میهن تجارت- بازار سرمایه مانند هر مکانیزم اقتصادی دیگری نیازمند دوره های استراحت و بازنشانی است. هنگامی که این روند طبیعی به تأخیر بیفتد یا به طور مصنوعی سرکوب شود، واکنش بعدی بازار آرام و قابل کنترل نیست، بلکه خشن و پرهزینه خواهد بود.
بر اساس نمودار شاخص کل، بازار در بازه زمانی نسبتاً کوتاهی رشد سریع و تقریباً بدون وقفه را تجربه کرده است. شیب این رشد به حدی است که نشانه ای از توقف، تعادل یا تجدید نظر در قیمت ها دیده نمی شود.
چنین رفتاری را نمی توان در هیچ بازاری حتی در شرایط خوش بینانه پایدار دانست. واقعیت این است که بازار در این مقطع نیاز به اصلاح داشت و اگر این اصلاح زودتر و در سطوح پایینتر اتفاق میافتاد، امروز نگرانی جدی مبنی بر تبدیل آن به نزول عمیق وجود نداشت.
یکی از ویژگی های مهم روند اخیر بازار، رشد مستمر و سریع آن بدون ایجاد فرصتی برای بررسی و تثبیت قیمت ها است. این نوع تحرکات بیش از آنکه نتیجه بهبود پایه های اقتصادی یا افزایش بهره وری شرکت ها باشد، ناشی از انتظارات تورمی، کاهش اعتماد به پول ملی و نبود گزینه های جذاب برای حفظ ارزش دارایی ها بوده است.
به بیان ساده، بخش قابل توجهی از پول ها نه با نگاه سرمایه گذاری بلندمدت، بلکه با انگیزه فرار از کاهش ارزش ارز وارد بورس شد. چنین پولی ذاتاً ناپایدار است.
این منابع می توانند در شرایط صعودی بازار را به سرعت بالا ببرند، اما در اولین نشانه های ضعف به همان سرعت از بازار خارج می شوند. نتیجه این رفتار ایجاد رشدهای تیز و سپس ریزش های تیز است.
در این میان نمی توان نقش تصمیم گیری های سیاست گذاری را نادیده گرفت. یکی از مهمترین تصمیمات تغییر مکانیسمی بود که به طور سنتی از نوسانات غیرواقعی قیمت جلوگیری می کرد. به طور خلاصه، این مکانیسم اجازه نمی داد که قیمت سهام یا شاخص بدون حمایت کافی از معاملات واقعی به سرعت تغییر کند. حذف یا تضعیف این محدودیت در واقع باعث شد تا قیمت ها با حجم کم تراکنش جهش های بزرگی را تجربه کنند.
بیشتر بخوانید: چرا بازار سرمایه از اخبار مثبت بهبود نمی یابد؟ / تغییرات مهم بازار سرمایه در مکانیزم قیمت گذاری
نتیجه این تصمیم رشد سریعتر شاخص بود. اما این رشد بر پایه ای ضعیف بنا شد. وقتی بازار به این شکل بالا می رود، در واقع یک نفس می کشد. قیمت ها همچنان بالا می روند و هرگز مشخص نیست که آیا خریداران واقعاً جدی در سطوح جدید وجود دارند یا خیر.
همین فقدان تنفس است که امروزه به صورت ریزش های ناگهانی و متوالی خود را نشان می دهد. بی شک فضای سیاسی منطقه و تحولات فرامنطقه ای همواره یکی از عوامل تاثیرگذار بر بازار سرمایه ایران بوده است.
احتمال بازگشت یا تشدید ریسک های سیاسی موضوعی است که هیچ تحلیلگری نمی تواند از آن چشم پوشی کند. طبیعی است که در چنین فضایی بازار واکنش منفی نشان می دهد و سرمایه گذاران محتاط تر می شوند. اما اشتباه بزرگ در تحلیل وضعیت فعلی این است که همه مشکلات بازار را به ریسک های سیاسی فرامنطقه ای نسبت دهیم. این ریسک ها ممکن است جرقه نزول را زده باشد، اما زمینه این کاهش از قبل در بازار شکل گرفته بود.
اگر در ماههای گذشته اجازه میداد بازار اصلاح تدریجی و کنترلشده را تجربه کند، شوکهای خارجی نمیتوانست چنین تأثیر عمیق و سریعی بر آن داشته باشد. به عبارت دیگر، ریسک سیاسی می توانست بازار را منفی کند، اما تصمیمات بد داخلی بود که به سرعت بازار را منفی به یک فرآیند پرهزینه تبدیل کرد. انداختن همه تقصیرها به گردن عوامل بیرونی، نادیده گرفتن مسئولیت سیاست داخلی است.
نمودار شاخص کل نشان می دهد که پس از رسیدن بازار به اوج قیمت ها با سرعت بالایی شروع به کاهش کردند. این رفتار نشانه از بین رفتن اعتماد کوتاه مدت و تلاش سرمایه گذاران برای خروج سریع از بازار است. تجربه نشان داده است که در چنین شرایطی هیچ دستور، نصیحت و اقدام موقتی نمی تواند جلوی نزول را بگیرد. بازار زمانی آرام می شود که احساس کند قیمت ها به سطح معقول و قابل دفاعی رسیده است.
اما نکته کلیدی در اینجا این است که اگر بازار زودتر اصلاح می شد، امروز با چنین رفتار هیجانی مواجه نمی شدیم. یک اصلاح زودهنگام به بازار اجازه می دهد تا قیمت ها را مجددا تنظیم کند، انتظارات را تعدیل کند و سرمایه گذاران را برای حرکت آماده کند. اما اصلاح دیرهنگام معمولا با فشار روانی، تسریع در فروش و تشدید بی اعتمادی همراه است.
در نهایت، سقوط های دوره ای در بازار سهام در شرایط فعلی نتیجه همزمان سه عامل است. اول، رشد سریع و بدون وقفه که فرصت تعادل را از بازار گرفت. دوم، تصمیمات اشتباه سیاستی که مکانیسم های طبیعی کنترل نوسانات را تضعیف می کند و سوم، خطرات سیاسی فرامنطقه ای که به عنوان یک عامل تشدید کننده عمل می کند.
نادیده گرفتن نقش دو عامل اول و تمرکز تنها بر عامل سوم تحلیلی ناقص و حتی گمراه کننده است. بازار سرمایه بیش از هر چیز نیازمند سیاست گذاری مدبرانه و پذیرش واقعیت های رفتاری خود است. اصلاحات بخشی اجتناب ناپذیر از زندگی بازار است. هر چه زودتر، شفافتر و بدون دخالتهای نادرست، هزینه این اصلاح برای اقتصاد و جامعه کمتر خواهد بود
منبع: روزنامه اعتماد
