از هیاهوی جمع تا انزوای انتخابی؛ رمزگشایی از دنیای شخصیت کودکان

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، دنیای کودکان مملو از تفاوت هایی است که گاه در ساده ترین رفتارهای روزمره آنها نمایان می شود. ممکن است کودکی با ورود به محیط جدید مشتاق پیدا کردن دوست و شروع گفتگو باشد، در حالی که کودک دیگر ترجیح می دهد مدتی در سکوت محیط را مشاهده کند و با موقعیت جدید آشنا شود. این تفاوت ها بخشی از تنوع طبیعی شخصیت انسان است.

شخصیت هر کودک تحت تأثیر مجموعه ای از عوامل زیستی، محیطی و تجربیات زندگی شکل می گیرد. خلق و خو، شرایط خانوادگی، نحوه تعامل والدین و تجربیات اجتماعی همگی می توانند در نحوه واکنش کودک به دنیای اطراف خود نقش داشته باشند، به همین دلیل نمی توان انتظار داشت که همه کودکان در موقعیت های یکسان رفتارها و واکنش های مشابهی داشته باشند.

یکی از مفاهیم مهم در شناخت تفاوت های شخصیتی، برون گرایی و درون گرایی است. این دو ویژگی به نحوه تعامل افراد با محیط، برقراری ارتباط و تجربه موقعیت های اجتماعی اشاره دارد. شناخت این تفاوت ها به والدین و مربیان کمک می کند تا رفتار کودکان را با نگاه دقیق تری بررسی کنند و از قضاوت های عجولانه در مورد آنها فاصله بگیرند.

در دوران کودکی، پذیرش تفاوت های فردی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا تجربیات این دوران می تواند در شکل گیری تصویر ذهنی کودک از خود موثر باشد. زمانی که کودک احساس کند ویژگی های شخصیتی او پذیرفته شده است، فرصت بیشتری برای شناخت توانایی ها و شکوفایی استعدادهای خود خواهد داشت، بنابراین شناخت تنوع شخصیتی را باید یکی از گام های مهم در مسیر تربیت آگاهانه دانست.

برونگرایی در کودکان؛ دنیایی پر از ارتباطات و تجربه

فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاوره کودک و نوجوان به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه برون گرایی یکی از ویژگی های شخصیتی است که از همان سال های اولیه زندگی در برخی از کودکان دیده می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کودکان برون گرا از حضور در جمع، ارتباط با دیگران و تجربه فعالیت های گروهی لذت می برند. آنها تمایل دارند احساسات و افکار خود را با دیگران به اشتراک بگذارند و از طریق تعامل با محیط اطراف خود تجربیات جدیدی کسب کنند.

وی می افزاید: یکی از ویژگی های قابل توجه این کودکان میل زیاد آنها به برقراری ارتباطات اجتماعی است. آنها ممکن است در محیط های جدید سریعتر با همسالان خود ارتباط برقرار کنند، در شروع یک بازی پیشقدم شوند یا به راحتی با دیگران گفتگو کنند. البته این ویژگی به معنای نداشتن خجالت یا اضطراب نیست; یک کودک برونگرا نیز ممکن است در موقعیت های ناآشنا احساس اضطراب کند.

این روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه کودکان برون گرا در فعالیت هایی که به آنها امکان تعامل و مشارکت را می دهد احساس راحتی بیشتری می کنند، اظهار کرد: بازی های گروهی، کار گروهی، نمایش و فعالیت های مشارکتی می تواند فرصت خوبی برای نشان دادن توانایی های خود باشد. این کودکان گاهی با صحبت و تبادل نظر افکار خود را بهتر سازماندهی می کنند و از تجربیات مشترک چیزهای زیادی می آموزند.

برون گرایی همیشه به معنای داشتن مهارت های اجتماعی قوی نیست

رضازاده ادامه می دهد: برون گرایی همیشه به معنای داشتن مهارت های اجتماعی قوی نیست. برخی از کودکان ممکن است برای ایجاد ارتباطات عاطفی عمیق، نوبت در گفتگو یا توجه به احساسات دیگران به راهنمایی نیاز داشته باشند و همچنین ممکن است به دلیل اشتیاق به مشارکت در کنترل احساسات خود مشکل داشته باشند یا صبور باشند.

وی با بیان اینکه نقش والدین در رشد سالم این ویژگی شخصیتی بسیار مهم است، می‌گوید: بهتر است به کودک فرصت تعامل با همسالان داده شود و علاوه بر آن مهارت‌هایی مانند گوش دادن فعال، احترام به مرزهای دیگران، صبر و مدیریت هیجان‌ها نیز به او آموزش داده شود، همچنین نباید کودک را مجبور به حضور در همه اجتماعات و فعالیت‌های اجتماعی کرد.

این روانشناس و مشاور کودک و نوجوان، برون گرایی را یک ویژگی شخصیتی و نه معیاری برای سنجش ارزش و موفقیت کودک عنوان می کند و می افزاید: هدف از آموزش صحیح، تبدیل کودک برون گرا به فردی کاملا اجتماعی نیست، بلکه کمک به او در شناخت توانایی ها، مدیریت عواطف و ایجاد روابط سالم است. هر کودکی حتی با روحیه اجتماعی بالا به زمان هایی برای استراحت، تنهایی و توجه به دنیای درونی خود نیاز دارد.

درونگرایی در کودکان؛ دنیای عمیق احساسات و افکار

زهرا صالحی، روانشناس و مشاور خانواده به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه درون گرایی یکی از ابعاد طبیعی شخصیت است که در برخی از کودکان با تمایل بیشتر به فعالیت های فردی، محیط های آرام و ارتباطات محدودتر اما عمیق تر دیده می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کودکان درون گرا برای شناخت موقعیت های جدید به زمان بیشتری نیاز دارند و ممکن است ابتدا قبل از صحبت یا شرکت در یک فعالیت، محیط را مشاهده و بررسی کنند. این ویژگی به معنای ضعف اجتماعی یا ناتوانی در برقراری ارتباط نیست.

وی با بیان اینکه یکی از باورهای غلط در مورد کودکان درونگرا خجالتی بودن، منزوی بودن یا عدم اعتماد به نفس آنهاست، در حالی که درونگرایی و کمرویی دو مفهوم متفاوت هستند، می افزاید: ممکن است کودک از تنهایی لذت ببرد، اما در برقراری ارتباط با دیگران هیچ اضطرابی نداشته باشد. از سوی دیگر، برخی از کودکان برونگرا نیز ممکن است در موقعیت های اجتماعی احساس خجالتی کنند.

این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه کودکان درونگرا اغلب از فعالیت هایی مانند مطالعه، نقاشی، ساختن چیزها، بازی های فکری یا تخیل لذت می برند، بیان می کند: ممکن است به جای داشتن دوستان زیاد، چند دوست صمیمی را ترجیح دهند و به دنبال احساس امنیت و صمیمیت در روابط خود باشند. البته این علایق در همه کودکان درونگرا یکسان نیست و هر کودکی شخصیت و ترجیحات منحصر به فرد خود را دارد.

رفتار والدین با کودکان درونگرا نقش مهمی در شکل گیری اعتماد به نفس و عزت نفس آنها دارد.

صالحی با بیان اینکه یکی از نیازهای مهم این کودکان داشتن فضای شخصی و زمان کافی برای پردازش تجربیات روزمره است، ادامه می دهد: حضور طولانی مدت در محیط های شلوغ یا فعالیت های اجتماعی فشرده ممکن است برای برخی از آنها خسته کننده باشد. در چنین شرایطی تنها ماندن و انجام فعالیت های آرام می تواند به بازیابی انرژی ذهنی آنها کمک کند. بهتر است والدین این نیاز را جزئی از تفاوت های شخصیتی کودک بدانند.

وی می گوید: برخورد والدین با کودکان درونگرا نقش مهمی در شکل گیری اعتماد به نفس و عزت نفس آنها دارد. مقایسه کودک با خواهر و برادر یا همسالان اجتماعی بیشتر، مجبور کردن او به صحبت در جمع، یا برچسب زدن به او به عنوان بیش از حد ساکت، می تواند احساس بی کفایتی را تقویت کند. در مقابل، ایجاد فرصت های تدریجی و بدون فشار برای مشارکت اجتماعی به کودک کمک می کند تا با سرعت و آمادگی خودش پیشرفت کند.

روانشناس و مشاور خانواده می افزاید: درونگرایی نه مشکل روانی است و نه خصوصیتی که باید در کودک تغییر کند. کودکان درونگرا نیز می توانند در آینده موفق، خلاق، مستقل و دارای روابط اجتماعی سالم باشند. آنچه مهم است پذیرش تفاوت های شخصیتی و فراهم کردن محیطی است که کودک بدون نیاز به تغییر خود احساس امنیت و ارزش کند. هدف از آموزش اجتماعی کردن کودک به اجبار نیست، بلکه کمک به رشد متعادل او و شکوفایی استعدادهایش است.

تفاوت در نحوه ارتباط با دیگران، میزان تمایل به حضور در جمع و علاقه به فعالیت های فردی یا گروهی بخشی طبیعی از تنوع شخصیتی انسان است. هیچ الگوی شخصیتی را نمی توان به تنهایی نشانه برتری، موفقیت یا سلامت روانی بیشتر دانست، زیرا هر ویژگی می تواند فرصت ها و چالش های خاص خود را در موقعیت های مختلف داشته باشد.

یکی از مهم ترین وظایف والدین و نظام آموزشی ایجاد فضایی است که کودکان برای پذیرفته شدن مجبور نباشند خود را شبیه دیگران کنند. توجه به نیازهای فردی، احترام به تفاوت ها و پرهیز از مقایسه مداوم می تواند زمینه ساز شکل گیری احساس امنیت و ارزش در کودکان باشد.

لازم به یادآوری است که ویژگی های شخصیتی کودکان همیشه ثابت و غیرقابل تغییر نیست. در مسیر رشد، تحت تأثیر تجربیات جدید، روابط اجتماعی و شرایط محیطی، مهارت ها و روش های رفتاری مختلفی را فرا می گیرند، بنابراین نباید بر اساس چند رفتار محدود، تصویر مشخصی از شخصیت آینده آنها ترسیم کرد.

آموزش موفق به معنای ایجاد کودکانی با شخصیت های یکسان نیست، بلکه به معنای فراهم کردن فرصت های رشد با توجه به ویژگی ها و ظرفیت های هر فرد است. جامعه‌ای که تفاوت‌های شخصیتی را به رسمیت می‌شناسد به کودکان این امکان را می‌دهد تا بدون ترس از قضاوت، خود واقعی خود را کشف کنند، توانایی‌های خود را توسعه دهند و روابط سالم‌تری با دنیای اطراف خود برقرار کنند.