بعدی- مرگ، بزرگترین معمای بشر، این بار از دریچه علم روانشناسی و مطالعه «رویاهای پایان زندگی» تحلیل شده است تا مشخص شود ذهن انسان در آخرین گام های خود چه تصاویری را برای تسکین انتخاب می کند.
مرگ همیشه به عنوان “سرزمین ناشناخته ها” توصیف شده است، اما تحقیقات جدید در زمینه مراقبت های تسکینی در حال ترسیم تجربیات ذهنی افرادی است که در آستانه عبور از این مرز هستند. تیمی از محققان از Azienda USL-IRCCS در ایتالیا، در یک مطالعه پیشگامانه که نتایج آن در مجله معتبر Death Studies منتشر شد، پدیده ای به نام “رویاها و شهودهای پایان زندگی” (ELDVs) را بررسی کردند.
این تیم تحقیقاتی با بررسی 239 متخصص مراقبت های تسکینی، داوطلبان آسایشگاه، پرستاران و روانشناسان، سعی کردند محتوای رویاهایی را که بیماران در آخرین روزهای زندگی خود با آن دست و پنجه نرم می کنند، آشکار کنند. نتایج نشان میدهد که این رویاها فقط فعالیت عصبی تصادفی نیستند، بلکه پیامهای عاطفی و نمادین عمیقی دارند.
زبان نمادین در برابر زبان منطقی
محققان توضیح می دهند که رویاهای پایان زندگی دارای پتانسیل ارتباطی فوق العاده ای هستند. به گفته این تیم، صحبت در مورد این رویاها به بیماران این امکان را می دهد که از طریق زبان نمادین در مورد موضوعاتی صحبت کنند که به طور معمول “ناگفتنی” و ترسناک هستند. در واقع استعاره ها در خواب از سد زبان منطقی که معمولاً با مکانیسم های دفاعی مانند «انکار» مواجه می شود، می گذرند و راه را برای پذیرش مرگ هموار می کنند.
خواب توالی پیچیده ای از تصاویر، افکار و احساساتی است که در طول شب برای همه ما رخ می دهد. دانشمندان بر این باورند که رویا دیدن به ما کمک می کند تا احساسات را پردازش کنیم، خاطرات را ذخیره کنیم و استرس را کاهش دهیم. اما در بیماران مبتلا به بیماری های صعب العلاج به دلیل استرس شدید و اختلالات خواب این روند تشدید می شود و واضح تر می شود. پدیده مشابهی نیز در میان عموم مردم در طول همه گیری کرونا گزارش شده است.
تصاویر به اشتراک گذاشته شده؛ از ملاقات مردگان تا دروازه های نور
یافته های این پژوهش نشان می دهد که موضوعات خاصی در مرحله پایانی زندگی تکرار می شوند. بسیاری از بیماران گزارش داده اند که عزیزان از دست رفته را در خواب دیده اند. محققان بر این باورند که این خواب های آرامش بخش به عنوان یک مکانیسم مقابله ای «روانی-روحی» عمل می کند و نوعی تسکین روانی را برای فرد در حال مرگ ایجاد می کند.
یکی از متخصصان این تحقیق ماجرای بیماری را روایت می کند که همسر مرحومش را در خواب دید که به او گفت: منتظرت هستم. این بیمار خواب را نشانه آرامش درونی و آمادگی برای رفتن تعبیر کرد. تصاویر دیگری مانند “بالا رفتن از پله ها با پاهای برهنه به سمت دری باز پر از نور” یا “اسب سفید در حال تاخت در ساحل” از جمله نمادهای رایج در میان بیماران بوده است. این تصاویر همگی بیانگر مفهوم «انتقال» و انتقال از حالتی به حالت دیگر هستند.
سمت تاریک رویا؛ وقتی ترس ها ظاهر می شوند
با این حال، همه رویاهای پایان زندگی آرامش بخش نیستند. برخی از بیماران از کابوس های وحشتناک صحبت کرده اند. مثل یک هیولا با صورت مادری که آنها را پایین می کشد. کارشناسان بر این باورند که این نوع رویاهای آزاردهنده نشان دهنده تعارضات درونی حل نشده، ترس شدید از مرگ یا عدم تمایل به رها کردن زندگی است. نویسندگان این مطالعه تاکید می کنند که چنین تصاویری ممکن است نشان دهنده نیازهای بالینی یا احساسی برآورده نشده بیمار باشد که تیم پزشکی باید به آن توجه ویژه ای داشته باشد.
نیاز به درک فرهنگی و بالینی
الیزا رابیتی، مدیر این تیم تحقیقاتی خاطرنشان می کند که با وجود شیوع و اهمیت این رویاها، هنوز درک فرهنگی و بالینی از آنها وجود ندارد. او میگوید: «بیماران اغلب به دلیل ترس از تمسخر، قضاوت یا برچسب هذیان از بازگویی رویاهای خود خودداری میکنند.
جالب اینجاست که تصاویر گزارش شده در این مطالعه شباهت عجیبی به تجربیات کسانی دارد که از یک تجربه نزدیک به مرگ جان سالم به در برده اند (NDE). مفاهیمی مانند تونل های نور، پله ها و الگوهای هندسی کیهانی در هر دو گروه مشترک است. این شباهت ها سوالات بزرگی را در مورد ماهیت آگاهی در لحظات پایانی زندگی ایجاد می کند.
در نهایت، محققان بر این باورند که توجه به رویاهای بیماران را نباید خرافه تلقی کرد، بلکه باید به عنوان بخشی از پروتکل های مراقبتی مدرن برای بهبود کیفیت زندگی فرد در مقصد نهایی مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه دریچه ای به درک بهتر آنچه در ذهن ما می گذرد در حالی است که برای بزرگترین سفر خود آماده می شویم.
