسایی سود شود. تداوم ورود پول می تواند نشانه تقویت تقاضا باشد، اما خروج سرمایه در روزهای مثبت یا پس از رشد شاخص نشان دهنده شکنندگی اعتماد در بازار است. به نظر می رسد تا زمانی که ابهام در وضعیت متغیرهای تأثیرگذار کاهش نیابد، نمی توان انتظار داشت که بورس به سرعت وارد روندی باثبات شود. بنابراین همچنان امکان ادامه نوسانات موقت و تغییر جهت معاملات وجود دارد. از سوی دیگر، ارزیابی وضعیت شرکت ها، گزارش عملکرد و ظرفیت سودآوری آنها می تواند در انتخاب سهام اهمیت بیشتری پیدا کند. به خصوص اگر جو عمومی بازار تحت تأثیر ریسک های سیاسی باقی بماند.
شاخص از نقطه نظر فنی
شاخص کل بورس در جریان معاملات دیروز با زیان 8 میلیون واحدی به محدوده 7.927 هزار واحدی رسید. نماگر اصلی بورس پس از برخورد با مقاومت 8.3 تا 8.5 میلیون واحدی در حالی وارد فاز اصلاحی شد که گزارش های 6 ماهه اهالی بازار سرمایه را برای ادامه روند صعودی امیدوار کرده بود. اما خبر تناقضات سیاسی و افزایش ناامنی ها باعث شد بورس تهران پس از 16 روز در روز گذشته وارد فاز اصلاح شود تا 8 میلیون واحد از دست بدهد. اگر تا پایان هفته بازار سهام کانال 8 میلیون واحدی را احیا نکند، ممکن است اصلاح قیمت ها تشدید شود. بررسی روند فنی شاخص اصلی بورس حاکی از آن است که حمایت بعدی در محدوده 6.6 تا 6.8 واحد خواهد بود. اصلاحی حدود 15 درصد که می تواند قیمت ها را برای پول تازه جذاب تر کند.
تضاد سودآوری و انتظارات
ابراهیم سماوی، کارشناس بازارهای مالی نیز به نوسانات اخیر بورس تهران اشاره کرد و به «دنیای اقتصاد» گفت: نمی توان همه فراز و نشیب های بورس را ناشی از ریسک های سیاسی دانست. اگرچه این ریسک ها همچنان متغیرهای مهمی هستند که بر معاملات تاثیر می گذارند، اما تغییرات نرخ بهره، انتظارات تورمی، نوسانات نرخ ارز، وضعیت سودآوری شرکت ها و رفتار سرمایه گذاران نیز در شکل گیری روندهای اخیر نقش دارند.
بیشتر بخوانید: بورس امروز 15 آبان 1405 قرمز شد; افت شاخص کل 4 هزار واحد
وی افزود: در شرایط کنونی بازار سرمایه باید چندین متغیر اقتصادی را قیمت گذاری کند که تاثیر یکسانی بر ارزش سهام ندارند. انتظارات تورمی و افزایش نرخ ارز از یک سو می تواند منجر به رشد اسمی دارایی ها و تقویت تقاضای سهام شود و از سوی دیگر بالا بودن نرخ سود، محدودیت تولید و عدم اطمینان در سودآوری شرکت ها از شکل گیری روند صعودی باثبات جلوگیری می کند. برآیند این نیروهای متضاد می تواند بخشی از نوسانات بازار سهام را توضیح دهد.
سماوی با اشاره به نقش نرخ سود در رفتار سرمایه گذاران گفت: نرخ بازدهی بالای اوراق بدهی دولت رقیبی جدی برای بورس محسوب می شود. زمانی که سرمایه گذار امکان کسب بازده قابل توجه از ابزارهای کم ریسک را داشته باشد، برای پذیرش ریسک سرمایه گذاری در سهام، به چشم انداز سود جذاب تری نیاز دارد. علاوه بر این، افزایش نرخ تنزیل جریان‌های نقدی آتی می‌تواند بر ارزش‌گذاری شرکت‌ها فشار وارد کند.
وی افزود: البته نمی توان نرخ سود را جدا از انتظارات تورمی بررسی کرد. در اقتصادی با انتظارات تورمی بالا، بازده اسمی ابزارهای مالی به معنای جذابیت بازده واقعی نیست. در نتیجه بازار سهام به دلیل نرخ سود از یک سو و تقاضا به دلیل نگرانی از کاهش ارزش ارز از سوی دیگر با محدودیت هایی مواجه است. تقابل این دو نیرو، تصمیم گیری را برای سرمایه گذاران دشوارتر می کند.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به تاثیر نرخ ارز بر معاملات بورس گفت: افزایش نرخ ارز انتظارات مثبتی را برای شرکت های صادرات محور و شرکت های دارای درآمد ارزی ایجاد می کند اما رشد نرخ ارز به تنهایی افزایش سودآوری را تضمین نمی کند. اثربخشی آن به عواملی مانند هزینه مواد اولیه، نرخ خوراک، هزینه های حمل و نقل، محدودیت های صادراتی و نرخ ارز درآمد ارزی بستگی دارد. بنابراین، افزایش نرخ ارز زمانی می تواند از ارزش سهام حمایت کند که اثر آن در درآمد عملیاتی، حاشیه سود و جریان نقدی شرکت ها منعکس شود.
وی گفت: در ارزیابی وضعیت بورس باید بین رشد اسمی قیمت سهام و ایجاد بازده واقعی تفاوت قائل شد. افزایش شاخص ها در اقتصاد با تورم بالا به معنای افزایش قدرت خرید سرمایه گذاران نیست. برای ارزیابی دقیق تر عملکرد بازار، بازده سهام باید در کنار تورم و بازده فرصت های سرمایه گذاری دیگر مورد بررسی قرار گیرد.
سماوی در ادامه گزارش های مالی شرکت ها را یکی دیگر از متغیرهای تعیین کننده در مسیر بازار دانست و افزود: رشد قیمت ممکن است در کوتاه مدت بر اساس انتظارات شکل بگیرد اما تداوم آن نیازمند پشتوانه سودآوری است. اگر بازار بر اساس یک خبر مثبت، افزایش نرخ ارز یا پیش‌بینی رشد درآمد، سود آتی شرکت‌ها را پیش‌بینی کند، اما گزارش‌های مالی بعدی نتواند این انتظارات را تایید کند، احتمال تعدیل قیمت‌ها وجود خواهد داشت. حتی نسبت پایین قیمت به سود به تنهایی برای نتیجه گیری در مورد ارزش یک سهم کافی نیست. زیرا ثبات و کیفیت سود شرکت نیز باید در نظر گرفته شود.
وی محدودیت انرژی را از دیگر متغیرهای تاثیرگذار بر چشم انداز شرکت دانست و گفت: در صنایعی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی افزایش قیمت فروش محصولات منجر به رشد سود عملیاتی نمی شود. اگر همزمان با افزایش قیمت ها، میزان تولید کاهش یابد یا هزینه تامین انرژی افزایش یابد، بخشی از مزیت قیمتی شرکت از بین می رود. بنابراین وضعیت تولید، ساختار هزینه ها و توانایی شرکت ها در حفظ حاشیه سود در ارزیابی چشم انداز سودآوری حائز اهمیت است.
این کارشناس با تاکید بر نقش جریان سرمایه کوچک در تشدید نوسانات، گفت: در برخی دوره ها انتقال منابع مالی حتی در حجم محدود می تواند تغییرات قابل توجهی در قیمت سهام ایجاد کند. ورود پول و افزایش تقاضا می تواند منجر به رشد سریعتر بازار شود، اما از طرف دیگر خروج نقدینگی و کاهش موقعیت های معاملاتی ممکن است فشار فروش را افزایش دهد. به همین دلیل بخشی از نوسانات بازار مربوط به تغییر ارزش بنیادی شرکت ها نیست، بلکه تحت تاثیر شرایط نقدینگی و نحوه انتقال منابع مالی است.
وی افزود: مثبت بودن شاخص کل نشانه بهبود وضعیت عمومی بورس نیست. این احتمال وجود دارد که جریان پول واقعی به سمت شرکت های بزرگ و شاخص ساز حرکت کند و بخشی دیگر از نمادها همچنان با تقاضای ضعیف مواجه شوند. بنابراین برای ارزیابی کیفیت روند بازار باید علاوه بر شاخص کل، عملکرد شاخص متعادل، تعداد نمادهای مثبت و منفی، ارزش معاملات خرد و نرخ مشارکت صنایع مختلف نیز بررسی شود.
واکنش هیجان زده
سماوی در بخشی دیگر از اظهارات خود رفتار سرمایه گذاران را در تشدید نوسانات بازار موثر دانست و گفت: تصمیمات معاملاتی همیشه مبتنی بر تحلیل بنیادی و ارزیابی دقیق اطلاعات نیست. ترس از توقف رشد بازار می تواند برخی از سرمایه گذاران را به خرید عجولانه سوق دهد و در اولین نشانه های اصلاحی، ترس از ضرر بیشتر آنها را مجبور به فروش کند. بنابراین، تغییرات در انتظارات کوتاه مدت می تواند بر قیمت ها تأثیر بگذارد، حتی اگر تغییر قابل توجهی در ارزش بنیادی شرکت ها ایجاد نشود.
وی افزود: رفتار جمعی و توجه بیش از حد به اتفاقات روزهای اخیر نیز در این جریان نقش دارد. گاهی اوقات چند روز رشد متوالی این تصور را ایجاد می کند که بازار وارد روند صعودی ثابتی شده است و چند روز کاهش انتظارات بدبینانه را تقویت می کند. در حالی که ارزش اقتصادی شرکت ها معمولا با چنین سرعتی تغییر نمی کند، واکنش سرمایه گذاران به اخبار و رفتار سایر معامله گران می تواند دامنه نوسانات را افزایش دهد.
این کارشناس بازارهای مالی گفت: برای ارزیابی دورنمای بورس نباید تنها به مثبت یا منفی بودن شاخص در روزهای آینده توجه کرد. سوال اصلی این است که افزایش واقعی سودآوری و جریان نقدی شرکت ها تا چه اندازه از رشد قیمت ها حمایت می کند. اگر بهبود انتظارات با رشد درآمد و سود عملیاتی، کاهش فشار نرخ سود و ورود پایدار سرمایه های کوچک همراه باشد، روند صعودی بازار از حمایت بیشتری برخوردار خواهد شد. از سوی دیگر، اگر رشد قیمت ها عمدتاً مبتنی بر انتظارات و ورود پول کوتاه مدت باشد، باز هم احتمال تداوم اصلاحات و نوسانات فرسایشی وجود دارد.
منبع: دنیای اقتصاد
