بعدی- توفیق رباحی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در قدس العربی
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از روزنامه القدس العربی، در نگاه غالب سیاستمداران و تحلیلگران غربی، حضور نظامی آمریکا در نقاط مختلف جهان یک وضعیت طبیعی و بخشی از مسئولیت این کشور برای حفظ نظم بین المللی تلقی می شود. به همین دلیل، هرگاه بحث عقب نشینی یا بازآرایی نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و خلیج فارس مطرح می شود، معمولاً این اقدام به عقب نشینی واشنگتن تعبیر می شود. اما این سوال اساسی کمتر مورد توجه قرار می گیرد: در آن سوی کره زمین، آمریکا برای چه هدفی هزاران نیروی نظامی و تجهیزات گران قیمت را در مناطق دور از مرزهای خود مستقر کرده است؟ آیا این حضور واقعاً با هدف برقراری صلح و ثبات است؟
موضوع خروج آمریکا از خاورمیانه در دو دهه گذشته بارها مطرح شده است. از دوران ریاست جمهوری باراک اوباما و پیامدهای جنگ عراق تا دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ و شعار پایان دادن به جنگ های بی پایان. اکنون درگیر شدن دولت ترامپ در جنگ با ایران این موضوع را بار دیگر در کانون توجه قرار داده است. با وجود این، هیچ یک از این مراحل منجر به خروج گسترده و دائمی نیروهای آمریکایی نشده است. آنچه عمدتاً اتفاق افتاده است، ارزیابی مجدد استقرار نیروها، انتقال تجهیزات و تغییر محل مأموریت یگان است.
خروج آمریکا از افغانستان در تابستان 2021 تنها نمونه اصلی خروج نظامی در این دوره بود. خروجی با سردرگمی زیادی همراه بود. با این حال، حتی پس از آن، واشنگتن از طریق شبکه ای از پایگاه ها و نیروهای اطلاعاتی در کشورهای همسایه و نظارت هوایی، تحولات افغانستان را زیر نظر دارد.
پایگاه هایی که به جای امنیت، آسیب پذیری ایجاد کردند
حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس طی دهههای گذشته بیش از آنکه نیرویی صرفاً برای حفاظت از کشورهای منطقه باشد، شبیه ابزاری برای نظارت و اعمال نفوذ در منطقهای از غرب آسیا تا شمال آفریقا بوده است. تعداد نیروهای آمریکایی مستقر در خلیج فارس حدود 33 تا 37 هزار نفر تخمین زده می شود و این کشور 11 پایگاه نظامی در این منطقه دارد.
با شروع جنگ آمریکا علیه ایران در سال جاری، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس با تضاد جدی مواجه شدند. دولتهایی که سالها به حضور نظامی واشنگتن بهعنوان تضمینی برای امنیت خود نگاه میکردند، در واکنش نظامی ایران متوجه شدند که این پایگاهها نه تنها لزوماً قادر به تأمین امنیت خود نیستند، بلکه ممکن است عاملی برای افزایش آسیبپذیری آنها شوند. نزدیکی جغرافیایی این تاسیسات به ایران، آنها را به اهدافی قابل دسترس برای موشک ها و پهپادهای ایرانی تبدیل کرده است.
در این روایت، کشورهای منطقه علاوه بر ناامیدی از ناتوانی آمریکا در حفاظت از آنها، احساس فریب خوردگی نیز می کنند. زیرا ترامپ جنگ را علیه توصیه ها و مخالفت های برخی دولت های منطقه آغاز کرد، اما نتوانست سطح حفاظتی مورد انتظار را در برابر پیامدهای واکنش ایران فراهم کند. به این ترتیب شکاف بین وعده های امنیتی واشنگتن و توانایی عملی آن برای تضمین امنیت متحدانش آشکارتر شد.
یکی از دلایل تداوم مداخلات نظامی آمریکا، بی تفاوتی نسبی بخش بزرگی از افکار عمومی این کشور به عملیات نظامی خارج از مرزها است. حساسیت عمومی زمانی افزایش می یابد که جنگ به طور مستقیم بر زندگی روزمره مردم تأثیر بگذارد. این تفاوت در مقایسه جنگ افغانستان و درگیری با ایران برجسته می شود. جنگ افغانستان با وجود تداوم حدود دو دهه، به دلیل تلفات محدود نیروهای آمریکایی در بخشهایی از این دوره و عدم انتقال مستقیم هزینههای آن به زندگی روزمره شهروندان، حساسیت گستردهای ایجاد نکرد. از سوی دیگر، جنگ با ایران در مدت زمان کوتاهتری به دلیل تأثیر بر بازار انرژی و هزینههای زندگی، واکنشهای عمومی و سیاسی بیشتری را برانگیخته است.
نفت، اسرائیل و اقتصاد جنگ؛ موانع اصلی خروج
این تحلیل دو عامل اصلی را مانع خروج دائمی آمریکا از خاورمیانه می داند: نفت و امنیت اسرائیل. بر اساس این دیدگاه، تا زمانی که منابع انرژی منطقه و موقعیت استراتژیک اسرائیل در محاسبات واشنگتن مهم باشد، حضور آمریکا در منطقه ادامه خواهد داشت. با این حال، شکل و آرایش آن ممکن است تغییر کند.
در کنار این دو عامل، منافع اقتصادی و ساختار صنعت نظامی آمریکا نیز نقش مهمی ایفا می کند. خروج گسترده نیروها به معنای کاهش ماموریت های نظامی، بلااستفاده ماندن بخشی از تجهیزات و محدود شدن دستورات و فعالیت های مربوط به صنایع دفاعی است. از این منظر ارتش آمریکا تنها نهادی برای دفاع از مرزها نیست، بلکه بخشی از چرخه اقتصادی و صنعتی این کشور محسوب می شود.
نگارنده معتقد است که مجموعههای صنعتی-نظامی و ساختارهای قدرت در آمریکا انگیزه جدی برای حفظ این چرخه دارند. چرخه ای که به بودجه دفاعی، تولید تسلیحات، استقرار نیروها و تعریف ماموریت های جدید بستگی دارد. در چنین چارچوبی، حتی با پایان یافتن یک بحران، امکان شکلگیری تهدیدها یا بحرانهای جدید که ادامه حضور نظامی را توجیه میکند، از بین نمیرود.
نتیجه این استدلال این است که با توجه به منافع استراتژیک، انرژی و اقتصادی واشنگتن، انتظار خروج کامل آمریکا از خاورمیانه، واقع بینانه نیست. تجربه دو دهه اخیر نیز نشان می دهد که وعده های انتخاباتی روسای جمهور برای کاهش مداخلات نظامی با محدودیت هایی در برخورد با ساختارهای مستقر سیاست خارجی و منافع اقتصادی مواجه است. بنابراین، حتی اگر جنگ کنونی هزینههای سنگینی برای آمریکا به همراه داشته باشد، محتملترین تغییر در چارچوب این تحلیل، چیدمان مجدد نیروها، جابهجایی پایگاهها و تغییر در نحوه مداخله خواهد بود، نه عقبنشینی کامل.





