روز گذشته در حالی که رسانه ها از امکان جستجوی هموطنان در موتور جستجوی گوگل خبر می دادند، قطعی جهانی اینترنت در کشور به زودی به پنجاهمین روز خود می رسد.
به گزارش عصر ایران، در پی حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به میهن و به وجود آمدن شرایط جنگی، نزدیک به 50 روز متوالی ارتباط اینترنتی کشور با شبکه جهانی به طور کامل قطع شده است. در این مدت تنها برخی از خدمات داخلی و پایگاه داده در دسترس بوده است. این گزارش به بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم این قطعی بر عملکرد و سلامت کسب و کارها می پردازد.
اما چرا خبر افتتاح نیمه بلوک گوگل دیروز برای بسیاری از کاربران خوشایند بود؟ هم به این دلیل که آن را نشانه اتصال تدریجی به اینترنت می دانستند و هم اینکه قطعی های این دوره آنقدر به آنها آسیب زده است که از یک پنجره کوچک استقبال می کنند. اما قطعی اینترنت جهانی چه حوزههایی از کسبوکار را تحتتاثیر قرار داده است؟ در اینجا موارد ذکر شده به طور جداگانه آمده است:
1. ارتباط با مشتریان خارجی
قطع شدن اینترنت بین المللی دسترسی به کانال های ارتباطی با مشتریان، شرکا و ذینفعان خارجی را به طور کامل مسدود کرده و پیامدها و مشکلات زیر را برای فعالان اقتصادی ایجاد کرده است:
ناتوانی در پاسخگویی به سوالات، سفارشات و پشتیبانی مشتریان بین المللی
اختلال کامل در روند مذاکره، امضای قرارداد و تمدید قراردادهای در حال انجام
از دست دادن اعتماد و وفاداری مشتریان خارجی به دلیل عدم دسترسی و سکوت ارتباطی
آسیب به برند و وجهه حرفه ای در سطح بین المللی
نتیجه این مشکلات در برخی کسب و کارها، جدا شدن مشتریان از ارائه دهندگان خدمات ایرانی و انتقال به رقبای غیر ایرانی بوده است. بر اساس برآورد اولیه بخش قابل توجهی از درآمد ارزی مورد انتظار در این مدت محقق نشده است و پیگیری مجدد این مشتریان پس از برقراری ارتباط مستلزم هزینه و زمان قابل توجهی خواهد بود.
2. پرداخت ها و تراکنش های مالی
یکی از حساس ترین حوزه های آسیب دیده، سیستم مالی و معاملات بین المللی است. قطع کامل اینترنت باعث قطع جریان وجوه و اختلال در مدیریت مالی کسب و کار شده و خسارات زیر را به دنبال داشته است:
تعلیق کامل پرداخت های ارزی به تامین کنندگان خارجی و تعهدات مالی بین المللی، عدم امکان دریافت پرداخت از مشتریان خارجی از طریق درگاه های بین المللی.
انباشت تاخیر در تسویه فاکتورها و احتمال جریمه دیرکرد بر اساس مفاد قراردادی
انسداد منابع مالی در حساب های بین المللی بدون امکان مدیریت یا انتقال
اختلال در پیگیری وضعیت حواله ها و سوابق مالی
این شرایط علاوه بر زیان مالی مستقیم، ریسک اعتباری تجارت با شرکای تجاری خارجی را افزایش داده است.
3. دسترسی به ابزار و نرم افزار
بیشتر ابزارها، پلتفرمها و خدمات نرمافزاری مورد استفاده کسبوکارها مبتنی بر اینترنت بینالمللی هستند. این وابستگی در شرایط بحرانی منجر به اختلال گسترده در عملیات روزانه شده و باعث خسارات زیر شده است:
در دسترس نبودن سرویس های ابری (CRM، ERP، مدیریت پروژه، حسابداری ابری، سرورهای ابری، دسترسی به گوگل و سرویس های مرتبط با گوگل و بسیاری دیگر…)
توقف ابزارهای ارتباطی مانند ایمیل های شرکتی، پلتفرم های همکاری تیمی و کنفرانس های تلفنی، عدم امکان دریافت به روز رسانی های امنیتی و وصله های نرم افزاری.
اختلال در ذخیره سازی ابری و خدمات پشتیبان
عدم توانایی در استفاده از ابزارهای توسعه، تست و استقرار نرم افزار
قطع ارتباط مراکز داده و به روز نکردن هسته های نرم افزاری و وصله های امنیتی سرورها و سوئیچ ها
در این شرایط سخت، نیروهای متخصص مجبور به استفاده از روش های جایگزین ناکارآمد و دستی شده اند که علاوه بر کاهش بهره وری، احتمال خطا را نیز افزایش داده است.
4. تامین کنندگان و زنجیره تامین
قطع ارتباطات بین المللی، هماهنگی با تامین کنندگان خارجی و مدیریت زنجیره تامین را به چالشی جدی تبدیل کرده و اختلالاتی از این قبیل را به همراه داشته است:
توقف سفارش مواد اولیه، قطعات و خدمات از منابع خارجی، عدم توانایی در پیگیری وضعیت مرسولات در راه و هماهنگی با شرکت های حمل و نقل.
خطر تعلیق یا فسخ قراردادهای عرضه توسط طرف های خارجی به دلیل عدم پاسخگویی
اختلال در دریافت اسناد گمرکی، گواهینامه و مدارک مورد نیاز
افزایش هزینه ها به دلیل مسیرهای جایگزین یا تدارکات اضطراری
این وضعیت باعث ایجاد شکاف در موجودی انبار، تاخیر در تولید یا ارائه خدمات و در نهایت آسیب به توان رقابتی کسب و کارها شده است.
خسارت اینترنت چقدر تخمین زده می شود؟
اما اغتشاشات مذکور چقدر خسارت وارد کرده است؟ با توجه به مجموع خسارات وارده در چهار حوزه فوق، خسارت کلی کسب و کار را می توان به دو دسته طبقه بندی کرد.
اول، خسارات مستقیم و قابل اندازهگیری شامل درآمدهای ارزی از دست رفته یا تأخیر، جریمههای قراردادی ناشی از عدم انجام به موقع تعهدات، هزینههای جایگزینی ابزار و روشهای اضطراری و اتلاف نیروی انسانی ناشی از فرآیندهای دستی.
علاوه بر این، خسارات غیرمستقیم و بلند مدت را می توان به شرح زیر برشمرد:
آسیب به اعتبار و سرمایه اجتماعی با شرکای خارجی
از دست دادن فرصت های تجاری در بازارهای رقابتی
کاهش روحیه و انگیزه کارکنان در شرایط نامطمئن
هزینه احیای روابط تجاری پس از پایان بحران
با توجه به گسترده و چندوجهی بودن خسارات ناشی از قطعی اینترنت بین المللی، در این مرحله نمی توان رقم دقیقی ارائه داد. با این حال، بر اساس میانگین عملکرد ماه های گذشته و برآورد اثرات مستقیم، می توان برآورد اولیه خسارات را با کمک اعداد زیر داشت:
خسارت روزانه: بر اساس اعلام وزیر ارتباطات، قطع کامل اینترنت حدود 500 میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال و نزدیک به 5 هزار میلیارد تومان به اقتصاد کلان کشور وارد می کند.
اقتصاد دیجیتال: به گفته ستار هاشمی، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود 10 میلیون نفر در حوزه اقتصاد دیجیتال است. تاب آوری کسب و کارهای اینترنتی به طور متوسط تنها 20 روز است و پس از آن موج برخی ورشکستگی ها برگشت ناپذیر خواهد بود.
سقوط شاخص ها: بورس تهران در بحران اخیر با ریزش شدید مواجه شد و به دلیل عدم شفافیت اطلاعاتی، اعتماد سرمایه گذاران به پایین ترین حد تاریخی خود رسید.
اینها زیانهای مستقیم هستند، غیر از زیانهای غیرمستقیم مانند آسیب به برند و از دست دادن فرصتهای تجاری آتی که نمیتوان آنها را به طور کامل محاسبه کرد و باید تعداد آنها توسط کارشناسان محاسبه شود.
فعالان اقتصادی در روزهای حساس برای اتصال به اینترنت بین المللی چه کردند؟
در دوره تعطیلی، بازرگانان تلاش زیادی برای رهایی از آسیب انجام دادند و مجموعه ای از راه حل های فنی و ارتباطی را برای برقراری ارتباط با شبکه جهانی دنبال کردند. در زیر خلاصه ای از این تلاش ها و اثربخشی هر کدام آورده شده است:
الف) VPN و ابزارهای بای پس فیلتر
اکثر VPN های تجاری محبوب به دلیل مسدود شدن پروتکل های استاندارد غیرفعال شدند (اثربخشی: بسیار محدود)، پروتکل های مقاوم در برابر سانسور (Shadowsocks، V2Ray، VLESS) آزمایش شدند، اما اتصال ناپایدار و متناوب بود. (اثربخشی: جزئی)
استفاده از مرورگر Tor برای مقاصد تجاری بسیار کند و بی اثر بود و کارایی آن ضعیف بود.
ب) ماهواره و استارلینک
استفاده از استارلینک به دلیل محدودیت های قانونی و مسدود شدن سیگنال در شرایط جنگ امکان پذیر نبود و اینترنت ماهواره ای سنتی (VSAT) سرعت بسیار پایین و هزینه بالایی داشت و فقط برای ارسال ایمیل های اضطراری قابل استفاده بود.
اثرات مخرب قطعی اینترنت
کمبود ظرفیت ذخیره سازی (Big Data): بر اساس نظریه کاستلز، کنترل جریان داده بدون داشتن زیرساخت ابری عظیم غیرممکن است (مانند آنچه چین با علی بابا و تنسنت دارد). ایران «دریاچه داده» ملی برای ذخیره و پردازش مجدد ترافیک جهانی ندارد. هنگامی که اینترنت قطع می شود، صف های داده در مسیریاب های مرزی پر شده و بسته ها گم می شوند.
اختلال در امنیت و گواهی: بسیاری از زیرساختهای حیاتی (بانکها، بیمارستانها، حتی نیروگاهها) برای بهروزرسانی آنتیویروسها و تمدید گواهیهای SSL به سرورهای جهانی وابسته هستند. وقفه بیش از دو هفته ای این گواهی ها را باطل می کند و سیستم های داخلی را در برابر حملات سایبری حتی در شبکه ملی (اینترانت) بی دفاع می کند.
سونامی اقتصادی و معیشتی
طبق آمار سال 2026 قطعی اینترنت دیگر فقط یک مشکل «اینستاگرام» نیست. بلکه آسیبی است به شریان اصلی اقتصاد کلان: یک فاجعه در زمینه وب سایت، سئو و بازاریابی. قطع شدن اینترنت بین المللی عملاً یک “مرگ تدریجی” برای دارایی های دیجیتال است و پیامدهای زیر را به دنبال دارد:
از بین رفتن سئو: زمانی که ربات های گوگل نتوانند به سایت های ایرانی دسترسی داشته باشند، این سایت ها از نتایج جستجو حذف می شوند. بازگشت به رتبه های قبلی پس از اتصال مجدد اینترنت نیازمند ماه ها زمان و هزینه های گزاف است.
بازاریابی دیجیتال: کمپین های تبلیغاتی، سیستم های تجزیه و تحلیل (مانند گوگل آنالیتیکس) و ابزارهای مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) که مبتنی بر ابر هستند با شکست مواجه خواهند شد.
داده های از دست رفته: بسیاری از مشاغلی که از خدمات خارجی برای پشتیبان گیری استفاده می کنند، با خطر از دست دادن دائمی اطلاعات مشتریان خود مواجه هستند.
خطرات استراتژیک و اجتماعی
Starlink Catalyst: برخلاف سال های گذشته، در سال 2026 قطع اینترنت بین المللی لزوماً به معنای قطع دسترسی به اطلاعات نیست، بلکه باعث می شود همه به سمت اینترنت ماهواره ای هجوم ببرند. یعنی دولت «نظارت و حاکمیت» خود را بر فضای مجازی به کلی از دست خواهد داد.
انزوای علمی و آموزشی: قطع دسترسی به پایگاه های علمی و بسترهای آموزشی چرخه پژوهش در دانشگاه ها را متوقف می کند و آسیب های جبران ناپذیری به سرمایه انسانی کشور وارد می کند.
در سال 2026، اینترنت دیگر یک کالای لوکس یا یک ابزار رسانه ای نیست، بلکه سیستم عامل اقتصاد و امنیت ملی است. اصرار بر قطع آن، فرسایش عمدی زیرساخت هایی است که با هزینه های کلان ملی ساخته شده است. به گفته کاستلز، تلاش برای مسدودسازی بدون زیرساخت های کلان داده تنها منجر به خودآزاری اقتصادی و خروج کامل مدیریت فضای مجازی از دولت خواهد شد.
