فن هونگدا، مدیر چین و مرکز خاورمیانه دانشگاه شائوکسینگ نوشت: همزمان با تلاش ایران برای یافتن حمایت جدید پس از جنگ غزه، چین با یک میهن تجارت استراتژیک مواجه است. آنچه در ادامه می آید کمتر شبیه یک اتحاد است و بیشتر شبیه یک اقدام متعادل کننده محتاطانه است که با محدودیت هایی مشخص شده است، محدودیت هایی که پکن تمایلی به عبور از آنها ندارد.
به گزارش سرویس بین الملل «میهن تجارت»، این مقاله ادامه می دهد: از زمان آغاز جنگ غزه و اسرائیل در 7 اکتبر 2023، چشم انداز ژئوپلیتیک خاورمیانه دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. ایران حداقل در کوتاه مدت در موقعیت دشواری قرار دارد. به نظر می رسد «محور مقاومت» که تهران چندین دهه از آن حمایت کرده بود، آسیب جدی دیده است و خود ایران نیز با حملات نظامی مستقیم اسرائیل و آمریکا مواجه شده است.
در این شرایط تمایل ایران برای همکاری با چین به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. البته همکاری با ایران می تواند برای چین مفید باشد و همچنان جا برای توسعه بیشتر روابط دوجانبه تهران و پکن وجود دارد.
سختی های ایران
از زمان حمله اسرائیل به ایران در 22 خرداد و به ویژه پس از بمباران تاسیسات هسته ای ایران توسط آمریکا در 22 ژوئن، نگرانی ها در داخل ایران افزایش یافته و مردم امیدوار بودند که جنگ فرصتی برای تحول جدی در کشور باشد.
با این حال، مردم ایران ناامید شدند زیرا تصمیم گیران هنوز اصلاحات قابل توجهی را انجام نداده اند.
وضعیت سیاسی داخلی نیز تشدید شده است. نیروهای اصلاح طلب به نمایندگی از رئیس جمهور ایران، مسعود بهجیکیان، نتوانسته اند بهبود وضعیت داخلی خود را تجربه کنند. اصلاح طلبان بدون قدرت واقعی هنوز آرمان هایی دارند اما نمی توانند آنها را اجرا کنند. در مقابل، محافظه کاران که قدرت واقعی را در دست دارند، با خشم فزاینده عمومی مواجه شده اند.
از منظر خارجی، نفوذ منطقه ای ایران کاهش یافته است.
پس از جنگ 12 روزه، عموماً ایرانیها بر این باورند که مذاکرات بین آمریکا و ایران تنها پوششی برای حمله اسرائیل است که بیاعتمادی ایران به آمریکا را تشدید کرده است. در این میان تمایل ایران برای تعمیق همکاری با چین افزایش یافته است.
نگاه ایران به همکاری با چین
در واقع، حتی با ادامه جنگ 12 روزه، در داخل ایران درخواست هایی برای تقویت همکاری های نظامی با چین به ویژه در زمینه تامین تجهیزات و تسلیحات چینی مطرح شد.
در طول جنگ و پس از آن، شایعاتی مبنی بر عرضه تسلیحات چین به ایران در محافل بین المللی منتشر شد که برخی از آنها توسط مقامات ایرانی و رسانه های دولتی تقویت شد.
واضح است که تقویت ساختار دفاع ملی اکنون بالاترین اولویت تصمیم گیران ایرانی است. زمانی که روسیه نتوانست تسلیحات و تجهیزات دفاعی وعده داده شده را تحویل دهد، جنگنده ها و تجهیزات پدافند هوایی چین که در مناقشه پاکستان و هند درخشیده اند، به گزینه های مورد علاقه ایران تبدیل شدند.
نظر کارشناسان ایرانی
در شش ماه گذشته، چندین رسانه بزرگ ایرانی درخواست مصاحبه با نویسنده را مطرح کردهاند که بیشتر درباره چگونگی تعمیق روابط ایران و چین بوده است. پیش از جنگ 12 روزه، برخی رسانه های ایرانی به تعبیر سه جانبه «ائتلاف» ایران، روسیه و چین اشاره کردند – تعبیری که نگارنده آن را نمی پذیرد.
یکی دیگر از تمرکزهای رسانه های ایرانی بر تاثیر تحریم های بین المللی بر تعامل چین با ایران است. تحریم ها بدون شک عامل مهمی در محدود کردن روابط دوجانبه هستند، اما تنها عامل نیستند. برخی از کارشناسان ایرانی معتقدند که سیاست ایران در قبال چین مشکل ساز است و این کشور فاقد سازوکار روشن و اراده سیاسی لازم برای مدیریت روابط است.
به گفته حسین قهیری، کارشناس ایرانی روابط ایران و چین، ایران با اولویت های راهبردی چین همسو نشده و انتظارات غیرواقعی از پکن دارد. او معتقد است که سوءمدیریت داخلی ایران، چین را برای ارائه کمک های جدید بی میل کرده است. ایران تاکنون هیچ استراتژی جامع و برنامه بلندمدتی برای روابط خود با چین ندارد.
موضع چین در قبال همکاری با ایران
علیرغم تمایل ایران به تعمیق روابط دوجانبه، همکاری با ایران همچنان با موانع عملی برای چین مواجه است:
1. تحریم ها: این بزرگترین مانع برای شرکت ها و بنگاه های قدرتمند چینی است که می خواهند با ایران تجارت کنند.
2. فضای سرمایه گذاری و تجارت ایران: شرایط نامساعد انگیزه و تمایل چین را کاهش می دهد.
3. نامشخص بودن آینده ایران: حتی خود ایرانی ها هم نمی توانند آینده کشورشان را پیش بینی کنند و همین موضوع چین را محتاط می کند.
چین امیدوار است که تحریم های ایران هر چه زودتر برداشته شود و آماده است برای این هدف تلاش کند. پکن همچنین نمیخواهد ایران دستخوش تغییرات شدید و بیثبات شود. زمانی که ایران مسیر توسعه سالم را در پیش گرفت و تحریم ها کاهش یا لغو شد، چین برای توسعه همکاری همه جانبه با ایران تلاش خواهد کرد و در صورت اعتماد استراتژیک متقابل، همکاری نظامی نیز امکان پذیر خواهد بود.
