جنگ در ایران هزینه های انرژی و کودهای شیمیایی را افزایش داده و نگرانی ها را در مورد بازگشت تورم مواد غذایی افزایش داده است. کشاورزان در جهان خود را برای کمبود منابع آماده می کنند که منجر به کاهش برداشت محصولات کشاورزی می شود.
با شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، طبیعی است که توجه جهانیان به نفتکش ها و کشتی های حامل گاز طبیعی مایع که تردد آنها از طریق تنگه هرمز به دلیل جنگ ایران مختل شده است، جلب شود.
به گزارش دویچه دول، تنگه هرمز یکی از مهم ترین گذرگاه های انرژی در جهان است و حدود یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع صادراتی خلیج فارس از این مسیر به بازارهای جهانی منتقل می شود.
اما حساس ترین محموله کودهای شیمیایی است که نقش حیاتی در تامین غذای جهان دارد. همچنین واردات مواد غذایی که پاسخگوی نیاز جمعیت کشورهای جنوب خلیج فارس مانند بحرین، عمان، کویت، قطر، امارات و عربستان باشد و آنها را زنده نگه دارد.
بر اساس اطلاعات شرکت اطلاعات دریایی «گروه سیگنال»، کشورهای جنوب خلیج فارس حدود 20 درصد از حجم تجارت جهانی کودهای مهمی مانند آمونیاک، فسفات و گوگرد را به خود اختصاص داده اند.
بر اساس اطلاعات بلومبرگ، تقریبا نیمی از کود اوره ای که در جهان مبادله می شود از منطقه خلیج فارس تامین می شود و قطر به تنهایی حدود یک دهم عرضه جهانی را دارد. هفته گذشته که شرکت انرژی قطر تولید خود را پس از حملات ایران به تاسیسات راس لافان متوقف کرد، صدها هزار تن مواد مغذی و مواد اولیه مهم کود شیمیایی از چرخه عرضه حذف شد.
پیامدهای فزاینده جنگ و بسته شدن تنگه هرمز می تواند سومین تهدید بزرگ برای امنیت غذایی جهان در شش سال گذشته باشد. پیش از آن، همهگیری کووید-19 و همچنین اشغال زمینهای کشاورزی و بنادر صادرات غلات اوکراین توسط روسیه در آغاز جنگ با اوکراین، امنیت غذایی جهان را بهطور جدی تهدید کرده بود.
کاهش تولید محصولات کشاورزی به دلیل کمبود کود
بر اساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، ماهانه حدود یک میلیون و 330 هزار تن کود شیمیایی از طریق تنگه هرمز صادر می شود، بنابراین بسته شدن 30 روزه این تنگه می تواند باعث کمبود کود و کاهش عملکرد محصولاتی مانند ذرت، گندم و برنج شود.
جوزف گلابر، محقق ارشد موسسه بین المللی تحقیقات سیاست غذایی مستقر در واشنگتن، به دویچه وله گفت: “افزایش قیمت ها بر انتخاب نوع محصول تاثیر می گذارد. کشاورزان ممکن است برای جلوگیری از هزینه های بالای تولید، به محصولاتی که نیاز به کود کمتری دارند، به محصولاتی که به کود نیتروژن زیادی نیاز دارند، روی آورند.”
وی افزود که کشاورزان، به ویژه در کشورهای فقیر، ممکن است به طور کلی مصرف کود را کاهش دهند که می تواند تولید محصول را کاهش دهد.
به گفته سازمان عملیات دریایی بریتانیا، ایران روز چهارشنبه به سه کشتی در تنگه هرمز حمله کرد. این اقدام نشان می دهد که تهران همچنان مصمم است که تنگه هرمز را عملا بسته نگه دارد.
تحلیلگران بازار کالا می گویند که هر چه تنگه هرمز طولانی تر به روی کشتی های تجاری بسته بماند، زنجیره تامین جهانی کودهای شیمیایی بیشتر مختل می شود.
بانک هلندی ING در گزارشی هشدار داده است: “اختلال طولانی مدت می تواند دسترسی به کودهای شیمیایی را در مناطق وابسته به واردات مانند برزیل، هند، جنوب آسیا و بخش هایی از اتحادیه اروپا به شدت محدود کند.”
سایر تولیدکنندگان کود مانند روسیه، چین، ایالات متحده و مراکش ظرفیت مازاد محدودی دارند و نمیتوانند فوراً تولید خود را برای جبران کمبود افزایش دهند. چین همچنین محدودیت هایی را بر صادرات کودهای فسفاته و نیتروژنی اعمال کرده است، اما ممکن است برای کاهش این محدودیت ها تحت فشار باشد.
جوزف گلوبر، اقتصاددان ارشد سابق وزارت کشاورزی ایالات متحده، به دویچه وله گفت: کود نیتروژن را می توان در هر جایی که گاز طبیعی یا زغال سنگ وجود دارد تولید کرد، برخلاف پتاس یا فسفات که به ذخایر متعددی بستگی دارد. به گفته وی، «اما مشکل اصلی گرانی گاز طبیعی است» زیرا افزایش تولید ممکن است به صرفه نباشد.
افزایش قیمت مواد غذایی به دلیل افزایش قیمت نفت
فراتر از محدودیت کود، نقش غالب روغن در تعیین قیمت مواد غذایی نیز باید در نظر گرفته شود. روغن تقریباً در هر مرحله از زنجیره تولید مواد غذایی، از ماشینآلات کشاورزی و کامیونهای زراعی گرفته تا کارخانههای فرآوری و سیستمهای سردخانه استفاده میشود. در حال حاضر تمام مراحل تولید مواد غذایی در معرض افزایش شدید قیمت انرژی است.
علیرغم نوسانات شدید قیمت نفت خام برنت که تا 119 دلار و 50 سنت افزایش یافت، این شاخص همچنان در حدود 89 دلار (83/76 یورو) باقی مانده است و اثر آن را هم اکنون می توان در افزایش قیمت سوخت در پمپ بنزین ها مشاهده کرد. قیمت گازوئیل در سواحل غربی آمریکا به 4.69 دلار در هر گالن رسیده است که در دو هفته اخیر 14 درصد افزایش داشته است. در آلمان قیمت گازوئیل اکنون از 2.10 یورو در هر لیتر فراتر رفته و طی چند روز 20 درصد افزایش یافته است.
اقتصادهای آسیایی مانند چین، ژاپن و کره جنوبی که بیشتر نفت خود را از خلیج فارس وارد می کنند نیز با افزایش شدید قیمت سوخت مواجه شده اند. در همین حال، دولت هند وعده داده است که قیمت بنزین و گازوئیل را ثابت نگه دارد تا از مصرف کنندگان و حمل و نقل تجاری در برابر افزایش هزینه ها محافظت کند.
کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بین المللی پول هفته گذشته به بلومبرگ گفت که اگر قیمت انرژی برای یک سال 10 درصد افزایش یابد، می تواند 0.4 درصد به تورم جهانی اضافه کند و رشد اقتصاد جهانی را 0.2 درصد کاهش دهد.
جوزف گلوبر نیز به دویچه وله گفت: انرژی به طور غیرمستقیم حدود 50 درصد از هزینه تولید مواد غذایی را تشکیل می دهد. وی افزود: «بعد از اینکه بسیاری از کشورها در سالهای 2023 و 2024 تورم بالای مواد غذایی را تجربه کردند، قیمتها هنوز پایین نیامده و فقط سرعت افزایش آن کاهش یافته است.»
کشورهای فقیر و وابسته به واردات؛ قربانیان اصلی
هزینه های انسانی جنگ ایران به طور مساوی تقسیم نخواهد شد و کشورهای فقیرتر و وابسته به واردات بیشترین ضربه را از کمبود کود و افزایش قیمت انرژی خواهند دید.
هند یکی از آسیب پذیرترین کشورهاست، زیرا تا دو سوم کودهای نیتروژن وارداتی خود از جمله مقدار زیادی اوره را از خلیج فارس تامین می کند. کمبود کود می تواند فصل کاشت موسمی آینده را به خطر بیندازد و هزینه تولید برنج، گندم و سایر محصولات اصلی مورد نیاز 1.45 میلیارد نفر را افزایش دهد.
برزیل که یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات کشاورزی در جهان است، حدود 40 درصد نیتروژن مورد نیاز خود را از اوره تولید شده در خلیج فارس تامین می کند. هر گونه اختلال طولانی مدت می تواند تولید سویا و ذرت را در زمانی که عرضه جهانی محدود است تهدید کند.
در جنوب صحرای آفریقا، یا “آفریقای سیاه”، این خطر حتی بیشتر است. بسیاری از کشورهای آفریقایی در حال حاضر از کود بسیار کمتری نسبت به مقدار لازم برای برداشت مناسب استفاده می کنند. بنابراین، حتی افزایش اندک در قیمت ها می تواند کشاورزان محلی را مجبور به کاهش بیشتر مصرف کود و در نتیجه کاهش برداشت و گرسنگی مزمن کند.
در داخل ایران، طبق گزارش بلومبرگ، تورم قبل از شروع جنگ بیش از 40 درصد بود و قیمت مواد غذایی با سرعت بیشتری افزایش یافت. اختلال در واردات، افزایش هزینه های انرژی و مشکلات لجستیکی داخلی احتمالاً به تورم مواد غذایی دامن می زند و بر فشار میلیون ها نفر می افزاید.
کشورهای خلیج فارس که 80 تا 90 درصد مواد غذایی خود را از غلات و گوشت گرفته تا لبنیات و روغن های گیاهی وارد می کنند، برای واردات به شدت به تنگه هرمز وابسته هستند. بسته شدن طولانی مدت این تنگه می تواند ذخایر استراتژیک آنها را ظرف چند ماه کاهش دهد و دولت ها را مجبور به جیره بندی غذا یا مسیرهای جایگزین پرهزینه از طریق دریای سرخ و خلیج عمان کند.
منبع: عصر ایران
