آیا توافق جدید ترامپ با ایران به نتیجه می‌رسد؟

بعدی- دیوید ایگناتیوس، تحلیلگر ارشد امور بین الملل و ستون نویس واشنگتن پست.

به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از روزنامه واشنگتن پست، دونالد ترامپ این روزها مورد انتقاد جناح چپ و راست قرار گرفته است. انتقادهایی که به دلیل تلاش او برای «فروش راه خروج از جنگ به عنوان یک پیروزی» وجود دارد، چندان بیجا نیست. با این حال، خوشحالی از گرفتار شدن ترامپ در دام منتقدان، جای استراتژی را نمی گیرد.

سوال اصلی ناظران واقع بین این است: یادداشت تفاهم شکننده ای که این هفته امضا شد چگونه می تواند به چارچوبی قابل راستی آزمایی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای تبدیل شود؟

توافق نامه با تضمین های فاش نشده؛ یک لیست آرزوها

چند نکته واضح وجود دارد. ترامپ جنگ با ایران را با تصمیمی نسنجیده آغاز کرد، اما پایان دادن به آن اکنون (پیش از آسیب بیشتر) تصمیم درستی بود. او همچنین به درستی تشخیص داد که “بازگشایی تنگه هرمز” باید در اولویت قرار گیرد، اگرچه این اقدام به نظر بسیاری مانند پرداخت باج بود.

گنجاندن لبنان در آتش بس نیز تلاشی برای مهار بحران منطقه ای بود. هدف از این بند محدود کردن درگیری بی پایان و فرسایشی اسرائیل با حزب الله بود تا ارتش لبنان فرصتی برای بازپس گیری حاکمیت ملی داشته باشد.

اما مشکل اصلی در خود متن تفاهم نامه نهفته است. این سند بیشتر شبیه فهرستی از خواسته ها و اهداف کلی است تا یک توافق نامه رسمی و الزام آور. به جز موضوع بازگشایی تنگه هرمز، تقریباً همه موضوعات مهم به مذاکراتی که قرار است در 60 روز آینده برگزار شود، موکول شده است.

این ابهام نگرانی حقوقدانان و دیپلمات های با تجربه را برانگیخته است. جفری اسمیت، مشاور حقوقی سابق سیا، این سند را بسیار ضعیف توصیف کرد و گفت: در 52 سال سیاست خارجی، من هرگز متنی به این بد نظم ندیده بودم!»

در عجله ترامپ برای خروج از جنگ، موضوعات کلیدی هسته ای همچنان نامشخص است. در این چارچوب، ایران صرفاً بر تعهد قدیمی خود مبنی بر عدم ساخت تسلیحات هسته ای «تأیید مجدد» می کند. تهران همچنین تنها وعده می دهد که در مورد محدودیت های غنی سازی آینده بحث کند. بدون پذیرش هیچ گونه تعهدی مبنی بر تعطیلی هیچ یک از تاسیسات هسته ای خود.

موضوع ذخایر اورانیوم نیز در هاله ای از ابهام قرار دارد. بر اساس این چارچوب، ایران قرار است به جای حذف آن از کشور، ذخایر اورانیوم با درجه تسلیحات خود را احتمالاً از طریق «رقیق‌سازی و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» نابود کند.

برگه های برنده تهران در مذاکرات 60 روزه

ابهامات به پرونده هسته ای محدود نمی شود. ترامپ گفته است که ایران می تواند موشک های بالستیک خود را مانند عربستان حفظ کند. همچنین به نظر می رسد پس از پایان دوره 60 روزه، تهران می تواند برای عبور کشتی ها از تنگه هرمز هزینه دریافت کند.

علاوه بر این موارد، ایران به محض امضای توافق به دارایی های بلوکه شده خود دسترسی خواهد داشت و قرار است توافق نهایی تضمین کننده “پایان دائمی جنگ در همه جبهه ها” باشد. اما آیا چنین بندی واقعاً می تواند حوثی ها در یمن و شبه نظامیان در عراق و لبنان را مهار کند؟

نگرانی اصلی واشنگتن این است که مهمترین اهرم آمریکا برای پیشبرد مذاکرات «تهدید ترامپ برای بازگشت به جنگ» است. تهدیدی که پس از چهار ماه وعده های محقق نشده دیگر معتبر به نظر نمی رسد. ترامپ اشاره کرده است که به دلیل ترس از سقوط بازارها (به ویژه در آستانه انتخابات میان دوره ای) احتمالاً مصالحه خواهد کرد. بنابراین ایران در ابتدای این 60 روز می داند که ضعف اصلی ترامپ ترس از استفاده مجدد از نیروی نظامی است.

اگر قرار است این توافق شکننده به چارچوبی پایدار تبدیل شود، باید معیارهای روشنی برای سنجش پیشرفت آن وجود داشته باشد. یک کارشناس ارشد اطلاعاتی آمریکا دو شاخص را برای ارزیابی این فرآیند پیشنهاد کرده است:
1. پیشرفت محسوس در پاکسازی مین در تنگه هرمز ظرف دو هفته.
2. شروع سریع مذاکرات جدی و فنی در مورد پرونده هسته ای.

ارنست مونیز، وزیر سابق انرژی ایالات متحده و یکی از معماران برجام، بر اهمیت راستی آزمایی تاکید می کند. به گفته وی، یکی از اولین آزمایش های حسن نیت ایران، پذیرش سریع نظارت آژانس بر حدود 440 کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا است. مونیز هشدار داد: اگر ایران بتواند در برابر یک سیستم راستی آزمایی قدرتمند مقاومت کند، توافق ارزش زیادی نخواهد داشت.»

رویای صندوق 300 میلیارد دلاری و تغییر رفتار ایران

اما در کنار پرونده هسته ای، سوال مهم دیگری نیز مطرح می شود: صندوق توسعه 300 میلیارد دلاری (که قرار است ایران را به یک کشور عادی و مدرن تبدیل کند) چه جایگاهی در این روند دارد؟

این ایده با موجی از تمسخر مواجه شده است، اما این ایده چندان هم بی دلیل نیست. این صندوق ماهیت خصوصی دارد و واضح است که هیچ سرمایه‌گذاری پول خود را بدون مشاهده «نشانه‌های واقعی تغییر در ایران» وارد چنین طرحی نخواهد کرد. اگر طرح این صندوق بتواند نسل جوان و نخبه ایران را به ایجاد شرکت های نوپا تشویق کند، می تواند خروجی مثبتی داشته باشد.

در بیش از 45 سال نوشتن درباره خاورمیانه، همیشه یک امید تکراری وجود داشته است: آن عقلانیت می تواند بر نفرت های ریشه دار غلبه کند. اگر دولت آمریکا بخواهد مشوق هایی برای تبدیل ایران به کشوری مسئول ایجاد کند، می توان از اصل چنین ایده ای حمایت کرد.

در تاریخ جنگ کره، زمانی که ژنرال اولیور اسمیت شروع به عقب نشینی کرد، گفت: «عقب نشینی کنید؟ هرگز! «ما فقط در جهت دیگری حمله می کنیم.» اما ترامپ روز چهارشنبه در فرانسه چنین جمله حماسی را نگفت؛ او 70 دقیقه صحبت کرد تا حقیقتی را پوشش دهد که برای جهان روشن است: جنگ با ایران اشتباه بزرگی بود. اکنون ترامپ در تلاش است تا با توافقی جدید بر عواقب آن اشتباه غلبه کند. ما فقط می توانیم امیدوار باشیم که این مسیر به نتیجه برسد.