جنگ اقتصادی واشنگتن و پکن تا کجا پیش خواهد رفت؟

بعدی- گیدئون راچمن ستون نویس فایننشال تایمز است

به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از روزنامه فایننشال تایمز، آمریکا و چین نیز مانند بوکسورهایی که قبل از مبارزه قهرمانی با کلمات یکدیگر را مجروح می کنند، نبرد تهدید و تمسخر را در عرصه رقابت اقتصادی آغاز کرده اند. هفته گذشته، اسکات بسانت، وزیر خزانه داری ایالات متحده، در بیانیه ای تند اعلام کرد که مبارزه تجاری بزرگ بعدی «چین علیه جهان» است. وی هشدار داد که اگر پکن از تصمیم خود برای محدود کردن صادرات مواد معدنی کمیاب عقب نشینی نکند، جامعه بین المللی باید مسیر خود را از چین جدا کرده و به سمت استقلال اقتصادی از پکن حرکت کند.

در پاسخ، دولت چین بلافاصله توپ را در زمین واشنگتن رها کرد و تهدید آمریکا برای اعمال تعرفه های 100 درصدی بر کالاهای چینی را «نمونه بارز استانداردهای دوگانه آمریکایی» توصیف کرد. پیش از این، در یکی از دورهای همین جنگ تعرفه ای، وزارت خارجه چین برای برانگیختن حس مقاومت ملی، ویدئویی تاریخی از مائو تسه تونگ منتشر کرده بود. رهبر انقلاب چین در زمان جنگ کره در آن ویدئو گفت: هر چقدر هم که این جنگ طول بکشد، ما هرگز تسلیم نخواهیم شد.

تله عناصر کمیاب; سلاح خاموش پکن در جنگ تجاری

اما در حالی که واشنگتن و پکن مانند بوکسورهای مغرور در یک مراسم وزنه برداری در مقابل دوربین ها ژست گرفته و شعار می دهند، در پشت صحنه شاهد آمادگی برای مذاکرات جدید هستند. اسکات بسانت، وزیر خزانه داری ایالات متحده، قرار است این هفته با همتایان چینی خود دیدار کند. نشستی که بسیاری آن را اقدامی محتاطانه برای کاهش تنش می دانند.

در عین حال نشانه های آشکاری از تمایل دونالد ترامپ برای دستیابی به توافق با پکن وجود دارد. او تعرفه های 100 درصدی بر کالاهای چینی را “ناپایدار” خواند و بار دیگر از شی جین پینگ رئیس جمهور چین به عنوان “رهبر بسیار محترم” یاد کرد. لحنی که بوی سازش می دهد تا تقابل. اشتیاق فزاینده واشنگتن برای دستیابی به یک توافق در واقع نشان دهنده یک درک جدید است: اگر صحبت از تبادل واقعی ضربات باشد، احتمالاً این چین است که بیشترین شانس را برای سرنگونی رقیب خود دارد.

زمانی که دونالد ترامپ آتش جنگ تجاری خود با چین را شعله ور کرد، معتقد بود از آنجایی که ایالات متحده واردکننده اصلی کالاهای چینی است، اهرم فشار در دست واشنگتن است. به گفته وی، وابستگی تجاری چین به بازار آمریکا برگ برنده ای است که می تواند پکن را مجبور به عقب نشینی کند. اما این محاسبه تنها در صورتی درست بود که آمریکا بتواند به راحتی جایگزینی برای کالاهای چینی بیابد. فرضی که در واقعیت چندان پایدار نیست. در بسیاری از زمینه‌های حیاتی، از مواد خام صنعتی گرفته تا قطعات با فناوری پیشرفته، چین بی‌رقیب‌ترین و گاهی تنها تامین‌کننده جهان است.

بارزترین نمونه اهرم چین در این نبرد اقتصادی همان عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی است که پکن اکنون تهدید کرده است که صادرات آنها را به شدت محدود خواهد کرد. برای هر ناظری که جنگ تجاری بین واشنگتن و پکن را دنبال کرده باشد، چنین اقدامی از مدت ها قبل قابل پیش بینی بود. مردادماه سال گذشته در یادداشتی با عنوان «چین تله عناصر کمیاب برای غرب انداخته» هشدار دادم که دیر یا زود این منابع راهبردی به ابزار فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل خواهد شد و اکنون از آن دام استفاده شده است. ایالات متحده نیز به خوبی می‌داند که اگر این محدودیت‌ها از دسامبر سال جاری اجرایی شود، طولی نمی‌کشد که برخی از خطوط تولید حیاتی در صنایع آمریکا متوقف می‌شوند.

داروها، سلاح پنهان پکن در جنگ تجاری

برای اینکه چین به طور موثر به اقتصاد ایالات متحده ضربه بزند، باید صادرات عناصر کمیاب و مواد معدنی حیاتی را به کل جهان محدود کند. زیرا اگر این محدودیت ها فقط متوجه واشنگتن باشد، آمریکا می تواند به راحتی نیازهای خود را از طریق کشورهای واسطه تامین کند. با این حال، پیش بینی اسکات بسانت مبنی بر اینکه کشورهای دیگر در چنین شرایطی پشت سر آمریکا خواهند ایستاد چندان قابل اعتماد نیست. واقعیت این است که در سال‌های اخیر، واشنگتن سرمایه اعتماد بین‌المللی خود را با اعمال تعرفه‌های کلان بر کالاهای وارداتی از دوستان و دشمنان تضعیف کرده است.

سیاست‌های تجاری تنش‌آمیز و گاه تحقیرآمیز دولت ترامپ موجی از نارضایتی را در جهان به وجود آورده است که بسیاری از کشورها دیگر حاضر به همراهی آشکار با آمریکا نیستند. در واقع، برخی از این کشورها ممکن است مخفیانه چین را تشویق کنند. زیرا آنها اقدام پکن را پاسخی به رفتار خودخواهانه و سلطه جویانه واشنگتن می دانند.

در حالی که خاک‌های کمیاب در حال حاضر قوی‌ترین سلاح چین در جنگ تجاری با ایالات متحده است، پکن ابزارهای فشار دیگری دارد که در صورت تشدید درگیری می‌تواند از آن استفاده کند. بر اساس تجزیه و تحلیل جدیدی که هفته گذشته منتشر شد، چین تنها تامین کننده مواد شیمیایی کلیدی در جهان است که نقشی کلیدی در تولید بسیاری از داروهای پرمصرف از جمله آنتی بیوتیک ها و داروهایی برای درمان بیماری های قلبی، سرطان و آلرژی دارند. این مطالعه نشان می دهد که در مجموع، نزدیک به 700 داروی مورد استفاده در ایالات متحده به مواد خامی بستگی دارد که منحصراً در چین تولید می شود.

پکن در میدان مین اقتصادی؛ هزینه های پنهان جنگ فرسایشی

با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و تجاری بین واشنگتن و پکن، هر دو کشور تلاش می‌کنند تا نقاط فشار مؤثری بر یکدیگر بیابند. اما به نظر می رسد تا کنون دست آمریکا بیش از حد انتظار خالی است. زمانی که دولت آمریکا هوآوی را در فهرست تحریم ها قرار داد و فروش تراشه های ساخت آمریکا به آن را ممنوع کرد، بسیاری از تحلیلگران پیش بینی کردند که غول فناوری چین به زودی سقوط خواهد کرد. از نظر واشنگتن، حذف دسترسی هواوی به فناوری غربی قرار بود نماد پیروزی در جنگ فناوری با چین باشد.

اما واقعیت مسیر دیگری را در پیش گرفت. هوآوی نه تنها جان سالم به در برده، بلکه با تکیه بر تراشه ها و فناوری ساخت داخلی خود دوباره رشد کرده است. امروزه این شرکت بار دیگر در مسیر رشد و قدرت گیری قرار گرفته و حتی در برخی زمینه ها به ویژه ارتباطات نسل پنجم و طراحی تراشه نشانه هایی از برتری نسبی را نشان می دهد.

ایالات متحده در تلاش است تا پیشتازی خود را در رقابت جهانی هوش مصنوعی حفظ کند، اما سیاست های صادراتی محدود کننده نتوانست از ظهور DeepSeek جلوگیری کند. یک رقیب قدرتمند چینی که اکنون در کنار شرکت هایی مانند OpenAI آمریکا ایستاده و معادلات فناوری جهان را متحول کرده است. اگر واشنگتن تصمیم بگیرد در واکنش به این تغییر توازن قوا، فشارهای تجاری خود بر چین را کاهش دهد، پیامدهای آن فراتر از مرزهای اقتصادی و تجاری خواهد رفت. چنین تغییری می تواند آغاز دوره جدیدی از بازتعریف روابط قدرت بین دو ابرقدرت باشد.

هر دو کشور به خوبی می دانند که در صورت درگیری نظامی بر سر تایوان، چین قادر خواهد بود در مدت زمان کوتاهی فشار اقتصادی سنگینی بر آمریکا وارد کند. اهمیت این واقعیت زمانی آشکارتر می شود که نقش عناصر کمیاب در صنایع پیشرفته دفاعی و نظامی به ویژه مواد حیاتی برای تولید جنگنده های F-35 را در نظر بگیریم. در چنین سناریویی، بحران اقتصادی و اختلال در زنجیره تامین می تواند به طور مستقیم بر قدرت رزمی و تعادل نظامی ایالات متحده تاثیر بگذارد.

با وجود تمام اهرم ها و ابزارهای اقتصادی در اختیار چین، واقعیت این است که هیچ جنگ تجاری بلندمدتی بدون هزینه برای پکن نخواهد بود. درست است که ایالات متحده امروزه تنها حدود 10 درصد از صادرات چین را جذب می کند، اما با توجه به اینکه بخش صنعتی چین با ظرفیت مازاد عظیم مواجه است و تقاضای داخلی ضعیف باقی مانده است، بسیاری از شرکت های چینی برای بقا به صادرات وابسته هستند. بنابراین از دست دادن هر سهمی از بازار جهانی می تواند ضربه مهمی به اقتصاد چین وارد کند. حتی در شرایط فعلی، پکن با یک چالش جدی مواجه است: کمبود فرصت های شغلی برای توده فارغ التحصیلان دانشگاه، که موجی از نارضایتی اجتماعی نهفته را دامن می زند. علاوه بر این، پاکسازی های پی در پی در میان مقامات بلندپایه دولتی و نظامی، تصویر ثبات و اطمینانی را که حزب کمونیست همواره سعی در ارائه آن داشته، تضعیف کرده است.

بنابراین، حتی یک جنگ تجاری که به “پیروزی” چین ختم شود، به آن آسیب خواهد رساند. ایالات متحده و چین دو وزنه اصلی اقتصاد جهانی هستند. و هنگامی که دو بوکسور در رینگ با هم روبرو می شوند، اگرچه یکی از آنها برنده روز اعلام می شود، اما در واقع هر دو در دراز مدت آسیب خواهند دید.