به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، در سالهای اخیر شبکههای اجتماعی به یکی از منابع اصلی دریافت اطلاعات درباره روشهای بهداشتی و درمانی تبدیل شدهاند. فضایی که موضوعاتی مانند تغذیه، کاهش وزن، درمان بیماری ها و استفاده از گیاهان دارویی با سرعت بالایی بین کاربران رد و بدل می شود. در این میان طب سنتی نیز سهم قابل توجهی از مطالب منتشر شده را به خود اختصاص داده و صفحات متعددی با معرفی روش های درمانی و فرآورده های گیاهی فعال است.
همزمان با افزایش استقبال کاربران از این مطالب، گروهی از چهره های شناخته شده فضای مجازی و اینفلوئنسرها نیز وارد عرصه سلامت شده اند و با انتشار ویدئوهای کوتاهی در خصوص درمان مشکلات جسمی، مصرف دمنوش های گیاهی، استفاده از عرقیات گیاهی و اصلاح سبک زندگی مشاوره می دهند. سادگی بیان، دسترسی آسان و نوید دستیابی به نتایج سریع از جمله عواملی است که باعث شده این توصیه ها مورد استقبال بخشی از مخاطبان قرار گیرد. اما محبوب بودن و داشتن فالوور زیاد همیشه به معنای داشتن دانش و صلاحیت تخصصی در زمینه درمان نیست.
یکی از مهم ترین دغدغه ها در این زمینه تبدیل محتوای آموزشی به بستری برای کپی رایتینگ و تبلیغات تجاری است. به گونه ای که گاهی یک ترکیب گیاهی به عنوان درمان قطعی بیماری هایی مانند دیابت، کبد چرب، چاقی و اختلالات هورمونی معرفی می شود، بدون اینکه شواهد علمی کافی برای اثربخشی آن ارائه شود. چنین توصیه هایی می تواند افراد را به سمت خود درمانی، استفاده بیش از حد از محصولات گیاهی یا حتی قطع داروهای تجویز شده سوق دهد. تصمیماتی که در برخی شرایط عواقب جبران ناپذیری برای سلامت مردم دارد.
از سوی دیگر، عدم آگاهی از تفاوت آموزش عمومی، تبلیغات تجاری و نسخه پزشکی، تشخیص محتوای معتبر را برای بسیاری از کاربران دشوار کرده است. در چنین شرایطی لزوم نظارت بر فعالیت صفحات سلامت محور، تایید صلاحیت افراد فعال در این زمینه و افزایش سواد سلامت جامعه بیش از گذشته احساس می شود. طب سنتی به عنوان رشته ای با پیشینه علمی و تاریخی نیازمند اطلاعات مسئولانه برای معرفی و حفظ جایگاه خود است. مسیری که با نسخه های چند ثانیه ای و وعده های درمانی در شبکه های اجتماعی محقق نخواهد شد.
در این راستا به بررسی ابعاد مختلف انتشار نسخهها و تبلیغات درمانی در شبکههای اجتماعی، پیامدهای ورود افراد غیرمتخصص به عرصه طب سنتی، خطرات مصرف خودسرانه گیاهان دارویی، ضرورت نظارت بر فعالیتهای تأثیرگذاران سلامت و راهکارهایی برای گسترش اخبار نادرست پزشکی، پرداخته میشود. بهنام یوسفیان متخصص طب سنتی گفتگویی داشتیم که مشروح آن را در ادامه می خوانید.
به گزارش میهن تجارت: ورود گسترده افراد غیرمتخصص به حوزه طب سنتی، گسترش فعالیت اینفلوئنسرها در حوزه سلامت و افزایش انتشار مطالب مرتبط با طب سنتی در شبکه های اجتماعی این حوزه چه عواملی بوده است؟
یوسفیان: توجه روزافزون به طب سنتی در فضای مجازی را می توان نتیجه مجموعه ای از عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دانست. سلامتی همواره یکی از دغدغه های اصلی مردم بوده است و مسائلی مانند کاهش وزن، مشکلات گوارشی، اختلالات خواب، اضطراب و بیماری های مزمن از جمله مواردی است که مخاطبان برای یافتن پاسخ سریع در مورد آنها به فضای مجازی مراجعه می کنند. از سوی دیگر طب سنتی به دلیل پیشینه تاریخی و فرهنگی در جامعه ایرانی موضوعی آشنا و قابل توجه برای بخش قابل توجهی از مردم است.
عامل دیگر ماهیت شبکه های اجتماعی و الگوریتم های توزیع محتوا است. محتوای کوتاه، ساده، هیجان انگیز با نوید نتایج سریع ظرفیت بیشتری برای جلب توجه مخاطب دارد. در چنین فضایی، فردی که بدون داشتن دانش و صلاحیت تخصصی از درمان بیماری با چند ماده گیاهی صحبت می کند، ممکن است نسبت به مطالب علمی و تخصصی یک پزشک، دیدگاه ها و دنبال کنندگان بیشتری کسب کند.
البته حضور کارشناسان در فضای مجازی می تواند نقش بسزایی در ارتقای سواد سلامت جامعه داشته باشد. مشکل اصلی زمانی به وجود می آید که افراد فاقد صلاحیت وارد عرصه تشخیص و درمان شوند و از محبوبیت اجتماعی خود برای ارائه توصیه هایی به مخاطبانی استفاده کنند که از پشتوانه علمی و تخصصی کافی برخوردار نیستند. در این شرایط مرز بین آموزش عمومی و مداخله درمانی از بین رفته و سلامت مخاطب به خطر می افتد.
به گزارش میهن تجارت: با توجه به اینکه انتشار نسخه های مشابه برای بیماری های مختلف و توصیه به مصرف خودسرانه گیاهان دارویی در صفحات مجازی رو به افزایش است، این روش اطلاع رسانی چه تناقضی با مبانی علمی و مبانی تشخیص و درمان در طب سنتی دارد؟
یوسفیان: یکی از اصول مهم در روند درمان، توجه به تفاوت های فردی و شرایط خاص هر بیمار است. در طب سنتی نیز تشخیص وضعیت بیمار و بررسی ویژگی های جسمانی، سابقه بیماری، سن، شرایط زندگی و سایر عوامل مرتبط مهم است، بنابراین نمی توان یک توصیه یا ترکیب گیاهی را برای همه افرادی که علائم مشابه دارند بدون ارزیابی شرایط فردی مناسب دانست.
به عنوان مثال ممکن است یک محصول گیاهی در شرایط خاصی و با میزان مصرف مشخصی برای یک فرد قابل استفاده باشد، اما همین محصول برای فرد دیگری که بیماری زمینه ای دارد یا داروی خاصی مصرف می کند عوارضی ایجاد کند. حتی در مورد گیاهانی که به طور سنتی برای مشکلات گوارشی یا اختلالات خواب استفاده می شود، باید به میزان مصرف، مدت زمان مصرف و وضعیت جسمانی فرد توجه کرد.
نسخه نویسی در فضای مجازی بدون معاینه و بررسی وضعیت بیمار با اصول تشخیص و درمان علمی سازگاری ندارد. محتوای منتشر شده در شبکه های اجتماعی باید در چارچوب آموزش و افزایش آگاهی عمومی قرار گیرد و جایگزین مراجعه به پزشک متخصص، تشخیص بیماری و دریافت برنامه درمانی متناسب با شرایط هر فرد نباشد. به خصوص در بیماری ها و شرایط مزمن که نیاز به پیگیری پزشکی دارند، اقدام خودسرانه می تواند عواقب جدی داشته باشد.
به گزارش میهن تجارت: ترویج گیاهان دارویی، دمنوش ها و فرآورده های طبیعی با ادعای درمان قطعی بیماری هایی مانند دیابت، کبد چرب، چاقی و اختلالات هورمونی چه خطراتی برای سلامت جامعه به همراه دارد؟
یوسفیان: در این زمینه باید بین یک گیاه دارای ترکیبات مفید و اثبات اثربخشی آن در درمان بیماری تمایز قائل شد. وجود ترکیبات زیست فعال در گیاه یا مشاهده برخی اثرات مثبت در مطالعات اولیه به معنای اثبات توانایی آن در درمان قطعی یک بیماری نیست. مطالعات علمی معتبر، مطالعات ایمنی و شواهد بالینی کافی برای تایید اثر درمانی یک محصول مورد نیاز است.
یکی از خطرات مهم تبلیغات غیرعلمی ایجاد این تصور است که درمان های استاندارد غیر ضروری هستند. به عنوان مثال، یک بیمار مبتلا به دیابت یا فشار خون بالا ممکن است تحت تأثیر تبلیغات یک محصول گیاهی، داروهای تجویز شده را کاهش دهد یا آن را متوقف کند. چنین تصمیمی می تواند باعث عدم کنترل بیماری و افزایش خطر عوارض آن شود. در بیماری هایی مانند کبد چرب، تشخیص دقیق، اصلاح سبک زندگی و پیگیری پزشکی مهم است و چای گیاهی یا چای گیاهی نمی تواند جایگزین این اقدامات شود.
از طرف دیگر طبیعی بودن یک محصول به معنای ایمن بودن آن نیست. برخی از گیاهان دارویی می توانند با داروهای شیمیایی تداخل داشته باشند یا در صورت استفاده نادرست، عوارضی برای کبد، کلیه، دستگاه گوارش و سایر قسمت های بدن ایجاد کنند. همچنین کیفیت مواد اولیه، روش فرآوری، میزان خلوص و احتمال آلودگی محصولات از جمله مواردی است که در ارزیابی ایمنی محصولات گیاهی باید مورد توجه قرار گیرد.
به گزارش میهن تجارت: ارتباط بین تولید محتوای بهداشتی و علایق تجاری به ویژه در ترویج محصولات گیاهی توسط اینفلوئنسرها چه تاثیری بر اعتماد عمومی و الگوی مصرف مردم داشته است و چه معیارهایی برای شناخت تبلیغات گمراه کننده در این حوزه وجود دارد؟
یوسفیان: یکی از چالش های جدی در فضای مجازی، تلفیق محتوای آموزشی با تبلیغات تجاری است. هنگامی که یک چهره شناخته شده محصولی را معرفی می کند و در عین حال درباره خواص درمانی آن توضیح می دهد، ممکن است مخاطب تصور کند که این توصیه بر اساس بررسی تخصصی و شواهد علمی است، در حالی که گاهی هدف اصلی محتوا فقط فروش محصول و کسب درآمد است.
در چنین شرایطی اعتماد مخاطب می تواند به ابزاری برای بازاریابی تبدیل شود. استفاده از عباراتی مانند درمان قطعی، معجزه درمانی، پاکسازی کامل بدن، کاهش وزن تضمینی و درمان بدون عارضه از جمله نشانه هایی است که باید حساسیت مخاطب را نسبت به صحت ادعاها افزایش دهد. هیچ محصولی نباید صرفاً بر اساس تبلیغات یک فرد مشهور یا تجربه شخصی چند کاربر به عنوان درمان قطعی یک بیماری تبلیغ شود.
برای شناخت تبلیغات گمراه کننده توجه مخاطب به هویت و صلاحیت تبلیغ کننده، مجوزهای قانونی محصول، مواد درج شده روی بسته بندی و شواهد علمی ادعاهای مطرح شده ضروری است و همچنین لازم است بین تجربه شخصی افراد و نتایج مطالعات بالینی تمایز قائل شود. تجربه یک فرد حتی اگر نتیجه مثبت داشته باشد، به تنهایی نمی تواند اثربخشی و ایمنی یک محصول را برای همه افراد ثابت کند.
به گزارش میهن تجارت: برای جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست و حفظ سلامت مردم در فضای مجازی چه اقداماتی در زمینه آموزش عمومی، پاسخگویی تولیدکنندگان محتوا و نظارت بر نهادهای متولی لازم است؟
یوسفیان: گام اول افزایش سواد سلامت در جامعه است. مردم باید بدانند که هر محتوایی که در شبکه های اجتماعی منتشر می شود همیشه از نظر علمی معتبر نیست و تعداد فالوورها، تعداد بازدیدها و شهرت یک فرد نمی تواند معیاری برای سنجش تخصص او باشد. آشنایی با منابع معتبر اطلاعات پزشکی و دانستن تفاوت محتوای آموزشی، تبلیغات تجاری و توصیه های درمانی می تواند از بسیاری از تصمیمات اشتباه جلوگیری کند.
در مرحله بعد، سازندگان محتوا باید در قبال عواقب توصیه های خود پاسخگو باشند. افرادی که در حوزه سلامت فعالیت می کنند از انتشار ادعاهای اثبات نشده، قول درمان قطعی و ارائه نسخه به افراد ناشناس خودداری کنند. همچنین در تبلیغ فرآورده های گیاهی باید ماهیت تبلیغاتی محتوا مشخص باشد و از معرفی محصول به عنوان جایگزین درمان های استاندارد خودداری شود.
نقش رسانه ها و نهادهای علمی نیز در این زمینه بسیار مهم است. رسانه ها می توانند با صحبت با کارشناسان واجد شرایط، بررسی ادعاهای رایج و انتشار گزارش های آموزنده، به اصلاح باورهای غلط کمک کنند. علاوه بر این، نهادهای نظارتی باید با ایجاد سازوکارهای شفاف و در دسترس، امکان پیگیری تخلفات را فراهم کنند. فضای مجازی می تواند بستری موثر برای ارتقای سلامت جامعه باشد، مشروط بر اینکه اطلاعات منتشر شده مبتنی بر دانش معتبر، مسئولیت حرفه ای و احترام به سلامت مخاطب باشد.
منبع : به گزارش میهن تجارت






