دویچه وله: جمعیت اوکراین با سرعت نگران کننده ای در حال کاهش است. میلیون ها نفر به دلیل جنگ کشور را ترک می کنند و نرخ زاد و ولد در پایین ترین حد خود قرار دارد. با این حال، بحران جمعیتی اوکراین از دوران شوروی آغاز شد.
نرخ تولد در اوکراین در حال کاهش است. هر زن اوکراینی به طور متوسط تنها 0.9 فرزند به دنیا می آورد. در حالی که قبل از شروع جنگ روسیه این رقم 1.25 کودک بود.
به این ترتیب نرخ زاد و ولد اوکراین کمتر از میانگین اتحادیه اروپا یعنی 1.34 کودک است. این میزان یکی از پایین ترین نرخ زاد و ولد در اروپا و کمترین رقم ثبت شده در تاریخ این کشور محسوب می شود.
اوکراین درگیر یک بحران جمعیتی است. در سال 2021 حدود 273 هزار کودک در این کشور متولد شده اند. اما در سال 2025 این تعداد با کاهش 40 درصدی به حدود 168000 نفر خواهد رسید.
یکی از دلایل این وضعیت آمار بالای تلفات ناشی از جنگ است. بر اساس گزارش موسسه تحلیلی اوکراین و به نقل از داده های وزارت دادگستری این کشور، در سال گذشته میزان مرگ و میر تقریباً سه برابر نرخ تولد بوده است.
توماس سوباتکا، معاون مؤسسه جمعیت شناسی آکادمی علوم اتریش می گوید: «مهم ترین دلیل کاهش نرخ تولد این است که اوکراین در وضعیت جنگی قرار دارد.
سوباتکا می افزاید: «شرایط اقتصادی برای خانواده ها خوب نیست. بسیاری از زنان جدا از همسر یا شریک زندگی خود زندگی می کنند. اگر این سه عامل اصلی تغییر کند، ممکن است تعداد تولدها دوباره افزایش یابد».
به گفته سوباتکا، بسیاری از زنان اوکراینی به جای زایمان در کشور خود، در کشورهای میزبان از جمله آلمان، اتریش، جمهوری چک و لهستان صاحب فرزند می شوند.
بر اساس آمار کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR)، در حال حاضر حدود 5.6 میلیون پناهنده اوکراینی در خارج از کشور زندگی می کنند.
تقریبا نیمی از آنها یعنی 44 درصد زن و 30 درصد کودک هستند. به گزارش یوروستات، مرکز آمار اروپا، حدود 4.4 میلیون پناهنده اوکراینی در کشورهای اتحادیه اروپا زندگی می کنند.
اوکراینی ها حتی در داخل کشورشان مجبور به ترک خانه های خود شده اند. بسیاری از آنها از مناطق شرقی به مناطق غربی و امن تر کشور کوچ کرده اند.
سوباتکا می گوید: «امروزه جمعیت شهر لویو در غرب اوکراین بیشتر از ابتدای جنگ است، زیرا این شهر تعداد زیادی آوارگان داخلی را پذیرفته است. در بیشتر مناطق غربی اوکراین، بیمارستان ها، زیرساخت ها و زایشگاه ها هنوز فعال هستند. اکثر کودکان در شرایط تقریباً عادی به دنیا می آیند و تنها نسبت نسبتاً کمی از تولدها در مناطق نزدیک به خطوط درگیری رخ می دهد.
در سایر مناطق اوکراین، زنان گاهی مجبورند نوزادان خود را در شرایط بسیار ترسناک به دنیا بیاورند.
از آغاز جنگ، بیش از 80 مرکز مراقبت از زایمان و نوزادان مورد حمله یا تخریب قرار گرفته است. همه بیمارستان ها اتاق زایمان زیرزمینی یا سرپناه امن ندارند.
حملات روسیه با موشک، پهپاد و بمب، آژیرهای هشدار حمله هوایی، گذراندن شب در پناهگاه ها و قطع برق، همه باعث ترس و استرس زنان باردار می شود.
در اوکراین، تعداد سقط جنین و زایمان های زودرس در حال افزایش است. به خصوص در مناطقی که به خط مقدم جنگ نزدیک است.
یولیا سامارا، رئیس بخش مراقبت های ویژه یک بیمارستان زایشگاهی در Zaporizhia، در مصاحبه با کانال “NTV” آلمان گفت که در برخی مناطق از جمله Zaporizhia، تعداد نوزادان نارس از زمان تهاجم روسیه دو برابر شده است.
او می گوید: «کاملاً واضح است که شرایط جنگ بر زنان تأثیر می گذارد. بارداری اغلب دشوارتر است، درد زایمان زودتر شروع می شود و عوارض بیشتر اتفاق می افتد.
در زایشگاهی که او در زاپوریژیا در آن کار می کند، که تنها چند کیلومتر با خط مقدم فاصله دارد، تعداد زایمان ها در طول جنگ به میزان قابل توجهی کاهش یافته است.
سوباتکا توضیح می دهد: «سیاست های اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی در زمان استالین باعث کمبود شدید مواد غذایی در اوکراین شد.
سوباتکا می گوید: «در طول جنگ جهانی دوم، اوکراینی ها تقریباً نیمی از تلفات نظامی شوروی را تشکیل می دادند. تعداد زیادی از غیرنظامیان نیز کشته شدند. حدود پنج تا شش میلیون نفر. حدود دو میلیون یهودی اوکراینی در جریان هولوکاست کشته شدند.
در سال 1944، جوزف استالین دستور اخراج حدود 200000 تاتار کریمه را صادر کرد. آنها به آسیای مرکزی، سیبری و کوه های اورال تبعید شدند.
در سال 1991 اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید. پس از آن اوکراین وارد دوران سیاسی جدیدی شد که از نظر جمعیتی ضعیف بود، جمعیت نسبتاً پیر و نرخ تولد پایین.
علیرغم انگیزه های دولت برای بچه دار شدن، خانواده های تک فرزند یک پدیده رایج بود. در آپارتمان های بسیار کوچک آن زمان، اساساً فضای کافی برای دو یا سه کودک وجود نداشت. مردم نیز برای تهیه غذا مجبور بودند ساعت ها در صف بایستند.
پس از فروپاشی پرده آهنین، نرخ تولد دوباره به شدت کاهش یافت.
سوباتکا توضیح می دهد: «اوکراین یکی از بزرگترین شوک های اقتصادی را در میان کشورهای اروپای شرقی در دهه 1990 تجربه کرد. این کشور بسیاری از روابط تجاری و اقتصادی خود را با سایر جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی از دست داد.
در آن زمان، اوکراین تغییرات سیاسی «دردناک»، سوء مدیریت اقتصادی و بازسازی صنایع سنگین را تجربه کرد.
شاخص باروری یا نرخ باروری کل از حدود 2 فرزند به ازای هر زن در سال 1990 به 1.07 فرزند در سال 2001 کاهش یافت.
به گفته این کارشناس، همزمان میزان مرگ و میر به ویژه در بین مردان افزایش یافت.
از جمله دلایل این مشکل می توان به ضعف خدمات درمانی، خشونت، مصرف الکل و بیکاری اشاره کرد.
میلیون ها نفر، به ویژه تحصیل کرده ها و تحصیلکرده های دانشگاهی، اوکراین را ترک کردند.
سوباتکا می گوید: «برخی از اوکراینی ها به کشورهایی مهاجرت کردند که در آن فرصت های شغلی بهتر و دستمزدهای بالاتر وجود داشت.
جمعیت روسیه تقریباً پنج برابر اوکراین است. در حالی که در سال 1991، جمعیت روسیه تنها سه برابر اوکراین بود.
سایت اوکراینی Texty.org در تحلیلی می نویسد: در دسترس بودن نیروی انسانی بزرگترین برگ برنده ولادیمیر پوتین در این جنگ و بزرگترین نقطه ضعف اوکراین است.
این رسانه معتقد است که جمعیت اوکراین از طریق روند طبیعی رشد جمعیت احیا نخواهد شد. حتی اگر فردا جنگ تمام شود و تعدادی از پناهندگان به کشور بازگردند.
به گفته وی برای تحقق این هدف چند اتفاق مهم باید بیفتد. اول از همه، جنگ باید هر چه زودتر و به طور قطعی پایان یابد. تنها در این صورت است که مردم به بازگشت به کشورشان فکر خواهند کرد. علاوه بر این، شرایط اقتصادی باید تثبیت شود.
او می‌گوید: «در صورت تحقق این پیش‌شرط‌ها، کشور باید تلاش کند تا افرادی که مهاجرت کرده‌اند را دوباره جذب کند. این باید آنها را متقاعد کند که اوکراین کشوری با ثبات و خوب است و آنها می توانند آینده و شغلی در آنجا داشته باشند.”
این جمعیت شناس پیشنهاد می کند که برای مقابله با کاهش جمعیت و افزایش میانگین سنی خود، اوکراین باید مهاجرانی را از کشورهای دیگر جذب کند.
وی می گوید: باید از سایر کشورهای اروپای شرقی یا کشورهای آسیایی مانند ترکیه، ویتنام یا فیلیپین برای اسکان در اوکراین و افزایش تعداد افراد شاغل و فعال اقتصادی، مهاجر جذب کرد.
سوبوتکا می گوید که با گذشت هر سال از اقامت آنها در تبعید و ادامه جنگ، احتمال بازگشت آنها کاهش می یابد.
پناهندگان در کشورهایی مانند آلمان، لهستان، جمهوری چک و اتریش در این مدت زندگی جدیدی برای خود ساخته اند. افرادی که به طور منظم به کشور خود سفر نمی کنند به تدریج ارتباط خود را با اوکراین از دست می دهند.
همچنین بسیاری از کشورها کمک های مالی مختلفی از جمله کمک های اجاره مسکن و بیمه درمانی به پناهندگان ارائه می کنند.
بر اساس آخرین آمار مرکز مشاوره اوکراینی های مایل به بازگشت، اکثر اوکراینی های مقیم آلمان تنها پس از پایان جنگ و زمانی که وضعیت امنیتی در کشورشان تثبیت شد، قصد بازگشت به کشور خود را دارند.
الا لیبانووا، جمعیت شناس اوکراینی، در مصاحبه با مجله آلمانی “اشترن” گفت که باید شرایطی فراهم شود تا اقامت اوکراینی ها در خارج از کشور دشوارتر شود، در غیر این صورت، آنها به کشور باز نخواهند گشت.
