رفتن به دانشگاه برای بسیاری از افراد با انتظار خاصی همراه است: اینکه چند سال تحصیل در نهایت منجر به یافتن شغل و کسب درآمد شود. اما بازار کار برای همه رشته ها مسیر یکسانی ندارد. برخی از گروه های آموزشی سهم زیادی از جمعیت شاغل را تشکیل می دهند و برخی دیگر با وجود تحصیل در دانشگاه، سهم کمتری در اشتغال دارند.
آمار سال 1404 نشان می دهد که برای درک رابطه آموزش و پرورش و بازار کار، تنها دانستن اینکه کارگران کشور از چه رشته هایی آمده اند، کافی نیست. باید دید چه نسبتی از جمعیت هر گروه آموزشی وارد اشتغال شده اند.
مهندسان در راس نیروی کار هستند
بررسی سهم گروه‌های عمده رشته‌های دانشگاهی از جمعیت شاغل کشور نشان می‌دهد که «مهندسی، ساخت و تولید» با ۲۷.۱ درصد رتبه نخست را دارد. پس از آن گروه «علوم بازرگانی، اداری و حقوق» با سهم 25.9 درصدی قرار می گیرد. مجموع این دو گروه بیش از نیمی از جمعیت شاغل کشور را تشکیل می دهد که نشان دهنده وزن بالای این رشته ها در ترکیب نیروی کار است.
با فاصله قابل توجهی از این دو گروه، «هنر و علوم انسانی» با سهم 9.2 درصدی قرار دارد. «فناوری اطلاعات و ارتباطات» 7.3 درصد، «بهداشت» 7 درصد، «علوم اجتماعی، روزنامه نگاری و اطلاعات» 6.3 درصد و «علوم تجربی، ریاضی و آمار» 6.1 درصد از جمعیت شاغل. سهم «علوم تربیتی» نیز 4.9 درصد است. در انتهای این فهرست «کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و دامپزشکی» با 3.1 درصد و گروه «خدمات» با 3 درصد قرار دارند.
این ارقام نشان می دهد که ترکیب کارکنان کشور به شدت تحت تأثیر دو گروه «مهندسی» و «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» است. با این حال، سهم بیشتر از اشتغال لزوماً به این معنی نیست که فارغ التحصیلان این رشته ها راحت تر شغل پیدا می کنند. اندازه جمعیت تحصیل کرده، گستردگی مشاغل مرتبط و امکان کار در رشته های مختلف نیز ممکن است در این سهم نقش داشته باشد.
کدام رشته ها درصد اشتغال بیشتری دارند؟
برای بررسی وضعیت گروه های آموزشی در بازار کار، شاخص دوم تصویر متفاوتی را ارائه می دهد. بر اساس داده های سال 1404 بیش از 61 درصد از جمعیت گروه «مهندسی، ساخت و تولید» شاغل بودند. این رقم بالاترین درصد اشتغال در بین گروه های عمده جدول است. پس از آن «کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری» و «دامپزشکی» با 55.4 درصد و «فناوری اطلاعات و ارتباطات» با 48.7 درصد هستند.
این نشان می دهد که درصد بیشتری از فارغ التحصیلان این رشته های تحصیلی عمده در بازار کار شغل پیدا می کنند، اما هیچ داده و اطلاعاتی در مورد ارتباط شغل و رشته تحصیلی این افراد وجود ندارد. در بین گروه های مورد بررسی، «هنر و علوم انسانی» با 34.3 درصد و «علوم تربیتی» با 33.9 درصد کمترین درصد اشتغال را به خود اختصاص داده اند. اختلاف بالاترین و کمترین مقدار در جدول 27.5 واحد درصد است که نشان دهنده تفاوت معنادار وضعیت استخدامی در بین گروه های آموزشی است.
سهم بالای اشتغال تضمین کننده استخدام بیشتر نیست
مقایسه دو شاخص یک نکته مهم را روشن می کند. گروه «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» دومین سهم از جمعیت شاغل را به خود اختصاص داده است، اما درصد اشتغال آن 47.4 درصد است که نسبت به مهندسی و کشاورزی کمتر است. از سوی دیگر «فناوری اطلاعات و ارتباطات» با وجود سهم 7.3 درصدی از جمعیت شاغل، 48.7 درصد نرخ اشتغال دارد. «کشاورزی» نیز با سهم 3.1 درصدی از جمعیت شاغل، 55.4 درصد نرخ اشتغال را به ثبت رساند.
این تفاوت ها نشان می دهد که اندازه یک گروه در بین کارگران و نسبت کارگران به کل جمعیت همان گروه دو مفهوم متفاوت است. اولی از وزن هر رشته در ترکیب اشتغال کشور خبر می دهد و دومی وضعیت اشتغال جمعیت آن گروه را تشریح می کند. بنابراین نمی توان تنها بر اساس سهم یک رشته از جمعیت شاغل نتیجه گرفت که بازار کار برای فارغ التحصیلان آن رشته مناسب تر است.
در نهایت، داده های سال 1404 از یک واقعیت دو وجهی صحبت می کند: مهندسان هم بیشترین سهم از جمعیت شاغل و هم بیشترین درصد اشتغال را دارند، اما وضعیت برای همه گروه های آموزشی یکسان نیست. برای انتخاب رشته یا رشته تحصیلی نه سهم رشته ها در استخدام کافی است و نه درصد اشتغال آنها. مسئله اصلی درک بهتر مسیری است که آموزش را به اشتغال مناسب، درآمد و امنیت اقتصادی مرتبط می کند.
