چهار سال پیش در فوریه 2022، ولادیمیر پوتین معتقد بود که رفتن به جنگ با اوکراین تحت رهبری مردی که او را به خاطر بازی در یک سریال تلویزیونی تحقیر میکرد، برای روسها به آسانی نوشیدن یک لیوان آب است. اما ایده ای که در سر رئیس کرملین بود عملی نشد. شکست دادن اوکراین کار آسانی نبود و اروپا و آمریکای بایدن بیش از آنچه روسیه فکر می کرد به کی یف کمک کرد.
چیزی که تصورش سخت بود
به گزارش مشرق، حتی پس از جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، مسکو خود را نظامی برابر با قدرتمندترین کشورهای جهان می دید. این ایده با توجه به قدرت نظامی این کشور تا حد زیادی درست بود. از سوی دیگر، تجربه روسیه نشان داده است که پیوستن به یک جنگ میهنی برای روس ها مقدس تلقی می شود و بعید است بسیاری از آنها کرملین را در مقابل کیف تنها بگذارند. تصور اولیه این بود که مردمی که در برابر نازی ها سر تعظیم فرود نیاوردند و با تمام توان با آنها نبرد کردند، بعید است در جنگ با اوکراین از کشور خود دفاع کنند.
پیشبینیها کاملاً درست نبود. روسیه قرن بیست و یکم و شهروندان این کشور به وضوح با اتحاد جماهیر شوروی قرن بیستم تفاوت دارند و تسلیحات و قدرت نظامی این کشور که قبلاً امتحانش را پس نداده بود، آنقدرها هم نادر نبود. تعداد کمی از مردم تصور می کردند که نیروی دریایی اوکراین یک شاهکار بی نظیر خلق کند.
با وجود همه اینها، این نیرو تعداد قابل توجهی از کشتی های جنگی روسیه را غرق کرد. پهپادهای اوکراینی بمب افکن های روسی را در میدان های جنگ در دونباس سرنگون کردند. کیف برای ساخت قطعات پهپاد به چاپ سه بعدی روی آورد و در نتیجه بیش از سه میلیون پهپاد ساخت. حالا حتی اگر پوتین از روسها بخواهد برای غلبه بر مقاومت اوکراین به جنگ میهنی با نازیها روی آورند، او چندان موفق نخواهد بود.
این جنگ حتی بیشتر از رویارویی با آلمانی ها طول کشیده است و این برای پوتین که خود را یکی از درخشان ترین فرماندهان جنگ روسیه می داند دردناک است. بسیاری از منتقدان سیاست ترامپ در قبال جنگ در اوکراین بر این باورند که او همچنان در تلاش است تا از یک درگیری خونین انسانی درآمد کسب کند. رئیس جمهور آمریکا از مقصر دانستن قربانی برای مجبور کردن کی یف به پذیرش خواسته های مسکو ابایی ندارد. او نیز مانند پوتین، شیفته رویای روزهای خوب گذشته است و هیچ یک از آنها از جنگی که می تواند عظمت را به کشورهایشان بازگرداند، رویگردان نیست.
به دنبال این سیاست ها و ایده ها، ترامپ متحدان اروپایی را نیز دور زده است تا جایی که بسیاری از آنها احساس می کنند به آنها خیانت شده و از پشت خنجر خورده اند. اروپای امروزی از حبابی که پس از جنگ بوسنی در آن گیر کرده بود بیرون آمده و دریافته است که اتحاد با واشنگتن تا چه حد می تواند ناپایدار باشد و امنیت آنها تا چه حد به دلیل حضور روسیه که همواره از نظر ژئوپلیتیکی در طول تاریخ احساس ناامنی کرده است، تهدید می شود. گروهی از ناظران که شمشیر را بر روی دونالد ترامپ بسته اند، معتقدند این تنها خود اروپاست که می تواند تکلیف خود را با مسکو روشن کند و راه خود را از آمریکا جدا کند.
البته این ایده مخالفان جدی هم دارد: کسانی که می گویند اتحاد دو سوی اقیانوس اطلس، اگرچه امروز در سخت ترین وضعیت خود قرار دارد، اما پایان ناپذیر است و با خروج دونالد ترامپ از کاخ سفید، دستور قبلی به حالت قبل بازخواهد گشت.
سرنوشت نامعلوم است
بیش از یک سال از زمانی که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا گفته بود می تواند جنگ بین مسکو و کی یف را به محض تحلیف خود متوقف کند، می گذرد و او دستاورد زیادی نداشته است. ترامپ دل به پوتین دارد و از احتمال توافق سیاسی با او استقبال می کند. اما رئیس جمهور آمریکا نسبت به زلنسکی محتاط است. در حالی که جو بایدن بین سالهای 2022 تا 2024 حمایت قابلتوجهی از اوکراین ارائه کرد، موضع دولت ترامپ در بهترین حالت خنثی و بیاثر بوده است، به طوری که ترامپ بارها بدون اشاره به ریشههای تاریخی درگیری، اوکراین را به شروع جنگ متهم کرد.
کمک های مالی و نظامی به اوکراین تا حد زیادی متوقف شده است و تنها پشتیبانی اطلاعاتی ادامه دارد. تلاش های آمریکا برای پایان دادن به جنگ در دو جهت بوده است: یک مسیر دوجانبه بین ایالات متحده و روسیه که به دنبال بهبود روابط دوجانبه و انعقاد توافقنامه های تجاری است و دیگری یک مسیر سه جانبه بین ایالات متحده، روسیه و اوکراین است.
اروپا تا حد زیادی کنار گذاشته شده است، حتی اگر اکنون بخش عمده ای از کمک های مالی و نظامی، از جمله خرید تسلیحات آمریکایی را از طرف کی یف ارائه می کند. ترامپ به جای اعزام دیپلماتهای کارکشته که روسیه و پوتین را میشناسند و از ضعفهای هر دو طرف آگاه هستند، دوست و همکار میلیاردر املاک و مستغلات خود استیو ویتکف را به مذاکره فرستاده است. او شش بار به عنوان فرستاده ویژه به روسیه سفر کرده است، اما هنوز به اوکراین نرفته است. ذهن ویتکاف موضوع املاک و زمین را محور اصلی اختلاف می داند.
او معتقد است که اوکراین فقط باید بخشهایی از منطقه دونباس را که روسیه از سال 2014 در تلاش برای تصرف آن است، تحویل دهد. اما پوتین در نوشتهها و سخنرانیهای خود تقریباً در بیان علایق و خواستههای خود شفاف است و کتمان نمیکند که هدف او از ابتدا تحت سلطه درآوردن اوکراین و روی کار آوردن دولت همسو با روسیه بود، زیرا او اساساً معتقد نیست که اوکراین حق وجود مستقل را دارد. برای پوتین، مسئله سرزمینی دونباس یک موضوع فرعی است که ظاهرا ابزار خوبی برای مشغول نگه داشتن ترامپ و ویتکاف است. برای کرملین، جنگ بیش از هر زمان دیگری اساسیتر میشود.
اگرچه ترامپ میخواهد اینطور به نظر برسد که دو طرف از صلح فاصله زیادی ندارند، اما اقتصاد روسیه حول محور تولیدات زمان جنگ بازسازی شده است و مشروعیت سیاسی پوتین به طور فزایندهای به توانایی او برای تحقق اهداف جنگی خود وابسته است. اوکراین قوی و مستقل با استراتژی بلندمدت روسیه ناسازگار است. اوکراین که در حال بازسازی، ادغام در اتحادیه اروپا و همسو با ناتو است، به یکی از ارکان اصلی امنیت اروپا تبدیل خواهد شد. برای مسکو چنین نتیجه ای قابل قبول نیست. پایان دادن به جنگ بدون دستیابی به اهداف استراتژیک، شخص پوتین و اعتبار سیاسی او را تهدید می کند.
جنگ همیشه شما را غافلگیر می کند
تصور عمومی از ناتوانی اوکراین در برابر روس ها به سرعت جای خود را به حیرت داد. اما نگاهی به تاریخ جنگها نشان میدهد که این بیثباتترین فعالیت انسانی هرگز طبق برنامه پیش نمیرود. مثال های زیادی برای اثبات این موضوع وجود دارد. جنگ داخلی آمریکا، که بسیاری معتقد بودند چند ماه طول خواهد کشید، در نهایت به یک درگیری تمام عیار چهار ساله تبدیل شد و تعداد کمی فکر می کردند که جنگ جهانی اول بیشتر از کریسمس 1915 طول بکشد.
جنگ ویتنام و عراق گزینه های دیگری برای یادآوری اتفاقات عجیب و غیرقابل پیش بینی در میدان جنگ هستند. پیشرفت تکنولوژی در مورد جنگ بین اوکراین و روسیه باعث شد تا دره عمیقی از تفاوت بین پیش بینی ها و واقعیت دیده شود. حتی اگر روسیه امروز در میدان نبرد با کی یف پیروز شده باشد، از نظر هزینه های نظامی و انسانی متحمل شکست قابل توجهی شده است.
