از کودکی تا بزرگسالی؛ مرز باریک شیطنت‌های کودکانه و اختلال سلوک

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، اختلال سلوک بیش از یک رفتار نادرست ساده کودکانه، بحرانی در تنظیم عواطف و رفتار اجتماعی است که می تواند زندگی فرد و اطرافیانش را به خطر بیندازد. این اختلال که اغلب در دوران کودکی یا نوجوانی رخ می دهد، با الگوهای رفتاری مشخص می شود که در آن حقوق اولیه دیگران یا هنجارهای اصلی اجتماعی نقض می شود و کودکان مبتلا به این اختلال ممکن است رفتارهایی مانند پرخاشگری فیزیکی، تخریب اموال، دزدی یا فریب دیگران را انجام دهند. به خود نشان دهید که فراتر از لجبازی معمول و گذرای دوره رشد است.

یکی از ویژگی‌های بارز اختلال سلوک، بی‌تفاوتی عاطفی و عدم احساس گناه است و برخلاف کودکان عادی که پس از انجام کاری نادرست احساس پشیمانی می‌کنند، کودکان مبتلا به اختلال سلوک اغلب نسبت به دردی که به دیگران وارد می‌کنند بی‌تفاوت هستند و همین عدم همدلی مانع اصلی در شکل‌گیری روابط عاطفی و اجتماعی سالم است و آنها را قادر به درک عواقب رفتار خود نمی‌کند.

عوامل بیولوژیکی و ژنتیکی نیز نقش مهمی در بروز این اختلال دارند و تحقیقات نشان می‌دهد که ناهنجاری در عملکرد قسمت‌های پیشانی مغز که وظیفه تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و کنترل تکانه‌ها را بر عهده دارد، می‌تواند منجر به رفتارهای تکانشی و پرخاشگرانه شود و همچنین انتقال ژنتیکی استعداد ابتلا به اختلالات رفتاری در کودکان و تأثیر این ماده خطرناک در دوران بارداری را افزایش دهد.

محیط خانواده و سبک تربیتی نقش بسزایی در شکل گیری یا تشدید علائم اختلال رفتاری دارد و همچنین نظارت ناکافی والدین بر رفتار کودک و عدم اعمال قوانین روشن و منصفانه می تواند به کودک این پیام را بدهد که رفتار ضداجتماعی او پذیرفته شده است یا عواقب خاصی ندارد.

علاوه بر عوامل خانوادگی و بیولوژیکی، تأثیر گروه همسالان و محیط اجتماعی در تشدید یا تعدیل علائم اختلال سلوک غیرقابل انکار است و کودکان و نوجوانان مبتلا به این اختلال اغلب جذب گروه های همسالان منفی می شوند که در آن رفتارهای پرخاشگرانه و ضداجتماعی تقویت و تشویق می شود و این انزوای اجتماعی از گروه های سالم، باعث ایجاد یک چرخه معیوب در کودک می شود. احساس تعلق دارد و فرصت های یادگیری رفتارهای سازنده را از دست می دهد. محروم می ماند

رفتارهایی که با اختلال سلوک ظاهر می شوند موقتی یا ناگهانی نیستند / اختلال سلوک در چه سنی ظاهر می شود؟

سمانه نیلفروش زاده، روانشناس و مشاور خانواده به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه اختلال سلوک مجموعه ای پایدار از رفتارها است که در کودکان و نوجوانان شکل می گیرد و ناگهانی و موقتی نیست، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: این رفتارها به مرور زمان تثبیت می شود و الگویی تکراری و مستمر پیدا می کند و ویژگی اصلی این اختلال تضییع حقوق دیگران یا تضییع قوانین است.

وی مصادیق این رفتارها را تخریب اموال، دزدی، دروغگویی، دعوا، ابراز عصبانیت شدید، بد دهنی، بی ادبی، فرار از مدرسه و خرابکاری عنوان کرد.

این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه کنترل شرایط به گونه ای سخت می شود که معمولا روش هایی مانند تنبیه، تمجید و تشویق موثر واقع نمی شود و ممکن است شرایط بدتر شود، اظهار کرد: این اختلال معمولا در سنین نوجوانی خود را نشان می دهد و در پسران از 10 تا 12 سالگی و در دختران از 14 تا 16 سالگی شروع می شود.

تفاوت اختلال سلوک و شیطنت کودکانه / به هر نوع رفتاری نباید برچسب اختلال سلوک زد

نیلفروش زاده با بیان اینکه یکی دیگر از ویژگی هایی که در این کودکان و نوجوانان مشاهده می شود کاهش شدید یا عدم دلبستگی اجتماعی است، ادامه می دهد: در واقع این کودکان و نوجوانان در مقابل ناراحتی یا عصبانیت والدین، آسیب به خواهر و برادر یا از دست دادن دوستان واکنشی نشان نمی دهند و بیشتر بر انجام رفتار خود متمرکز هستند.

وی با بیان اینکه باید تفاوت اختلال سلوک را با بازی یا شیطنت های عادی کودکان در نظر گرفت، می گوید: این اختلال شامل رفتارهای مکرر و مستمری است که به دیگران آسیب می رساند و حقوق دیگران را نادیده می گیرد، خواه این دیگران انسان باشند یا حیوان یا اموال عمومی و معمولاً این رفتارها بدون احساس گناه و عذاب وجدان انجام می شود.

این روانشناس و مشاور خانواده مهم این است که به هر نوع رفتار نابهنجار در کودکان و نوجوانان بلافاصله برچسب اختلال رفتاری زده نشود و می افزاید: قبل از برچسب زدن باید علل و زمینه های رفتار را بررسی کرد تا سوگیری ذهنی به وجود نیاید و والدین یا اطرافیان تصمیمات اشتباه نگیرند.

اختلال سلوک چیست و چه علائمی دارد؟ / نقض حقوق اولیه دیگران توسط کودکان و نوجوانان درگیر در اختلال سلوک

مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودکان و نوجوانان به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه اختلال سلوک یکی از جدی ترین مشکلات روانی دوران کودکی و نوجوانی است که با الگوهای رفتاری پرخاشگرانه و ضداجتماعی مشخص می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کودکان و نوجوانان مبتلا به این اختلال اغلب حقوق اساسی دیگران را زیر پا می گذارند و هنجارهای اجتماعی یا سن مناسب را نادیده می گیرند.

وی با بیان اینکه این رفتارها می تواند شامل درگیری فیزیکی، قلدری، سرقت یا تخریب اموال عمومی باشد، می افزاید: برخلاف نافرمانی های معمول دوران کودکی، شدت و تداوم این رفتارها در اختلال سلوک به حدی است که زندگی فرد، خانواده و اطرافیان را به شدت مختل می کند.

این روانشناس بالینی کودک و نوجوان یکی از ویژگی های بارز اختلال سلوک را پرخاشگری و ظلم به دیگران و حتی حیوانات عنوان کرد و گفت: این کودکان ممکن است دیگران را تهدید کنند، به آنها آسیب برسانند یا برای رسیدن به اهداف خود از ابزار خطرناک استفاده کنند و اغلب نسبت به اعمال خود احساس گناه و پشیمانی ندارند و نسبت به درد و رنجی که برای دیگران ایجاد می کنند بی تفاوت هستند.

فقدان همدلی در اختلال سلوک / تشخیص و درمان اختلال سلوک نیازمند مداخله زودهنگام و چند رشته ای است

سلیمی با بیان اینکه این عدم همدلی باعث می شود نتوانند با همسالان، والدین و معلمان خود روابط عاطفی سالم برقرار کنند و به تدریج منزوی شوند، ادامه می دهد: عوامل موثر در بروز اختلال سلوک ترکیبی پیچیده از ژنتیک، محیط خانواده و شرایط اجتماعی است.

وی با اشاره به اینکه از نظر بیولوژیکی، ناهنجاری در عملکرد قسمت های خاصی از مغز که وظیفه کنترل تکانه ها و هیجانات را بر عهده دارند نیز در بروز این رفتارهای تکانشی نقش دارد، می گوید: پیامدهای اختلال سلوک در صورت عدم درمان می تواند مادام العمر باشد.

این روانشناس بالینی کودک و نوجوان با اشاره به اینکه کودکان مبتلا به این اختلال در معرض آسیب هستند، می افزاید: اغلب در تحصیل شکست می خورند، شغل ثابتی پیدا نمی کنند و روابط عاطفی ناپایداری دارند و تشخیص و درمان اختلال سلوک نیازمند مداخله به موقع و چند رشته ای است.

ناتوانی در تنظیم احساسات و کنترل تکانه ها هسته اصلی بسیاری از رفتارهای مخرب در این کودکان است. آنها اغلب نشانه های اجتماعی را اشتباه درک می کنند و مثلاً یک رفتار بی هدف را توهین یا تهدید می دانند و بلافاصله با خشونت واکنش نشان می دهند و این کمبود در مهارت های اجتماعی و حل مسئله باعث می شود که به جای روش های کلامی و منطقی برای حل تعارض از زور و اجبار استفاده کنند که نه تنها مشکلی را حل نمی کند، بلکه منجر به طرد آنها از جامعه می شود.

پیامدهای دراز مدت اختلال سلوک می تواند بسیار جدی و مخرب باشد و اگر این اختلال به موقع شناسایی و درمان نشود، در بزرگسالی به اختلال شخصیت ضد اجتماعی تبدیل می شود. این افراد در معرض خطر بالایی از آسیب از جمله روابط ناپایدار یا حتی اعتیاد هستند و مداخله زودهنگام برای جلوگیری از این مسیر مخرب بسیار مهم است.

تشخیص اختلال سلوک مستلزم ارزیابی دقیق توسط متخصصان سلامت روان است و روانشناسان یا روانپزشکان از مصاحبه های بالینی، مشاهده رفتار و دریافت اطلاعات از والدین و معلمان برای بررسی وجود الگوهای رفتاری خاص استفاده می کنند. این ارزیابی شامل حذف سایر اختلالات مانند اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) یا اختلالات خلقی است که ممکن است علائم مشابهی داشته باشند اما به رویکرد درمانی متفاوتی نیاز دارند.

درمان اختلال سلوک معمولاً ترکیبی از درمان روان‌شناختی، خانوادگی و گاهی دارو درمانی است و درمان شناختی رفتاری (CBT) به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های حل مسئله، مدیریت خشم و تفکر در مورد عواقب رفتار خود را بیاموزند. خانواده درمانی همچنین به بهبود ارتباطات، آموزش مهارت های فرزندپروری و کاهش تعارضات خانوادگی کمک می کند که می تواند محیط پایدارتری برای بهبودی کودک فراهم کند.

پیشگیری از اختلال سلوک مستلزم توجه به سلامت روان کودکان از سنین پایین است و ایجاد محیطی امن و دوست داشتنی در خانواده با قوانین روشن، آموزش مهارت های اجتماعی و عاطفی در مدارس و مداخله در صورت مشاهده اولین نشانه های رفتار پرخاشگرانه می تواند از تشدید این اختلال جلوگیری کند و توجه به نیازهای عاطفی کودکان و تقویت رفتارهای ضدعزت نفس قوی در آنها می تواند باشد.