اندیشکده کارنگی در تحلیلی به قلم نیکیتا اسمگین نوشت: منطقه خاورمیانه این روزها سطحی از درگیری و تنش را تجربه می کند که در دهه های گذشته شاهد آن نبوده است. چرخه افزایش تنش که با حمله حماس به اسرائیل در 7 اکتبر 2023 آغاز شد، تقریباً یک سال است که ادامه دارد و هیچ نشانه ای از کاهش آن دیده نمی شود. به نظر می رسد مرحله جدیدی از تاریخ این منطقه آغاز شده است.
به گزارش سرویس بین الملل «میهن تجارت»، در ادامه این مقاله آمده است: روسیه سال ها تلاش کرده بود خود را از تحولات خاورمیانه دور نگه دارد و کانال های ارتباطی خود را با همه طرف های درگیر حفظ کند. اما واقعیت جدید پس از 7 اکتبر راه رفتن روی این طناب بسیار باریک را حتی برای طناب باز حرفه ای مانند مسکو سخت کرده است. تهاجم همه جانبه روسیه به اوکراین باعث شده است تا مسکو به دنبال تقویت روابط با ایران باشد و این امر آمریکا و اسرائیل را به شدت نگران کرده است. این نگرانی با رویارویی آمریکا و روسیه تشدید شده است که مسکو را بیشتر به سمت تامین تسلیحات از تهران سوق داده است. حتی اگر روسیه بخواهد رویکرد موازنه بین نیروهای متخاصم در خاورمیانه را ادامه دهد، قدرت های منطقه ای به طور فزاینده ای به این باور رسیده اند که مسکو به نفع یک طرف عمل می کند و بر این اساس عمل خواهد کرد.
تعمیق روابط مسکو و تهران از آغاز جنگ اوکراین بر همگان آشکار بوده است. روسیه در بیانیه های رسمی خود اغلب در کنار ایران قرار می گیرد و دو طرف در سوریه از نزدیک با یکدیگر همکاری می کنند تا بر آمریکا فشار بیاورند. جت های روسی به طرز خطرناکی نزدیک هواپیماهای آمریکایی مانور می دهند و گروه های طرفدار ایران به مواضع آمریکا در زمین حمله می کنند.
با این وجود، روسیه عجله ای برای کنار گذاشتن نقش قبلی خود به عنوان میانجی ندارد. اگرچه دیگر گفتوگوی میان مسکو و واشنگتن وجود ندارد، مسکو همچنان به تلاش برای رایزنی با قدرتهای دیگر و حتی اسرائیل ادامه میدهد. این اقدام کاملاً منطقی به نظر می رسد: یک رویارویی تمام عیار می تواند به تلافی اسرائیل (احتمالاً با اعزام نیرو به اوکراین) منجر شود. اما با گذشت زمان و تعمیق بیشتر همکاری ها با ایران، ادعای بی طرفی برای روسیه بیش از پیش دشوارتر می شود.
اگرچه ایران و روسیه هیچ برنامه ای برای تشکیل یک اتحاد نظامی کامل ندارند، اما مسکو با موفقیت از تجهیزات و فناوری ایران استفاده کرده است. ژنرال های روسی به یکباره از مربیان همتایان ایرانی خود به شاگردان خود تبدیل شده اند. در نتیجه مسکو به دنبال فروش تجهیزات نظامی مدرن خود به تهران بوده و تحولات خاورمیانه به این معناست که ایران بیش از پیش به خرید تسلیحاتی که روسیه به این کشور می دهد علاقه مند است.
دشمن ایران، اسرائیل، قدرتمندترین نیروی هوایی در منطقه را در اختیار دارد. در درگیری های متقابل، اسرائیل سعی می کند آسمان را کنترل کند و از نیروی هوایی خود به عنوان نیروی اصلی تهاجمی خود استفاده کند. این علاوه بر قدرت نظامی ایالات متحده است که امنیت اسرائیل را همیشه تضمین می کند.
همانطور که از بیانیه های رسمی مشخص است، مسکو با ارائه بالگردها و جت های جنگنده از جمله بالگردهای سوخو 35، میل 28 و جت های آموزشی یاک 130 به ایران موافقت کرده است. تعدادی جت آموزشی قبلاً به ایران تحویل داده شده است و خلبانان ایرانی از آنها برای اهداف آموزشی استفاده می کنند. جنگنده های سوخو 35 ممکن است در سال جاری به ایران تحویل داده شوند.
همچنین شواهدی وجود دارد مبنی بر اینکه روسیه فروش رادارهای مدرن به ایران را آغاز کرده است. اگرچه ایرانی ها خواهان دستیابی به مجموعه کامل سامانه های پدافند هوایی هستند، اما کار به این سادگی نیست. سامانههای پدافند هوایی روسیه مشغول دفع موشکها و پهپادهای اوکراینی هستند و بعید است که مسکو در آینده نزدیک سامانههای بیشتری برای ارسال آنها به تهران داشته باشد.
مهمترین چیز این است که روسیه ارسال تجهیزات نظامی جدید به ایران را آغاز کرده است. در حال حاضر، به دلیل شرایط جنگی در اوکراین، مقدار تجهیزات نظامی تحویل داده شده محدود است. اما در صورت کاهش شدت درگیری ها در اوکراین یا برقراری آتش بس، مسکو آزادی عمل بیشتری برای صادرات هواپیماها و موشک های جدید به تهران خواهد داشت. از نظر آمریکا و اسرائیل احتمال چنین سناریویی بسیار کم است و این بدان معناست که آنها برای این وضعیت آماده خواهند شد.
افشای اطلاعات اخیر تأیید می کند که کرملین به طور جدی در حال بررسی تامین تسلیحات نه تنها به تهران بلکه برای گروه های مورد حمایت ایران است که احتمالاً از آنها برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی استفاده می کنند. استدلال کرملین این است که از آنجایی که تجهیزات آمریکایی علیه نیروهای روسی در اوکراین استفاده می شود، روسیه این حق را دارد که تجهیزات خود را در اختیار هر کسی که علیه واشنگتن می جنگد، قرار دهد.
این لزوماً وضعیت را در زمین تغییر نخواهد داد. به عنوان مثال، حماس بارها از تسلیحات روسی استفاده کرده است و این منجر به بدتر شدن روابط اسرائیل و روسیه نشده است.
مخالفت قاطع عربستان سعودی باعث شده تا روسیه از ارسال سلاح به حوثی های یمن خودداری کند. اما احتمالاً مخالفت کمتری با ارسال سلاح برای شبه نظامیان شیعه مستقر در عراق، نیروهای مستقر در لبنان و گروه های مسلح در سوریه وجود دارد.
نتیجه این تحولات، دخالت روسیه در درگیری های خاورمیانه است. برخی معتقدند این تحولات تاثیر چندانی بر موازنه قوا نخواهد داشت و این یک واقعیت است که اهمیت نظامی ارسال سلاح های پیشرفته روسی به ایران را نیز می توان نادیده گرفت. مشکل سازترین قسمت کار تحویل جنگنده های سوخو 35 به ایران است اما قرار است حداکثر 24 فروند از این هواپیما به ایران تحویل داده شود. این در حالی است که اسرائیل حدود 50 فروند جنگنده نسل پنجم اف-35 و صدها جنگنده دیگر دارد که از همه هواپیماهای در اختیار ایران پیشرفته ترند.
با این حال، تحویل تسلیحات روسیه سیگنال مهمی برای ایالات متحده و اسرائیل خواهد بود. این تسلیحات توازن قوا را زیاد تغییر نمی دهند، اما ممکن است در آینده توازن قوا تغییر کند، زیرا در آینده سلاح های بیشتری در اختیار ایران قرار خواهد گرفت. سوال اینجاست که اگر روسیه سامانه های دفاعی در اختیار ایران قرار دهد، آیا انهدام اهداف مورد نظر در ایران دشوارتر خواهد بود؟
ادامه ارسال تسلیحات روسی به ایران به این معنی است که ایالات متحده و اسرائیل با یک معضل امنیتی کلاسیک مواجه خواهند شد. اگر ایران قدرتمندتر شود و درگیری گسترده اجتناب ناپذیر باشد، بهتر نیست این رویارویی هر چه زودتر رخ دهد؟ اسرائیل تمایل دارد دستور کار خود را بر این اساس تنظیم کند و احتمالاً به چنین سناریویی فکر می کند. اگرچه واشنگتن به طور سنتی محتاط تر است، اما ممکن است قدرت رو به رشد ایران را به عنوان یک خطر غیرقابل قبول تلقی کند.
حتی افزایش جزئی حمایت روسیه از ایران و متحدانش باعث خواهد شد که مسکو حداقل از نظر آمریکا و اسرائیل به یکی از شرکت کنندگان تحولات خاورمیانه تبدیل شود. حمایت قوی کرملین از تهران را می توان تهدیدی جدی برای اتخاذ یک تصمیم سریع و قاطع در نظر گرفت.
