چند روز پیش بود که علیرضا دبیر، رئیس فدراسیون کشتی در مراسم رونمایی از کتاب «برانداز» درباره زندگی غلامرضا تختی اظهاراتی را مطرح کرد که بلافاصله جنجالی شد. دبیر گفت: مثلاً در زلزله بوئین زهرا پول جمع کرد، نه دوربین بود و نه عکاس، اما حالا طرف می خواهد برود فلان جا کمک کند، چند عکاس و دوربین ببرند، کجا عکس تختی دیدی، تختی نمی خواست تختی باشد، خدا او را تختی کرد. چرا به من نمیگید یه تختی مخلص که تاج و تخت شد، نه اینکه ما خودمون بخوایم بت بشیم که خدا اینقدر بهش افتخار کرد.
همانطور که انتظار می رفت سخنان منشی به کنایه رسول خادم که اقدامات خیرخواهانه خود را در شبکه های اجتماعی به اشتراک می گذارد، تعبیر و دوگانگی «منشی-خدمتمند» در شبکه های اجتماعی داغ شد. دوگانگی بیهوده ای که ادامه آن واقعا از حوصله همگان خارج است و به درد هیچکس نمی خورد. قصد نداریم در این مقاله به این دوقطبی بپردازیم، اما چون حدس می زدیم شاید ماجرای کمک تختی در زلزله بوئین زهرا و نقش رسانه ها در مرگ تختی جالب باشد، به بهانه اظهارات رئیس فدراسیون به بررسی روایت تاریخی در این مورد پرداختیم.
تختی با رسانه ها هماهنگ کرد و رفت کمک!
دهم شهریور 1341 زلزله ای شهرستان بوئین زهرا را لرزاند. زلزله مهیبی که جان بسیاری را گرفت و کشور را ویران کرد. یکی از روایات اساطیری که در مورد تختی زیاد ذکر می شود، حضور این قهرمان در میان مردم و جمع آوری کمک برای زلزله زدگان است. همان موضوعی که علیرضا دبیر هم به آن اشاره کرده است. بعد از انقلاب و زمانی که او درباره تختی خرید تختی اغراق کرده بود، برخی از نزدیکانش مدعی شدند که تختی روزی تصمیم گرفت به وسط خیابان برود و از مردم کمک بخواهد و بلافاصله مردم او را محاصره کردند. ناصر ایرانی یکی از نزدیکان تختی نوشت: فردای آن روز پهلوان نه بوق زد، نه تبلیغ کرد، نه مصاحبه کرد. اول صبح به چهارراه پهلوی رفت و اعلام کرد که می خواهد برای زلزله زدگان هدیه جمع کند». این روایتی است که رئیس فدراسیون مطرح کرده است. اما نگاه دقیق به نشریات آن زمان و اظهارات دیگران نشان می دهد که شرایط متفاوت بوده است. آرشیو روزنامه کیهان نشان می دهد که تختی 22 شهریور، سه روز پس از زلزله به روزنامه کیهان رفته و اعلام کرده که می خواهد با دوستانش فردا از چهارراه یوسف آباد تا میدان راه آهن راهپیمایی کند تا به نفع زلزله زدگان کمک جمع آوری کند. تختی نه تنها این خبر را به روزنامه می دهد تا مردم با خبر شوند و برای اهدا بیایند، بلکه از خبرنگار کیهان هم می خواهد که او را در این مسیر همراهی کند. تختی با اشاره به اینکه دنیای قهرمانی اش به پایان رسیده است، به خبرنگار کیهان می گوید: دنیای جدید من شروع شده است، می خواهم برای مردم باشم، آیا می خواهید به من کمک کنید تا وظیفه وجدانی ام را در قبال زلزله زدگان انجام دهم؟ حضور تختی در میان مردم و جمع آوری کمک های مالی توسط وی با وجود حساسیت های ساواک بازتاب گسترده ای در رسانه ها و مردم داشت. اتفاقاً انتشار خبر توسط خود تختی و حضور پررنگ مردم یکی از نقاط عطف زندگی تختی در مواجهه با دربار بود. جایی که شاه و نزدیکانش متوجه شدند تختی چه قدرتی در بسیج مردم دارد و این آنها را نگران کرد.
نقش رسانه ها در مرگ تختی
علیرضا دبیر در بخشی از سخنان خود به درستی به این نکته اشاره کرد که «خدا عرش را عرش قرار داد» اما باید به خاطر داشت که اگرچه این خواست خدا بود، اما رسانه ها ابزاری در این مسیر بودند. مهدی میرمحمدی در کتاب غلامرضا، غلامرضا را کشت، می نویسد: کیهان ورزش به عنوان پرخواننده ترین رسانه آن زمان، نقش زیادی در «دنیای کشتی گیران» تختی داشت و در واقع به نوعی این عنوان در کیهان ورزش رونمایی شد. در آن زمان رسانه ها آنقدر از تختی حمایت کردند و حتی از ناکامی های او حماسه ساختند که امام علی حبیبی و دیگر همبازیان تختی بارها به رسانه ها گلایه کردند که خبرنگاران بین او و تختی تفاوت ایجاد کردند. میرمحمدی در کتاب خود با استناد به اسناد نوشته است که شکایت حبیبی اشتباه نبوده است. روزنامه نگاران تختی را دوست داشتند و به نزدیکی او افتخار می کردند. علاوه بر کهن اسپورت، چندین نشریه ماهانه و هفتگی با تختی ارتباط خوبی داشتند. روشنگری، سفید و سیاه، فردوسی، اطلاعات هفتگی و…
تختی از سوی دیگر ارتباط بسیار خوبی با خبرنگاران داشت و اتفاقاً هر کاری می کرد بلافاصله وارد رسانه شد. از جمله اینکه او ابتدا خبر نامزدی خود را با شهلا به یک رسانه برای انتشار داد! سپس با خبرنگاران به خانه نامزدش رفت تا از او و خانواده اش عکس بگیرند و در روزنامه چاپ کنند. به طور خلاصه، تختی برخلاف نظر اکثر علاقه مندان به کشتی از رسانه ها فراری نبود و به نظر می رسد خیلی زودتر از دیگران به قدرت رسانه ها واقف بوده و بسیاری از اقدامات خود را رسانه ای کرده است.
