یورونیوز: در حالی که ترکیه به خرید نفت و گاز روسیه ادامه می دهد، پهپادها و کشتی های جنگی خود را در اختیار کی یف قرار می دهد. این کشور از موقعیت جغرافیایی خود در دریای سیاه برای منافع دیپلماتیک خود استفاده می کند، حتی اگر قبلاً توافقنامه منقضی شده برای اجازه حمل و نقل غلات اوکراینی را تسهیل کرده بود.
ترکیه روابط دوستانه ای با روسیه دارد، به اوکراین تسلیحات می فروشد و نسبت به ایفای نقش بیشتر اتحادیه اروپا در مسائل دفاعی محتاط است. در عین حال، تمامیت ارضی اوکراین را به رسمیت می شناسد.
همانطور که به نظر می رسد، ترکیه قصد ندارد از سیاست موازنه ظریف خود بین پیوستن به ائتلاف نظامی ناتو، حفظ روابط گرم با روسیه و ایجاد نوعی اتحاد با اوکراین دست بردارد.
ویکتور اوربان، نخست وزیر مجارستان و رئیس شورای اتحادیه اروپا، روز چهارشنبه 10 ژوئیه (20 ژوئیه 1403)، در مقاله ای در شبکه اجتماعی X نوشت که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه “یک شریک مهم در ما است. ماموریت صلح.”
اوربان با حضور در نشست ناتو در واشنگتن تاکید کرد که «ترکیه تنها کشوری است که با موفقیت به عنوان میانجی بین طرفهای درگیر در جنگ روسیه و اوکراین عمل کرده است».
بازی دو طرفه اردوغان چگونه است؟
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه مدت هاست که به نقش یک صلح طلب در جنگ روسیه با اوکراین چشم دوخته است. رویترز گزارش داد که اردوغان اخیراً در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در قزاقستان در روز چهارشنبه سوم ژوئیه بار دیگر جاه طلبی خود را دنبال کرد و به ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه گفت که آنکارا می تواند به پایان جنگ کمک کند.
اما به نظر می رسد پوتین به پیشنهادات اردوغان توجهی ندارد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در 3 ژوئیه به رسانه های محلی گفت که برای رهبر ترکیه “غیرممکن” است که نقش یک صلح طلب را بازی کند. پسکوف جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما به نظر می رسد که تنش های جدیدی در روابط ترکیه و روسیه در حال ظهور است.
یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه این تصور را که کشورش با سایر اعضای ناتو همسو نیست، به شدت رد کرد. او توضیح داد که «ما این را تصور می کنیم [ترکیه] ما کاملا آن را به عنوان غیر قابل اعتماد رد می کنیم. چنین چیزی وجود ندارد.”
وی در عین حال افزود: در فضایی که 32 متحد در کنار هم هستند، نمی توان در هر موضوعی یک نظر داشت. با این حال، نمی توان انکار کرد که ترکیه یک عضو عادی ناتو نیست.
برخلاف اکثر کشورهای اروپایی ناتو، ترکیه عضو اتحادیه اروپا نیست. این کشور پس از ایالات متحده دومین ارتش بزرگ در ائتلاف ناتو را دارد و منافع امنیتی خود را دنبال می کند، از جمله استقرار نیروها در سوریه و تهاجمات مکرر به عراق برای حمله به شبه نظامیان کرد در آنجا.
وزیر دفاع ترکیه گفت: «تا به امروز، ترکیه تنها کشوری بوده که توانسته هر دو طرف جنگ را انجام دهد». [روسیه و اوکراین] در گفت و گوهای سطح بالا گرد هم بیایند.”
پوتین از ترکیه به خاطر گرایش به غرب انتقاد کرد
اردوغان و پوتین روابط شخصی خوبی دارند و هر دو از یکدیگر به عنوان “دوستان عزیز” یاد می کنند. اردوغان حتی گفته است که به روسیه به همان اندازه که به غرب اعتماد دارد، اعتماد دارد.
اما اخیراً در ماه ژوئن پوتین علناً از ترکیه به دلیل همکاری یک شرکت نظامی ترکیه با اوکراین انتقاد کرد. پوتین در دیدار با خبرگزاری های خارجی گفت: می خواهم به شما یادآوری کنم که ترکیه در برخی زمینه ها با اوکراین همکاری می کند. وی سپس مدعی شد که پهپادهای اوکراینی به خطوط لوله گاز روسیه که انرژی ترکیه را تامین می کند، حمله می کنند.
شرکت سازنده هواپیماهای بدون سرنشین ترکیه بایکار در حال حاضر در حال ساخت کارخانه ای در اوکراین است و پهپادهای بدون سرنشین TB-2 خود را به کیف تامین می کند.
روسیه 49 درصد انرژی مورد نیاز ترکیه را عمدتا از طریق فروش گاز تامین می کند. این کشور همچنین بزرگترین منبع واردات ترکیه است که در سال 2023 به 45.6 میلیارد دلار خواهد رسید.
پوتین همچنین از جهت گیری اقتصادی آنکارا به سمت غرب انتقاد کرد و گفت: به نظر من بلوک اقتصادی دولت ترکیه بر روی استقراض، جذب سرمایه گذاری و دریافت کمک های مالی از موسسات مالی غربی تمرکز کرده است.
رئیس جمهور روسیه افزود: اگر این موضوع مربوط به محدودیت روابط تجاری و اقتصادی ترکیه با روسیه باشد، اقتصاد ترکیه بیش از آن که بتواند به دست آورد ضرر خواهد کرد.
اردوغان پس از شکست حزبش در میهن تجارتات محلی در اوایل سال جاری، با یک بحران اقتصادی طولانی مدت و یک چشم انداز سیاسی داخلی در حال تغییر دست و پنجه نرم می کند.
در سال 2022، یک شرکت دولتی روسیه 20 میلیارد دلار به شرکت تابعه خود برای ساخت یک نیروگاه هسته ای مهم در ترکیه اختصاص داد. یک مقام ترکیه ای به بلومبرگ گفت که این اقدام ژست حسن نیت پوتین در قدردانی از میانجیگری اردوغان برای توافق صادرات غلات از اوکراین بود. روسیه همچنین در سال 2023 با تعویق پرداخت 600 میلیون دلار برای صادرات گاز طبیعی به ترکیه موافقت کرد.
تعداد شرکت های روسی در ترکیه از 177 شرکت در سال 2022 به 1363 شرکت افزایش یافته است. به گفته بسیاری از متحدان آنکارا در ناتو، این موضوع تلاشی برای دور زدن تحریم های غرب است.
بیزینس اینسایدر به نقل از روسلان سلیمانوف، محقق آکادمی دیپلماتیک آذربایجان، می گوید: کرملین پیش بینی کرده بود که اردوغان پس از میهن تجارت مجدد، لطف خود را متقابل خواهد کرد. با این حال، رئیس جمهور ترکیه در مواجهه با شرایط اقتصادی چالش برانگیز در داخل، موضعی بیشتر از آنچه مسکو انتظار داشت، طرفدار غرب اتخاذ کرده است.
اردوغان در دو راه
از دیگر عوامل پیچیدهتر روابط ترکیه و روسیه میتوان به معامله جتهای F-16 با ایالات متحده و کاهش سرعت تجارت دوجانبه به دلیل تحریمهای ثانویه آمریکا اشاره کرد.
همزمان، ترکیه از تحریمهای باقیمانده آمریکا علیه ترکیه که توسط دولت قبلی دونالد ترامپ در واکنش به خرید سامانه دفاع هوایی اس-400 روسیه توسط آنکارا اعمال شده بود، انتقاد کرد.
یکی دیگر از مواردی که باعث سردی روابط آنکارا و مسکو شده است، حمایت ترکیه از درخواست سوئد برای عضویت در ناتو است. علاوه بر این، ترکیه ماه گذشته به نشست صلح اوکراین در سوئیس پیوست که روسیه از پیوستن به آن خودداری کرد و آن را “پوچ” خواند.
سیاست خارجی مستقل
آنکارا مصمم است از نفوذ ابتکارات نظامی اتحادیه اروپا به ائتلاف ناتو جلوگیری کند، به خصوص که تلاش طولانی مدت ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا سرانجام به جایی نرسیده است.
یکی از شروط ترکیه برای حمایت از مارک روته، نخست وزیر سابق هلند، برای رسیدن به سمت دبیرکلی جدید ناتو این بود که نسبت به کشورهای عضو اتحادیه اروپا در این ائتلاف طرفداری نکند.
وزیر دفاع ترکیه در این زمینه خاطرنشان می کند که «این واقعیت که متحدان اتحادیه اروپا به دنبال جایگزینی خارج از چتر امنیتی ناتو هستند به وحدت و همبستگی این ائتلاف آسیب می زند».
ترکیه قصد دارد تنش ها با روسیه را پایین نگه دارد، ناتو را از منطقه دور نگه دارد و اطمینان حاصل کند که هرگونه تشدید بالقوه مهار می شود.
آنکارا هنوز با مسکو خوب بازی می کند، اما پوتین بارها سفر به ترکیه را که در ابتدا برای فوریه گذشته برنامه ریزی شده بود، به تعویق انداخته است.
