اقتصاد 24- طرح راه اندازی صندوق با درآمد ثابت ارزی با هدف جذب منابع ارزی و مدیریت بخشی از نقدینگی در دستور کار سیاست گذاران پولی و نهاد ناظر بر بازار سرمایه قرار گرفته است. قرار است این صندوق ها زیر نظر بانک مرکزی و سازمان بورس فعالیت کنند و عملیات آنها به صورت ارزی انجام شود، اما وعده پرداخت سود 8 تا 12 درصدی دلاری از همان ابتدا سوالات جدی را در مورد منبع این بازدهی ایجاد کرده است.
سازوکار صندوق با درآمد ثابت ارزی چگونه تعریف می شود؟
بر اساس چارچوب اعلام شده، صندوق درآمد ارز ثابت ابزاری برای تبدیل ریال به ارز نیست، بلکه برای جذب اسکناس و حواله ارزی طراحی شده است. به عبارت دیگر کلیه دریافت ها و پرداخت ها و سرمایه گذاری ها باید به صورت ارزی باشد. در ظاهر، این مکانیسم میتواند بخشی از منابع ارزی را که خارج از شبکه مالی رسمی نگهداری میشوند به یک پلتفرم تحت نظارت هدایت کند.
این در حالی است که فاصله نرخ سود متعارف سپرده های ارزی در شبکه بانکی با سود وعده داده شده توسط این صندوق ها قابل توجه است. در شرایطی که بازدهی سپردههای ارزی در بانکها در سطوح پایینتری قرار دارد، ارائه نرخهای 8 تا 12 درصدی این سوال را مطرح میکند که این تفاوت از کجا جبران میشود؟
بیشتر بخوانید: نقطه کور بورس تهران کجاست؟
محدودیت سرمایه گذاری ارزی در اقتصاد تحریم شده
در مدل جهانی، صندوقهای با درآمد ثابت ارزی معمولا منابع خود را در اوراق بدهی ارزی دولتهای معتبر، ابزارهای بازار پول بینالمللی و سپردههای ارزی نزد بانکهای بزرگ سرمایهگذاری میکنند. چنین مدلی مستلزم دسترسی پایدار به شبکه مالی بین المللی و امکان مدیریت حرفه ای ریسک مبادله است.
در اقتصاد ایران که با محدودیت های تحریمی و دسترسی محدود به بازارهای جهانی مواجه است، تحقق این مدل با چالش جدی مواجه است. به همین دلیل، احتمالاً بیشتر منابع صندوق درآمد ثابت ارزی به سمت تأمین مالی ارزی دولت، شرکتهای دولتی و یا سپردههای ارزی در بانکهای داخلی هدایت میشود. چنین ترکیبی از دارایی ها، کم ریسک بودن صندوق را تضعیف کرده و آن را به وضعیت مالی دولت و شبکه بانکی وابسته می کند.
بهره 8 تا 12 درصد بازگشت واقعی یا بازتاب ریسک پنهان؟
در بسیاری از اقتصادهای باثبات جهانی، بهره 8 تا 12 درصدی برای ارزهای معتبر رقم بالایی در نظر گرفته می شود. در اقتصادی با رشد محدود، فشار بر منابع ارزی و ریسک های سیاسی، تحقق پایدار چنین نرخی بدون پذیرش ریسک بالا دشوار است.
به طور کلی برای تامین این سود سه سناریو قابل تصور است. اول سرمایه گذاری در دارایی های پرریسک با بازدهی بیشتر، دوم تکیه بر حمایت مستقیم یا ضمنی دولت و بانک مرکزی و سوم استفاده از منابع جدید برای انجام تعهدات قبلی. در هر سه مورد، بازده اعلامی بیش از آنکه نتیجه عملکرد دارایی های کم ریسک باشد، انتقال ریسک به ترازنامه دولت و سیستم بانکی را نشان می دهد.
خطر تغییر در نحوه تسویه تعهدات ارزی
یکی از دغدغه های مهم صندوق با درآمد ثابت ارزی نحوه انجام تعهدات در دوره های تنش ارزی است. تجربیات گذشته نشان داده است که در دوره های جهش نرخ ارز، امکان تغییر روش بازپرداخت از ارز به ریال افزایش می یابد. در صورت عدم وجود جریان ثابت درآمد ارزی، تحقق اصل سرمایه و سود به ارز خارجی ممکن است مستلزم مداخله مستقیم سیاستگذار پولی باشد. مداخله ای که می تواند عدم تعادل ارزی را افزایش دهد.
پیامدهای کلان برای بازار سرمایه و اقتصاد
راه اندازی صندوق با درآمد ثابت ارزی نیز از منظر کلان قابل بررسی است. رسمی شدن تقاضای سرمایه گذاری ارزی می تواند منجر به افزایش سهم دارایی های ارزی در سبد خانوارها شود. در شرایطی که اقتصاد با چالش هدایت منابع به سمت تولید مواجه است، تقویت انگیزه نگهداری دارایی های ارزی ممکن است از جذابیت سرمایه گذاری ریالی در بخش های تولیدی بکاهد.
اگر این صندوق ها نتوانند ارتباط موثری با تامین مالی تولید برقرار کنند، به جای تعمیق بازار سرمایه، شکاف بین بخش مالی و بخش واقعی اقتصاد افزایش می یابد. در چنین حالتی، این ابزار به جای تثبیت، عاملی برای تشدید ریسک سیستماتیک می شود.
شرط موفقیت صندوق درآمد ثابت ارزی
موفقیت صندوق درآمد ثابت ارزی منوط به شفافیت کامل در ترکیب دارایی ها، تعیین دقیق چارچوب قانونی بازپرداخت ارز و شفافیت نقش دولت و بانک مرکزی در شرایط بحرانی است. همچنین مقررات مالیاتی مربوط به این ابزار باید قبل از انتشار به وضوح توضیح داده شود تا سرمایه گذاران با ابهام مواجه نشوند.
استقلال مدیریت وجوه، نظارت حرفه ای و جلوگیری از هرگونه تخصیص اجباری منابع نیز از الزامات کلیدی است. در صورت تحقق این پیش شرط ها، صندوق درآمد ثابت ارزی می تواند گامی محدود اما موثر در توسعه ابزارهای ارز محور در بازار پول و سرمایه باشد. در غیر این صورت این سیاست نه تنها کمکی به ثبات نمی کند، بلکه می تواند بی اعتمادی بیشتری به بازار ارز و نظام مالی کشور ایجاد کند.
منبع: اخبار سرمایه و بورس
