«شبکه مخفی زنان»؛ بنگاه تئاترال از دل تاریخ

از ابتدای موج سریال سازی در شبکه نمایش خانگی، سریال های مختلفی در ژانرهای مختلف در این رسانه ساخته و پخش شده است. اما می توان گفت که تا پیش از این «شبکه مخفی زنان» سعی می کرد مسیری متفاوت نسبت به آثار تولید شده در پیش بگیرد.

به گزارش فیلم نیوز، افشین هاشمی با بهره مندی از فیلمنامه ای به قلم محمد رحمانیان، کمدی تاریخی به سبک تئاترهای قدیمی بود که توانست علاوه بر روایت داستان، بخشی از تاریخ را برای مخاطبان بازگو کند. داستان درباره مردی بود که 4 زن داشت و بنا به دلایلی به تشکیل انجمن زنان ایران منصوب شد. البته استفاده از یک ژانر خاص به معنای بی نقص بودن این سریال نیست.

اگرچه این سریال از ابتدا با گروهی از مخالفان و موافقان روبرو بود، اما افشین هاشمی در اولین تجربه سریال سازی خود، علیرغم ناملایماتی که در زمان پخش «شبکه زنان مخفی» با آن مواجه شد، تا حدودی نمره قبولی گرفت. آن را از تماشاگران گرفت. با پایان یافتن «شبکه زنان مخفی» این سریال در چند قسمت قابل بررسی است که به آن می پردازیم.

فیلمنامه زمانی که نام محمد رحمانیان به عنوان فیلمنامه نویس این سریال منتشر شد، می شد حدس زد که با چه روایتی روبرو هستیم. رحمانیان در کارهای نمایشی امضای خاص خود را دارد. وفاداری به تاریخ معاصر، پرداختن به موضوعات و افرادی که در بطن تاریخ هستند و افراد کمی سراغشان می روند و روایت با لحنی کمدی و با ادبیات شاعرانه از ویژگی های آثار رحمانیان است که با خود آورده است. شبکه زنان مخفی». علاقه مندان به این شکل روایت و علاقه مندان به ارجاعات تاریخی احتمالا از این ویژگی این سریال لذت برده اند. اما شاید این بزرگترین انتقاد به «شبکه مخفی زنان» بود، ماجرا به قدری گسترده بود که مخاطب باید منتظر قسمت های زیادی بود تا گره ها باز شود و به نتیجه داستان اصلی برسد. کندی پیشروی داستان، جذابیت داستان که در برخی قسمت ها به شدت کاهش یافته بود و کاهش محسوس کمدی به دلیل استفاده از دیالوگ های فاخر، گاه حوصله برخی بینندگان شبکه خانگی را نداشت.

شبکه راز زنان بر اساس فیلمنامه محمد رحمانیان با اختلاف بهترین اثر افشین هاشمی است.

کارگردانی افشین هاشمی پس از سه دهه بازی در تئاتر، تلویزیون و سینما به چهره ای شناخته شده تبدیل شده است. اما او همیشه به کارگردانی علاقه داشت و همین مسیر باعث شد پس از ساخت سه فیلم سینمایی، سریال طنز تاریخی را در شبکه خانگی تولید کند. هاشمی خود را شاگرد بهرام بیضایی می داند و در آثار محمد رحمانیان همواره در کنار او بوده است. این انجمن باعث شده رگه هایی از سبک کاری بیضایی و رحمانیان در آثاری به کارگردانی هاشمی دیده شود. «شبکه زنان مخفی» نیز محصول مشترک او با رحمانیان است. افشین هاشمی به عنوان کارگردان در «شبکه راز زنان» با تکیه بر فیلمنامه کامل، بازی بازیگرانش و فیلمبرداری حرفه ای علیرضا زرین دست. همین موضوع باعث شد اولین کارگردانی او در عرصه سریال سازی موفق به نظر برسد. در واقع مشکل از زمانی شروع شد که «شبکه مخفی زنان» هنوز تمام نشده بود، سریال «داوینچی» توسط این کارگردان منتشر شد و نشان داد که اگر فیلمنامه و قدرت بازیگری بازیگران وجود نداشته باشد، هاشمی همچنان راه طولانی برای رسیدن به جایگاه واقعی کارگردان. .

سیامک انصاری در نقش میزا محمود زنبورکچی و لیلا حاتمی در نقش دلبر جان تاجرباشی از شخصیت های اصلی سریال بودند.

بازیگری بازیگران اصلی: سریال «شبکه مخفی زنان» در سبک تمام کارهای نمایش خانگی بیکه سریالی پر بازیگر بود و در کنار دو نقش اصلی، بیش از 10 شخصیت فرعی در داستان حضور داشتند. با توجه به ساختار فیلمنامه و کارگردانی افشین هاشمی، بیشتر بازیگران آن کسانی بودند که در تئاتر فعالیت بیشتری داشتند تا سینما و نمایش خانگی. سیامک انصاری نقش میرزامحمود زنبورکچی، شخصیت اصلی این سریال را بازی کرد. در واقع این سریال فرصتی بود تا این بازیگر بعد از سال ها از زیر سایه کمدی های معمولی که بازی می کرد بیرون بیاید. لیلا حاتمی با بازی در نقش دلبرجان پس از سه دهه خاطره سریال «کیف انگلیسی» را برای مخاطبان زنده کرد و بازی او هرچند کوتاه اما یکی از نقاط قوت این سریال بود.

شبنم مقدمی در سریال «شبکه مخفی زنان» در نقش «سلطان خانم» بازی کرد.

بازیگری بازیگران مکمل: 3 زن به نام های میرزا محمود با بازی شبنم مقدمی، شقایق دهقان و مونا فرجاد که هر کدام دارای شخصیت مشخصی بودند که با تجربه تئاتری خود سعی کردند کلیشه ای نشوند و تا حدودی موفق بودند. اما دلیل واگذاری نقش چهارمین زن، میرزا محمود، به بازیگری با تجربه کمتر و عملکرد ضعیف تری نسبت به 3 زن دیگر مشخص نیست. سریال شبکه زنان راز دارای سه شخصیت منفی مدبرالملک بود. ژنرال آیرم و خانم خانم. مهدی هاشمی در نقش مدبرالملک بازی شیرین و قابل قبولی داشت که یادآور نقش های موفق دهه شصت و هفتاد او بود. اما شاید یکی از بزرگترین نقاط ضعف سریال «شبکه زنان مخفی»، دادن دو نقش منفی دیگر به بازیگران اشتباه بود. حمید فرخ نژاد عملاً چند خط دیالوگ را حفظ می کرد که با تغییر صدای مصنوعی بیان می کرد و کاملاً مشخص بود که هیچ شناختی از شخصیت تاریخی ای که بازی می کرد ندارد. لیلی رشیدی که در پایان سریال در نقش خانم خانوما به مجموعه اضافه شد، بیشتر شبیه مادر زیزیگولو بود تا یک زن شرور.

طراحی لباس داستان سریال «شبکه مخفی زنان» در سال 1310 می گذرد، زمانی که ایران پر از مستشاران انگلیسی و آلمانی بود، رضا شاه پهلوی بر غرب زدگی اصرار داشت. هنوز حجاب کشف نشده بود اما سبک زندگی غربی وارد خانه های پایتخت نشینان شده بود. از طرفی معمولاً وقتی قرار است یک درام به پهلوی اولیه و اواخر قاجار بپردازد، عوامل تولید اول از همه به شهرک سینمایی غزالی و خیابان لاله زار آنجا می روند. اما یکی از نقاط قوت و تمایز سریال «شبکه زنان مخفی» دقیقا همین موضوع طراحی لباس بود. مجید لیلاجی و آذر نجیبی به عنوان طراح صحنه و لباس سریال اصلاً سراغ سازه های معمول سریال های تاریخ معاصر نرفتند. در خانه هر زن میرزا محمود، مخاطب به درستی با سبک های مختلف طبقات شهری تهران در آن دهه تاریخی مواجه می شود و در فضاهای اداری هم دکور و هم لباس به عنوان شخصیت مهمی دیده می شود و به باورپذیری کمک می کند.

فیلمبرداری و نورپردازی ویژه محمود کلاری از ویژگی های بارز سریال «شبکه مخفی زنان» بود.

فیلمبرداری علیرضا زرین دست نیازی به معرفی و بررسی کارنامه خود ندارد. او یکی از مهم ترین سینماگران سینمای ایران است. اما حضور او پشت دوربین یک سریال کمدی تاریخی یکی از اتفاقات نادر کارنامه زرین دست است. هنر این فیلمبردار را می‌توان در پلان‌های این مجموعه 30 قسمتی دید، اما شاید یکی از بخش‌های مهم فیلم‌برداری زرین دست در «شبکه زنان مخفی» سکانس‌هایی باشد که در آن تصاویر ضد نور برای القای تاریکی به درون فضا گرفته شده است. وزارتخانه ها و ادارات اداری کشور. یعنی اتاق ها تاریک و ترسناک هستند و نور سعی می کند از پنجره ها بتابد اما باز هم موفق به از بین بردن تاریکی نمی شود. کادربندی عالی و حفظ آنها در طول سریال از دیگر ویژگی های مهم حضور علیرضا زرین دست در این پروژه بود.

عنوان متفاوت سریال یکی از اتفاقات «شبکه راز زنان» بود.

عنوان | معمولاً به تیتراژ آغازین سریال های تلویزیونی توجه زیادی نمی شود. زیرا حتی گزینه رد زیرنویس ها نیز در پلتفرم ها تعریف شده است. اما یکی از ویژگی های سریال «شبکه زنان مخفی» عنوان خلاقانه آن بود. به غیر از عنوان نقش، توضیحاتی نیز برای هر بازیگر داده شد و در کنار این، هر کدام از عوامل با نام مستعار و عنوان خاصی در تیتراژ آمده بودند. در هر قسمت خود افشین هاشمی با لحنی طنز اتفاقاتی را می خواند و همین موضوع تیتراژ را جذاب می کرد. البته برخی از منتقدان و کاربران فضای مجازی به این رویکرد تیتراژ اعتراض داشتند و آن را بخش زیادی از زمان هر قسمت یعنی نزدیک به ده دقیقه اول می دانستند.

باران کوثری در سریال «شبکه مخفی زنان» در نقش چند شخصیت واقعی ظاهر شد که یکی از آنها را پروین اعتصامی به یادگار گذاشت.

معرفی شخصیت های تاریخی محمد رحمانیان در تئاترهای خود معمولاً یک یا چند شخصیت واقعی را در میان شخصیت های داستان قرار می داد. او این روش را در فیلمنامه سریال «شبکه مخفی زنان» نیز انجام داد. چون در دوره تاریخی که در سریال روایت می شود، ایران پر از افراد مهم در عرصه سینما، موسیقی، پزشکی و ادبیات بود، پای این چهره ها به «شبکه مخفی زنان» نیز باز شد. افشین هاشمی سه بازیگر به نام های باران کوثری، رضا بهبودی و احسان کرمی را برای ایفای این نقش ها در نظر گرفته بود و اتفاقی متفاوت در عرصه معرفی این چهره ها رقم زده بود. در قسمت های ابتدایی بازی باران کوثری در نقش پروین اعتصامی و احسان کرمی نقش سرهنگ وزیری را بازی کردند. اما از اواسط سریال به نظر می رسد که دیگر شباهت و گریم آنچنان مهم نبود و همین امر باعث می شد که مخاطب باور آن شخصیت واقعی را سخت کند. مثل بازی باران کوثری در نقش لالا طریان و ایران تیمورتاش یا قرار گرفتن رضا بهبودی در جای شکسپیر و کیساخرو شاهرخ و ….

حاشیه ها | سریال «شبکه زنان مخفی» چند ماه پس از شروع پخش به دلیل شباهت برخی از پیام های حمایت از زنان در این سریال و همچنین حضور برخی از چهره هایی که پس از اعتراضات سال گذشته در خارج از کشور فعالیت سیاسی داشتند، توقیف شد. تا 20 دی 1401، بیست قسمت از این سریال منتشر شد، اما پس از آن و تا آبان 1402 بارها خبر از سرگیری آن شنیده شد، اما همچنان از پخش آن جلوگیری شد. در این بین افشین هاشمی یک بار در مورد اصلاحات عجیبی که ساترا برای سریال در نظر گرفته بود صحبت کرد اما پس از آن اکثر بازیگران سکوت کردند. تا اینکه بالاخره 10 قسمت آخر سریال با اصلاحات فراوان و حذف شعارها و برخی شخصیت ها و تغییر دیالوگ ها از پاییز روی سکوی نماوا قرار گرفت.