علی بیت اللهی همزمان با آغاز فصل پاییز و احتمال بارندگی شدید نسبت به خطر طغیان رودخانه های مشرف به تهران هشدار داده و گفته است که ساخت و ساز و گم شدن مسیر برخی آبراه ها در بافت شهری می تواند خطر را در بخش هایی از غرب، شمال و مرکز تهران افزایش دهد.
تهران در دامنههای جنوبی البرز ساخته شده و نهرهایی که از ارتفاعات شمالی به سمت شهر میریزند، بخشی از ساختار طبیعی آن است. مسیرهایی که ممکن است در روزهای عادی کمتر دیده شوند اما در زمان بارندگی های شدید می توانند حجم زیادی از رواناب را در مدت زمان کوتاهی به داخل شهر منتقل کنند.
برکه
علی بیت اللهی با اشاره به احتمال بارش شدید باران در فصل آینده، نسبت به آمادگی تهران برای سیل ناگهانی هشدار داد و تاکید کرد: ویژگی های طبیعی ارتفاعات شمالی شهر در کنار توسعه فیزیکی شهر تهران، خطر سیل را به یکی از خطرات جدی پایتخت تبدیل کرده است.
وی با مروری بر تاریخچه سیل تهران نوشته است که در سیل سال 1333 منطقه فرحزاد با ویرانی های وسیعی روبرو شد و بر اساس برخی برآوردها حدود دو هزار نفر جان باختند. یک سال بعد منطقه کن دچار سیل شد و طبق برخی اسناد بیش از 400 هکتار از اراضی کشاورزی و باغات خسارت دید. سیل سال 66 در تجریش، گلابدره و دربند از دیگر رویدادهای بزرگ ثبت شده در تهران است که به گفته بیت اللهی حدود 300 کشته بر جای گذاشت. پس از آن در سال های 1374، 1389 و 1391 سیل و آبگرفتگی در نقاطی از پایتخت گزارش شد.
حوض 11 بالای سر تهران
بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط بیت اللهی، 11 حوزه آبخیز از شمال غرب به شمال شرق مشرف به تهران واقع شده است. وسعت این حوضه ها از حدود هفت تا 220 کیلومتر مربع متغیر است. وردیج با 57 کیلومتر مربع، کن با 220 کیلومتر مربع، گلوتانکه با 17 کیلومتر مربع، فرحزاد با 30 کیلومتر مربع، درکه با 36 کیلومتر مربع، والنجک با 9 کیلومتر مربع، دربند و گلابدره با 39 کیلومتر مربع، حصارک با 11 کیلومتر مربع، جمشیدیه با هفت کیلومتر مربع و سوهانگه با 9 کیلومتر مربع، درهان با 9 کیلومتر مربع، درهان با 9 کیلومتر مربع. کیلومترها مهمترین حوزه آبخیز ارتفاعات شمال تهران است.
بیت اللهی برای نشان دادن ابعاد خطر، این حوضه ها را با سیلاب پنجم فروردین 1398 شیراز مقایسه کرده است. سیل 21 کشته در محوطه دروازه قرآن برجای گذاشت. وسعت حوضه آبریز آن سیل حدود 23 کیلومتر مربع بود. در حالی که به گفته وی، مساحت شش حوضه مشرف به شمال تهران از سیلاب شیراز بیشتر است.
از وردیج تا فرودگاه مهرآباد
در غرب تهران، حوضه وردیج یکی از مسیرهای مهم ورود رواناب از ارتفاعات به محدوده شهری است. در طول این مسیر پل ها و دوربرگردان های بزرگراه خرازی، بلوار سراوان، پل دانش، مسیر متروی تهران – کرج، بزرگراه تهران – کرج، بزرگراه لشکری و جاده قدیم کرج قرار دارند. بیت اللهی تقاطع قنات وردیج با بزرگراه فتح را از نقاط حساس این مسیر معرفی کرده است.
در حوضه کن، رودخانه کن از غرب تهران می گذرد و مسیر آن تا محدوده دریاچه نمک قم ادامه می یابد. بر اساس این بررسی، قسمت غربی باند فرودگاه مهرآباد و تأسیسات واقع در حاشیه غربی فرودگاه از مهمترین عناصر شهری واقع در مسیر این حوضه است.
فرحزاد؛ مسیر سیلاب به صادقیه
رودخانه فرحزاد پس از عبور از نواحی شمالی وارد بافت متراکم تهران می شود و مسیر آن از بوستان نهج البلاغه به سمت نواحی جنوبی ادامه می یابد. بیت اللهی نوشت: مسیر سیلاب تا شمال بلوک صادقیه، خیابان سازمان آب و محدوده تقاطع با بزرگراه اشرفی اصفهانی ادامه دارد، اما به دلیل تراکم ساخت و ساز و تحولات شهری ادامه طبیعی آبراه به وضوح روی نقشه قابل تشخیص نیست. به اعتقاد وی، منطقه صادقیه و اطراف آن یکی از مهمترین مناطق در معرض سیلاب در این حوضه است.
بازار گیشا در مسیر یک دره
حوضه درکه به وسعت 36 کیلومتر مربع یکی دیگر از حوضه های با ظرفیت بالا در تولید رواناب در شمال تهران است. مسیر این تنگه پس از عبور از غرب بزرگراه چمران تغییر جهت داده و وارد منطقه کوی نصر می شود. به گفته بیت اللهی در بخشی از این مسیر بازارچه ای در گیشا ساخته شده و این منطقه را به یکی از نقاطی تبدیل کرده که در ارزیابی خطر سیل نیاز به توجه دارد.
وضعیت در حوضه دربند- گلابدره و دارآباد پیچیده تر است. توسعه شهری و ساخت و ساز، ردیابی مسیر طبیعی آبراهه ها را در برخی نقاط شهر با مشکل مواجه کرده است. بزرگراه امام علی (ع) در امتداد بخشی از آبراه دارآباد قرار دارد و در حوضه دربند – گلابدره مسیر آب در برخی نقاط مستقیماً به بافت ساخته شده شهر می رسد و ادامه آن در میان توسعه های شهری از بین می رود.
هشدار قبل از رسیدن سیل
رئیس گروه لرزه نگاری و ارزیابی ریسک مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی دو اقدام را برای کاهش خطر سیل در تهران در اولویت قرار داده است. اول آموزش همگانی رفتار صحیح در هنگام وقوع سیل و دوم راه اندازی سامانه های هشدار صحرایی در حوزه های آبخیز شمال تهران. این سیستمها میتوانند با اندازهگیری شدت بارندگی و حجم رواناب در بالادست، قبل از رسیدن سیل به مناطق شهری پرجمعیت، هشدارهایی را صادر کنند.
مشکل تهران فقط احتمال بارش شدید باران نیست. بخش مهمی از خطر به مسیری برمیگردد که آب پس از باران باید طی کند. در شهری که برخی رودخانه ها در زیر خیابان ها، بزرگراه ها، بازارها و ساخت و سازهای متراکم ناپدید شده اند، شناخت مجدد مسیر آب می تواند بخشی از طرح پیشگیری از سیل باشد.
