باز شدن پای نوشیدنی‌های دودزا به مدارس

این یک نوشیدنی و آب نبات است، اما دود می کند. این روزها نوشیدنی دودی در مدارس و در بین کودکان و نوجوانان طرفداران زیادی پیدا کرده است. قیمت آن حتی از برخی نوشیدنی های داخلی ارزان تر است. مهم ترین جذابیت طعم آن نیست، بلکه دودی است که از دهان کودکان خارج می شود.

به گزارش ایران، شاید محبوب شدن یک نوشیدنی در بین کودکان و نوجوانان غیرعادی به نظر نرسد، اما بر اساس نظرسنجی ملی «گام ها» که در سال های 1395 و 1400 انجام شد، در گروه سنی 13 تا 15 سال، حدود 12 درصد پسران و 7 درصد دختران، دخانیات مصرف می کنند.

به گفته مسئولان سازمان غذا و دارو، نوشابه‌ها و آب میوه‌های دودی پس از مصرف بخار تولید می‌کنند و ظاهری شبیه به سیگارهای الکترونیکی دارند، اما دخانیات و نیکوتین ندارند. به همین دلیل مصرف آنها می تواند سلامت کودکان و نوجوانان را به خطر بیندازد.

موضوع نگران کننده افزایش مصرف قلیان و سیگارهای الکترونیکی در بین نوجوانان و زنان و کاهش سن شروع مصرف دخانیات به زیر 15 سال است که گویی این نوشیدنی وارداتی که در فضای مجازی به قلیان جیبی نیز معروف است، بیشتر به منظور عادی سازی مصرف دخانیات در بین کودکان و نوجوانان است.

احمد اسماعیل زاده مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت می گوید: متأسفانه مصرف نوشابه های انرژی زا شیرین در بین دانش آموزان رواج زیادی پیدا کرده است و این امر مشکلاتی را به همراه داشته است که مهم ترین آن افزایش وزن و تجمع چربی در بدن کودکان است.

وی با بیان اینکه این نوشیدنی ها با نام های مختلفی در بازار وجود دارد، از وجود نوع دودزا آن اظهار بی اطلاعی می کند و می گوید: حتما از طریق سازمان غذا و دارو پیگیری خواهم کرد تا ترکیبات این نوشیدنی بررسی شود. اما ما هر ساله لیست غذاهای مجاز و ممنوعه بوفه مدارس و مراکز تغذیه سالم را اعلام می کنیم و در این لیست آب میوه های صنعتی جزو غذاهای ممنوعه قرار گرفته اند.

هر چند وقت یکبار دستورالعمل هایی توسط دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت تهیه و به تمامی دانشگاه های علوم پزشکی ابلاغ می شود. این بخشنامه از طریق آموزش و پرورش به ادارات کل آموزش و پرورش ابلاغ می شود اما موضوع مهم اجرای این بخشنامه است. در اجرای نظارت مطلق و دقیق نیست. بحث های مالی مربوط به مدارس و اجاره سفره خانه ها وجود دارد و مسائلی از این دست باعث می شود شاهد ضعف هایی در اجرا باشیم.

وی می گوید: حدود 75 درصد سفره خانه های مدارس دستورالعمل ها را رعایت نمی کنند و متاسفانه مواردی مانند فروش مواد غذایی غیرمجاز در آنها مشاهده می شود.

اسماعیل زاده با بیان اینکه با آب میوه های طبیعی و نوشیدنی هایی که شکر افزوده ندارند و در بازار کشور موجود است، مشکل چندانی نداریم، می گوید: با این آب میوه ها مشکلی نداریم زیرا قند ساده ندارند و ویتامین C و مواد معدنی کافی دارند و آب میوه است، اما هر نوشیدنی که ویتامین C به آن اضافه شود و صرفاً با این نوشیدنی های طبیعی، ویتامین C، انرژی زا یا سایر نوشیدنی های طبیعی، ویتامین C یا انرژی زا، روزانه غنی شود. اقلام در درازمدت می توانند خطراتی برای سلامتی افراد ایجاد کنند.

اسماعیل زاده با بیان اینکه نیاز بدن به ویتامین C حدود 60 میلی گرم است به مردم توصیه می کند: در صورت مصرف دو واحد میوه در روز ویتامین C کافی دریافت می کنید و نیازی به مصرف مکمل های ویتامین C یا نوشیدنی های حاوی ویتامین C نخواهید داشت. زیرا محدوده مصرف سالم ویتامین C مقداری است که از طریق غذا دریافت می شود، اما اگر ویتامین C از محدوده بالاتری وارد بدن شود، سنگ کلیه ایجاد می کند و همچنین باعث تولید رادیکال های آزاد و آسیب به بافت های بدن می شود.

بنابراین افراد نباید فکر کنند که اگر مثلاً مکمل های ویتامین C یا غذاها و نوشیدنی های غنی شده با این ویتامین مصرف کنند، سیستم ایمنی بدنشان تقویت می شود. این نگرش ها اشتباه است، اگر این مواد به مقدار زیاد وارد بدن شوند، خطر سنگ های «اگزالات کلسیم» را افزایش می دهند. »

به گفته مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، مصرف بیش از حد ویتامین C در بدن به دلیل تولید رادیکال های آزاد، خطر ابتلا به برخی سرطان ها را در افراد افزایش می دهد.

بیایید به سیگار انگ نزنیم

به منظور کاهش مصرف دخانیات در بین نوجوانان و جوانان، انجمن مبارزه با استعمال دخانیات به عنوان یک سازمان مردم نهاد با همکاری وزارت آموزش و پرورش، طرح عملیاتی POD (پیشگیری از مصرف دخانیات) را طراحی و اجرا کرده است. این طرح هم اکنون در 40 منطقه آسیب پذیر کشور در حال اجراست.

حمیدرضا شاهسون، دبیر اجرایی طرح POD (پیشگیری از دخانیات) با بیان اینکه آمار قطعی از مصرف دخانیات نداریم، می گوید: سن مصرف دخانیات در برخی موارد به ابتدایی رسیده است.

وی با بیان اینکه بدبینی نسبت به مصرف دخانیات در بین خانواده ها یکی از مهم ترین عوامل گرایش کودکان به مصرف دخانیات است، می گوید: مصرف قلیان به عنوان یک سرگرمی در بین خانواده ها دیده می شود و به دلیل اینکه خانواده، گروهی به مصرف دخانیات می پردازند، انگ مصرف قلیان از بین می رود و همین امر باعث شده سن مصرف سیگار کاهش یابد.

شاهسون افزایش 133 درصدی مصرف دخانیات در بین زنان و دختران در 5 سال اخیر را یکی دیگر از معضلات مصرف دخانیات در کشور می داند و می گوید: در 5 سال اخیر مصرف دختران نوجوان از 15 سال به 18 سال رسیده است و در این گروه 133 درصد افزایش مصرف داشته ایم که بسیار نگران کننده است.

دبیر اجرایی طرح POD با بیان اینکه حتی در مورد مصرف سیگار الکترونیکی به دلیل اینکه خیلی ها فکر می کنند مضر نیست، به اقدامات طرح POD اشاره می کند، طرح POD بر آموزش والدین و دانش آموزان در مناطق هدف با تمرکز بر پایه سوم و ششم تاکید دارد.

به گفته شاهسون، روند اجرای این طرح از مدرسه آغاز و سپس به محله و شهر کشیده شد. در چارچوب این برنامه محتوای آموزشی مناسب طراحی و در اختیار دانش آموزان و والدین قرار می گیرد و دانش آموزان پس از گذراندن دوره آموزشی به عنوان سفیران پیشگیری از دخانیات معرفی می شوند.

وی با بیان اینکه همکاری های بین دستگاهی یکی از ارکان موفقیت این طرح است و نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری ها و وزارت ورزش و جوانان با ارائه برنامه های جایگزین فرهنگی، هنری و ورزشی نقش موثری در ارتقای اثربخشی این برنامه ایفا می کنند، گفت: اطلاع رسانی مستمر به پیراپزشکی ها و خانواده های آنان به گونه ای است که از تدبیر مهم این نهاد فرهنگی جلوگیری شود. گرایش نوجوانان به سیگار را می توان متوقف و کنترل کرد.”

وی با بیان اینکه طرح سال گذشته فقط در 60 مدرسه ابتدایی اجرا شد، گفت: این تعداد مدرسه کم است و در حال توسعه حوزه های اجرایی طرح هستیم.

به گفته شاهسون، آموزش این طرح از پایه هفتم آغاز می شود و در دوره ابتدایی در پایه های سوم و ششم، آموزش هایی برای والدین دانش آموزان در نظر گرفته شده است تا خانواده ها آمادگی لازم را برای ورود فرزندانشان به مقاطع حساس تر داشته باشند. از منظر فرهنگی نیز سعی شده است با استفاده از ظرفیت های رسانه ای پیام های پیشگیری از دخانیات به مخاطبان نوجوان منتقل شود. »

نوشیدنی های دودی ممنوع است

محمد هاشمی سخنگوی سازمان غذا و دارو می گوید: نوشیدنی ها و آب میوه ها پس از مصرف دود تولید می کنند و ظاهری شبیه به سیگارهای الکترونیکی دارند، اما فاقد دخانیات و نیکوتین هستند و مصرف آنها سلامت کودکان و نوجوانان را به خطر می اندازد.

به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، این نوشیدنی ها فاقد مجوز بهداشتی از سازمان غذا و دارو هستند و واردات و تولید آنها از مجاری رسمی انجام نمی شود. بنابراین، ترکیب، شرایط ذخیره سازی و فرآیند تولید قابل اعتماد نیستند. عرضه این محصولات در مدارس و بازارهای غیررسمی ممکن است باعث آلودگی میکروبی و شیمیایی شود و والدین و مربیان مراقب باشند.

به گفته هاشمی، سازمان غذا و دارو همواره از مردم خواسته است در صورت مشاهده چنین محصولاتی مراتب را به معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی منطقه خود اطلاع دهند تا اقدامات لازم برای جمع آوری آنها انجام شود. سازمان غذا و دارو در حال بررسی مبدا عرضه این محصولات از طریق دانشگاه های علوم پزشکی است تا در صورت پیدا شدن، اقدامات لازم برای شناسایی و جمع آوری انجام شود.