خانواده های پرجمعیت مشمول قانون جمعیت جوانان می گویند با وجود چهار تا پنج سال ثبت نام برای دریافت زمین رایگان، هنوز موفق به دریافت زمین نشده اند. آنها توضیح می دهند که با حمایت قانون پیشنهادی صاحب فرزند شده اند، اما پس از خروج از هفت خوان رستم برای مطالبه زمین رایگان، دستشان به جایی بسته نشده است.
به گزارش شرق، از سوی دیگر متولیان دولت توضیح می دهند که واگذاری زمین رایگان به متقاضیان به این سادگی امکان پذیر نیست و دولت برای تامین این زمین ها با مشکلات زیادی مواجه است.
هفت خان رستم زمین رایگان
تشویق به بچه دار شدن موضوع بحث، میزگرد و برنامه های تلویزیونی و حتی بیلبوردهای شهری در زمانی نه چندان دور بود. در سال 1400 قانون جمعیت جوانان در مجلس به تصویب رسید و دولت در آن زمان قول حمایت از خانواده های پرجمعیت را با ابزارهای متعددی مانند زمین رایگان، وام و خودرو بدون قرعه کشی و … داد، اما اکنون بسیاری از خانواده ها می گویند با حمایت این حمایت های قانونی صاحب فرزند شده اند، اما وعده های حمایتی از جمله تامین زمین رایگان محقق نشده است. قانون جوانان جمعیت در 24 مهر 1400 با 73 ماده و 81 تبصره در کمیسیون تلفیق طرح جوانان حمایت از جمعیت و خانواده شورای اسلامی به تصویب رسید و پس از تصویب مجلس برای اجرای آزمایشی آن به مدت هفت سال، در تاریخ 19 آبان 1400 به تأیید شورای نگهبان رسید.
بر اساس این قانون مقرر شد دولت به خانواده هایی که دارای فرزند هستند و اکثراً بعد از سال 1400 متولد شده اند، تسهیلاتی مانند وام فرزندآوری، خودرو به قیمت کارخانه، زمین یا واحد مسکونی، تخفیف انشعابات آب، برق و گاز، معافیت مالیاتی، بیمه زنان خانه دار و کاهش سن بازنشستگی اعطا کند.
بر اساس ماده چهارم این قانون، پس از تولد فرزند سوم یا بیشتر، دولت موظف است یک قطعه زمین یا یک واحد مسکونی به مساحت حداکثر 200 متر مربع را به نام والدین به صورت مشترک بر اساس هزینه آماده سازی برای یک بار و به صورت فروش اقساطی با دو سال تنفس و هشت سال به صورت اقساطی اعطا کند. در این ماده قانونی توضیح داده شده است که در شهرهای زیر 500 هزار نفر و روستاهای زیر 500 هزار نفر زمین در همان محل سکونت و در شهرهای بالای 500 هزار نفر زمین در شهرهای مجاور، شهرهای جدید، شهرهای همجوار یا زادگاه پدر یا مادر (به شرطی که جمعیت کمتر از 500 هزار نفر باشد، به انتخاب پدر یا فوت، به انتخاب پدر یا فوت تعیین می شود) تحویل داده می شود. به انتخاب مادر و سند مالکیت پس از پرداخت آخرین قسط و حداکثر ظرف یک ماه تحویل می شود. اما ماجرا به این سادگی نیست و خانواده های داوطلب دریافت زمین یا مسکن رایگان که مشمول قانون جمعیت جوانان هستند، توضیح می دهند که برای دریافت زمین یا مسکن رایگان باید از هفت خوان رستم عبور کنند.
مشکلات ثبت نام برای زمین رایگان
توضیح می‌دهند که در شهرهای بزرگ زمین یا مسکن داده نمی‌شود و فقط در شهرهای کوچک و روستاها اعطا می‌شود و متقاضیان باید ثابت کنند که حداقل پنج سال در شهر یا روستای مورد تقاضا زندگی کرده‌اند و زمین رایگان به ساکنان شهرهای بزرگ در حومه یا محل تولد والدینشان داده می‌شود، مشروط بر اینکه شهر زادگاه شهر بزرگ نباشد.
جدای از این، نرخ باروری زادگاه پدر و فرزند نباید بیشتر از 2.5 باشد و این بدان معناست که در مناطقی که زاد و ولد بالا است، زمین رایگان داده نمی شود. ضمناً تمامی فرزندان باید از یک همسر باشند و خانواده هایی که فاقد هرگونه ملک و زمین هستند و از سال 57 تاکنون هیچ گونه حمایت دولتی در این زمینه دریافت نکرده اند در اولویت قرار دارند. همچنین خانواده های دارای فرزند بیشتر در اولویت قرار دارند. همچنین این خانواده ها باید هزینه تهیه مسکن را که شامل هزینه تسطیح، ناودانی، جدول کشی، زیرسازی، آسفالت و شبکه تاسیسات زیربنایی و ساخت مسجد می باشد را بپردازند.
حداکثر مساحت زمین واگذار شده 200 متر مربع و حداکثر ارزش آن باید حدود یک میلیارد و 200 میلیون تومان باشد. اما تعداد اراضی واگذار شده در این طرح قابل توجه نیست. در آخرین گزارش ها در شهریور 1405، فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی از ایمن سازی 216 هزار قطعه زمین برای واگذاری به خانوارهای پرجمعیت خبر داد که بیش از 80 درصد از این روند طی دو سال گذشته انجام شده است. پیگیری های وزارت راه و شهرسازی حاکی از آن است که حدود 70 هزار خانوار در قالب طرح جوانان جمعیت توانسته اند زمین رایگان دریافت کنند، اما اعطای زمین رایگان با چالش های زیادی مواجه است.
مشکل تامین زمین
محدودیت زمین مسکونی یکی از چالش های بزرگ طرح های مشابه قانون جمعیت جوانان است. دولت همواره با مشکل کمبود زمین برای تامین زمین مسکونی برای پروژه های مسکن مهر دولتی مانند مسکن مهر، نهضت ملی مسکن یا نهضت ملی مسکن مواجه بوده است. رشد انفجاری جمعیت شهری در سال‌های پس از انقلاب باعث کمبود زمین در مناطق شهری و توسعه عمودی شهرها و آپارتمان‌ها شد. قبل از انقلاب تقریباً 30 درصد جمعیت کشور در شهرها و مابقی در روستاها زندگی می کردند، اما در سال های بعد از انقلاب این نسبت برعکس شد و اکنون دولت با مشکل کمبود زمین دست و پنجه نرم می کند تا زمین پروژه هایی مشابه قانون جمعیت جوانان را تامین کند.
از سوی دیگر واگذاری زمین خارج از شهر مانند آنچه در پروژه مسکن مهر رخ داد، عوارض زیادی دارد. توسعه شهرهای بدون مطالعات کاربری اراضی و ظرفیت بیولوژیکی منطقه فشار قابل توجهی بر منابع وارد کرده و منجر به بحران آب، فرونشست زمین، حذف مراتع، جنگل ها و پوشش گیاهی شده است و از سوی دیگر توسعه شهری نیازمند تامین زیرساخت های شهری است که معمولاً بر عهده دولت است. ساخت و ساز مسکن در خارج از شهر تنها به ساخت بلوک های آپارتمانی و مسکونی محدود نمی شود و ساکنان منطقه نیازمند امکاناتی از قبیل خیابان سازی، مدرسه، کلانتری، واحد تجاری و پاساژ، امکانات حمل و نقل، انشعاب های آب، برق، گاز و سوخت و … هستند که حتی در شرایطی که تورم درآمدهای دولت مدام در حال افزایش است و درآمدهای ناشی از هزینه های دولت رو به افزایش است، تقریباً غیرممکن است.
جدای از این، وزارت راه و شهرسازی توضیح می دهد که تامین زمین برای خانوارهای متقاضی طرح جوانان جمعیت با عوارض زیادی مواجه است. به عنوان مثال هزینه دولت برای تهیه زمین مسکونی مبلغ قابل توجهی است و برای آماده سازی هر قطعه زمین 100 متری 400 میلیون تومان نیاز است و دولت برای این موضوع اعتباری به وزارت راه و شهرسازی اختصاص نداده است.
بنابراین اگر وزارتخانه بخواهد این اعتبار را تامین کند باید بخشی از زمین را بفروشد و مابقی زمین را تامین مالی کند که چون زمین تامین شده در مناطقی است که ساخت و ساز انجام نشده و ارزش افزوده ایجاد نشده است، این زمین ها ارزش چندانی ندارند. بنابراین هزینه آماده سازی زمین به عهده متقاضی می باشد و بسیاری از متقاضیان توان پرداخت چنین هزینه هایی را ندارند.
از سوی دیگر برخی از اراضی واگذار شده ارزشی بالاتر از رقم مصوب قانون دارند و دولت برای ساخت آپارتمان باید یک قطعه زمین را با چند خانوار تقسیم کند اما کمبود منابع مالی برای ساخت و ساز باعث می شود که داوطلبان زیادی برای چنین زمین هایی وجود نداشته باشد. همچنین آماده سازی زمین و ایجاد انشعاب آب، برق و گاز زمان بر است و ایجاد انشعاب معمولا با تاخیر انجام می شود و سایر نهادهای متولی همکاری چندانی ندارند.
لازم به ذکر است که بسیاری از داوطلبان خواهان دریافت زمین در شهرهای محل زندگی خود هستند که نه قانونی است و نه در اختیار نهادهای متولی است.
مجموع این مسائل در شرایطی که نرخ تورم سالانه در مهرماه امسال از مرز ۷۶ درصد گذشت و هزینه های سرسام آور ساخت مسکن باعث توقف بسیاری از پروژه های عمرانی و کاهش دسترسی مردم به بازار مسکن سال به سال شده است، باعث شده تا طرح واگذاری زمین رایگان به خانوارهای پرجمعیت مشمول قانون جمعیت جوانان با مشکلات عدیده ای مواجه شود.
