آیا ایران و آمریکا در آستانه توافقی جدید قرار دارند؟

بعدی- گزارش های جدید از محافل دیپلماتیک نشان می دهد که یک یادداشت تفاهم احتمالی بین ایالات متحده و ایران، با 14 بند کلیدی این می تواند به یکی از مهم ترین تحولات سیاسی و امنیتی در ماه های اخیر در خاورمیانه تبدیل شود. این توافق احتمالی طیف وسیعی از موضوعات را در بر می گیرد. از تنگه هرمز تا پرونده هسته ای ایران و از آتش بس در لبنان تا معادلات داخلی اسرائیل.

به گزارش به گزارش میهن تجارت، بر اساس اطلاعاتی که مقامات آمریکایی و منابع دیپلماتیک در اختیار سایت «اکسیوس» قرار داده اند، این یادداشت تفاهم شامل یک سری تعهدات مرحله ای است. در بالای این پاراگراف ها، بازگشایی تنگه هرمز برای عبور کشتی ها بدون دریافت عوارض واقع شده است؛ شرطی که از نظر امنیت انرژی و تجارت جهانی حیاتی است. از سوی دیگر، قرار است واشنگتن هم باشد کاهش تدریجی تحریم ها علیه تهران شروع شود، اما این فرآیند کاملا مشروط و منوط به میزان پایبندی طرفین به مفاد قرارداد خواهد بود.

یکی دیگر از محورهای مهم این درک، آتش بس 60 روزه است که شامل لبنان نیز می شود. قرار است در این دوره دو ماهه، مسیر جدیدی برای گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای ایران باز شود تا زمینه برای توافق دقیق‌تری در آینده فراهم شود. منابع آگاه می گویند در متن این توافق، چارچوب اولیه برای رسیدگی به ذخایر اورانیوم غنی شده ایران پیش بینی شده است، اما بررسی دقیق جزئیات برنامه هسته ای به مذاکرات بعدی موکول شده است.

شکاف در روایات; اسرائیل نسبت به ادعاهای ترامپ تردید دارد

با افزایش گمانه زنی ها در مورد آتش بس، منابع اسرائیلی نسبت به روایت دونالد ترامپ مبنی بر نزدیک شدن به توافق ابراز تردید کرده اند. در تل آویو این باور وجود دارد که شکاف عمیقی بین سخنان رئیس جمهور آمریکا و واقعیت های دیپلماتیک وجود دارد.

سایت عبری «والا» گزارش داد که مقامات ایرانی برخلاف تصور خوشبینانه ترامپ، هنوز این توافق را نهایی نمی دانند. تهران می گوید اگرچه بیشتر بندها زودتر تنظیم شده بودند، اما آمریکا در آخرین لحظه مطالبات جدیدی را به متن اضافه کرده است. مقامات ایرانی تاکید می کنند که ساختار تصمیم گیری در تهران همچنان در دست بررسی است و اظهارات ترامپ در مورد زمان و مکان امضای این توافق تنها “گمانه رسانه ای” است.

با این وجود، ایران اصل پیشرفت در مذاکرات را رد نکرده است. تفاوت اصلی بر سر فضاسازی ترامپ است. او طوری وانمود می کند که انگار همه چیز تمام شده است و امضای توافق نامه فقط یک تشریفات ساده است. منابع اسرائیلی بر این باورند که ترامپ در حال انجام «بازاریابی سیاسی» است تا نشان دهد یک جبهه گسترده منطقه ای شکل گرفته است. او مدام از عباراتی مانند «به زودی» یا «شاید تا پایان هفته» استفاده می‌کند، اما از ارائه یک جدول زمانی خاص اجتناب می‌کند تا در صورت شکست معامله، مسئولیتی را بر عهده نگیرد. با این حال، شکاف بین سطح اعتماد ترامپ و روایت محتاطانه تهران همچنان آشکار است.

شاهراه نفتی ایران در معرض تهدید است

در میان این درگیری های دیپلماتیک، جزیره خارک بار دیگر به نقطه داغ تنش تبدیل شده است. این جزیره کوچک در خلیج فارس، تنها در حدود 15 مایلی سواحل ایران، به دلیل نقش حیاتی آن در صادرات نفت، اکنون در مرکز تهدیدات فزاینده ترامپ قرار دارد. به گزارش «اکسیوس»، دولت آمریکا خارک را یک هدف استراتژیک می داند و معتقد است حمله به زیرساخت های آن یا تلاش برای کنترل این جزیره می تواند درآمدهای نفتی ایران را فلج کند.

ترامپ روز پنجشنبه با لحنی تهدیدآمیز در شبکه “حقیقت اجتماعی” نوشت که ایالات متحده “در زمانی نه چندان دور” جزیره خارک و دیگر زیرساخت های نفتی ایران را تصرف خواهد کرد. اهمیت خارک در این است حدود 90 درصد صادرات نفت خام ایران از این پایانه انجام می شود. هرگونه اختلال در فعالیت این جزیره اقتصاد وابسته به نفت ایران را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.

از سوی دیگر، پرونده خارک به ایران محدود نمی شود. تنش در منطقه به افزایش قیمت انرژی در جهان دامن زده و فشار سیاسی بر ترامپ در آستانه انتخابات را افزایش داده است. خارک دارای موقعیت استراتژیک با قابلیت پهلوگیری ابر نفتکش ها و ظرفیت بارگیری حدود 7 میلیون بشکه در روز است. با وجود این، ناظران هشدار می دهند که هرگونه حمله به این جزیره، بازارهای جهانی انرژی را شوکه کرده و ممکن است تهران را به سمت سوق دهد حملات تلافی جویانه علیه تأسیسات نفتی در منطقه فشار استقرار احتمالی نیروهای آمریکایی در این جزیره نیز آنها را به دلیل نزدیکی به خاک ایران در معرض خطرات جدی قرار خواهد داد.

تله هرمز و کاهش نفوذ واشنگتن

مجله اکونومیست در یادداشتی با عنوان «کم هزینه ترین گزینه بد دونالد ترامپ» تاکید می کند که ادعای ترامپ درباره «شکست کامل ایران» با واقعیت مطابقت ندارد. حوادثی مانند سرنگونی بالگرد آمریکایی و حملات موشکی در منطقه نشان می دهد که تهران قصد دارد ترامپ را در دوراهی «حفظ آتش بس» یا «ورود به یک جنگ همه جانبه» قرار دهد. ترامپ اکنون با سه بحران همزمان مواجه است: فشار ایران در تنگه هرمز، تداوم حملات اسرائیل به لبنان و فشار تندروهای داخلی برای جنگ با ایران. نویسنده اکونومیست معتقد است ترس از گرانی بنزین در آستانه انتخابات میان دوره ای احتمالا ترامپ را مجبور به موافقت با توافق موقت با ایران خواهد کرد.

در عین حال، فرد کاپلان، تحلیلگر ارشد موسسه رند، در مقاله ای به کاهش نفوذ آمریکا در دوره ترامپ پرداخته است. وی معتقد است واشنگتن به بازیگری ناکارآمد در مدیریت بحران های جهانی تبدیل شده است. کاپلان تبادل حملات بین ایران و اسرائیل (علی رغم مخالفت های آمریکا) و همچنین تلاش اوکراین برای مذاکره مستقیم با روسیه را نشانه هایی از کاهش قدرت واشنگتن برای دیکته کردن سیاست ها می داند. به گفته وی، سیاست خارجی ترامپ که صرفاً مبتنی بر تهدید و نمایش نظامی است، در درازمدت کشورها را به استقلال از آمریکا سوق خواهد داد.