بعدی- روز جمعه 18 سپتامبر، دونالد ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده، دانمارک و گرینلند به توافق جدیدی در مورد امنیت این جزیره دست یافته اند. توافقی که رئیس جمهور آمریکا گفت به واشنگتن “کنترل دائمی بر امنیت و سایر نیازهای دفاعی گرینلند” می دهد.
بر اساس گزارش فردا، با این حال، برخلاف درخواست اولیه ترامپ، حاکمیت گرینلند به ایالات متحده منتقل نخواهد شد و دانمارک به حفظ حاکمیت خود بر این سرزمین خودمختار ادامه خواهد داد. رهبران دانمارک و گرینلند نیز بر حاکمیت دانمارک و حق مردم گرینلند برای تعیین سرنوشت خود تاکید کرده اند.
آمریکا دقیقا چه دستاوردی داشته است؟
جزئیات کامل این توافق هنوز منتشر نشده است، اما مقامات آمریکایی می گویند که واشنگتن دسترسی دائم، حق استقرار و حق پرواز بر فراز گرینلند را خواهد داشت و در صورت نیاز می تواند تاسیسات نظامی جدیدی بسازد. بر اساس توضیحات دولت آمریکا، این کشور برای ساخت تاسیسات جدید نیازی به تاییدیه جداگانه از دانمارک و گرینلند نخواهد داشت، هرچند با آنها مشورت خواهد کرد. همچنین روسیه، چین و سایر کشورهای غیرعضو ناتو قادر به ایجاد پایگاه نظامی یا حضور در گرینلند نخواهند بود و سرمایه گذاری های حساس در زمینه هایی مانند بنادر، ارتباطات، کابل های زیردریایی و مواد معدنی استراتژیک محدود خواهد شد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، این توافق را تضمینی دائمی برای منافع امنیتی واشنگتن در قطب شمال و توافقی “بدون هزینه برای مالیات دهندگان آمریکایی” توصیف کرده است. منظور دولت آمریکا از این تعبیر ظاهراً این است که واشنگتن برای به دست آوردن حق حضور و دسترسی نظامی به دانمارک یا گرینلند پولی پرداخت نمی کند. نه اینکه توسعه پایگاه ها و حضور نظامی آمریکا در آینده هزینه ای برای بودجه آمریکا نداشته باشد.
نکته مهم دیگر این است که مقامات آمریکایی می گویند این ترتیبات حتی در صورت استقلال احتمالی گرینلند از دانمارک نیز ادامه خواهد داشت. واشنگتن به این ترتیب سعی کرده مهم ترین دغدغه استراتژیک خود را از موضوع «مالکیت» به موضوع دسترسی و کنترل امنیتی سوق دهد.
چرا گرینلند برای ترامپ و آمریکا مهم است؟
اهمیت گرینلند از موقعیت آن در تقاطع آمریکای شمالی، اقیانوس اطلس شمالی و قطب شمال ناشی می شود. آمریکا از دهه 1950 در این جزیره حضور نظامی داشته و اکنون پایگاه فضایی پیتوفیک که قبلا «تول» نامیده می شد، یکی از مهم ترین مراکز هشدار موشکی، نظارت فضایی و فعالیت های دفاعی آمریکا در منطقه است. توافق جدید در واقع تلاش می کند تا این حضور تاریخی را به چارچوبی بسیار گسترده تر و پایدارتر تبدیل کند.
این موضوع در شرایطی که رقابت روسیه، چین و آمریکا در قطب شمال رو به افزایش است، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. واشنگتن همچنین در حال توسعه طرح دفاع موشکی گنبد طلایی است و مقامات آمریکایی امکان استفاده از موقعیت گرینلند در این معماری دفاعی را مطرح کرده اند. از این منظر، این توافق بیش از یک معامله سرزمینی، بخشی از بازتعریف موقعیت آمریکا در رقابت ژئوپلیتیک قطب شمال است.
پایان درگیری گرینلند یا آغاز مرحله جدیدی؟
این توافق را نمی توان پایان کامل درگیری دانست. ترامپ ماه ها حتی از تصرف گرینلند صحبت کرد و در مقطعی تاکید کرد که چیزی کمتر از مالکیت آمریکا قابل قبول نیست. با این حال، توافق کنونی دقیقاً برعکس آن میل است: گرینلند مالکیت پادشاهی دانمارک باقی می ماند، اما حضور نظامی و اقتدار آمریکا به طور قابل توجهی تثبیت شده است.
از سوی دیگر جزئیات این توافق هنوز به طور کامل منتشر نشده و حتی در مورد میزان قدرت های آمریکا نیز اختلاف نظر وجود دارد. ترامپ از “کنترل دائمی امنیتی” صحبت می کند، در حالی که مقامات دانمارکی بر حفظ حاکمیت خود تاکید کرده اند و برخی منابع نزدیک به مذاکرات گفته اند که تفسیر ترامپ ممکن است در محدوده قدرت های واقعی آمریکایی اغراق آمیز باشد. قرار است این توافق هفته آینده در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل به طور رسمی امضا شود و سپس مراحل لازم پارلمانی طی شود.
در نتیجه، اهمیت واقعی این توافق احتمالاً در انتقال پرچم بر فراز گرینلند نخواهد بود، بلکه در این سؤال خواهد بود که آمریکا تا کجا میتواند بدون تغییر حاکمیت این جزیره در سالهای آینده، معماری امنیتی و نظامی این جزیره را در اختیار بگیرد. در صورت اجرای مفاد اعلام شده، واشنگتن به یکی از مهمترین اهداف استراتژیک خود بدون الحاق گرینلند دست یافته است: جلوگیری از تبدیل شدن جزیره به پایگاهی برای رقبای آمریکا و ایجاد پایگاه نظامی طولانی مدت خود در قطب شمال.
