میهن تجارت- بورس تهران پس از ثبت بازدهی بیش از 38 درصدی در بهار، در آستانه ورود به فصلی است که سابقه آن به نفع سهامداران است. بررسی عملکرد شاخص کل در 18 سال اخیر نشان می دهد که تیر و تابستان اغلب دوره های مثبتی برای بازار سرمایه بوده اند. اما این بار تداوم رونق بورس بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت ریسک های سیاسی، روند مذاکرات و تصمیمات اقتصادی دولت گره خورده است. در حالی که آمارهای تاریخی از احتمال ادامه سبز شدن بازار حکایت دارد، فعالان بورس می دانند که مسیر پیش روی شاخص کل براساس آمارهای تقویمی نیست، بلکه ادامه این روند با تحولات سیاسی و اقتصادی گره خورده است.
تابستان از لنز آمار
آمارهای 18 سال اخیر تصویر نسبتا امیدوارکننده ای از عملکرد بورس در سه ماهه دوم سال ارائه می دهد. شاخص کل در تیرماه میانگین بازدهی 6.09 درصدی داشته و در 13 سال از 18 سال مورد بررسی، این ماه با رشد شاخص همراه بوده است. در مقیاس فصلی، متوسط عملکرد در تابستان به 12.22% می رسد. عددی که نشان از برتری نسبی این فصل نسبت به بسیاری از نقاط سال دارد. با این حال، شکاف بین بهترین و بدترین عملکرد تابستانی بازار سهام قابل توجه است. از جهش بیش از 50 درصدی تابستان 1398 به افت دو رقمی در سال های 1401 و 1404. این پراکندگی نشان می دهد که اگرچه تابستان فصل مثبتی در حافظه تاریخی بورس تلقی می شود، اما عملکرد بازار بیشتر به شرایط سیاسی و اقتصادی هر دوره بستگی دارد تا تقویم.
ردپای سیاست ها در فصول
مروری بر تاریخچه بازار سرمایه نشان می دهد برخی از بهترین تابستان های بازار سرمایه در دوره هایی رقم خورد که فضای سیاسی و اقتصادی کشور در مسیر ثبات قرار داشت. تابستان 2019 یکی از استثنایی ترین دوره های تاریخ بورس بود. زمانی که هجوم عظیم نقدینگی، رشد انتظارات تورمی و سیاست های حمایتی دولت باعث شد شاخص کل تنها در فصل تابستان بیش از 50 درصد رشد کند. البته این رشد منجر به شکل گیری یکی از بزرگ ترین حباب های تاریخ بازار سرمایه شد و ریزش های سنگین ماه های بعد را رقم زد.
در مقابل، تابستان های 1401 و 1404 نمونه هایی از دوره هایی هستند که افزایش عدم اطمینان سیاسی و شوک جنگ 12 روزه مسیر بازار را تغییر داد. در این سال ها تشدید ریسک های سیاسی و بلاتکلیفی در سیاست گذاری های اقتصادی باعث شد بورس برخلاف الگوی تاریخی خود نتواند بازدهی مطلوبی را به ثبت برساند. به همین دلیل، بررسی داده های 18 سال اخیر نکته مهمی را آشکار می کند. بورس تهران نسبت به تغییر یا نام فصل ها واکنشی نشان نمی دهد. بلکه انتظارات سرمایه گذاران از متغیرهای سیاسی و اقتصادی روند را تعیین می کند.
همین موضوع باعث شده تا فعالان بازار بیش از هر متغیر دیگری تحولات سیاسی را در آستانه تابستان امسال رصد کنند. پس از ماهها تنش در منطقه و نگرانی از گسترش درگیریها، نشانههایی از کاهش خطرات ژئوپلیتیکی و بازگشت فضای مذاکره مشاهده میشود. این تحولات انتظارات سرمایه گذاران را به میزان قابل توجهی تحت تاثیر قرار داده است و بخشی از رشد بازار در فصل بهار نیز ناشی از همین تغییر انتظارات بوده است.
بورس نیاز به اصلاحات دارد
با وجود کاهش نسبی ریسک های سیاسی، ادامه مسیر صعودی بورس تنها با تکیه بر اخبار دیپلماتیک امکان پذیر نیست. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که رونق پایدار بازار سرمایه مستلزم اصلاحات اقتصادی و تغییر سیاستها است. یکی از مهم ترین چالش های بورس در سال های اخیر، شکاف بین ارزش بازار شرکت ها و واقعیت های اقتصادی بوده است. سیاستهای قیمتگذاری اجباری، محدودیتهای صادراتی، عدم تعادل انرژی و بیثباتی نظارتی از جمله عواملی هستند که بر سودآوری شرکتهای بورسی فشار آورده و شکاف بین ارزش بازار شرکتها و ارزش ذاتی آنها را افزایش داده است.
بیشتر بخوانید: معمای فروش سهام در بازار صعودی سهام / نقش صندوق های بازنشستگی چیست؟
در چنین شرایطی حتی اگر فضای سیاسی به سمت آرامش پیش برود، بدون اصلاح متغیرهای اساسی، نمی توان انتظار داشت که بازار مانند ماه های ابتدایی سال به رشد سریع خود ادامه دهد. به خصوص که بخش قابل توجهی از سهام بزرگ بازار پس از جهش های اخیر دیگر در محدوده ارزش مطلق قرار ندارند. نسبت های ارزش گذاری مانند p/e در ماه ژوئن به سطوح بالاتری نزدیک شدند. در نتیجه، موتور رشد بازار برای ادامه حرکت به محرک های اساسی جدید نیاز دارد.
از سوی دیگر انتشار گزارش های ماهانه شرکت ها در هفته های آینده می تواند نقش تعیین کننده ای در جهت گیری بازار داشته باشد. سرمایه گذاران اکنون بیش از هر زمان دیگری به دنبال نشانه هایی از رشد در سودآوری شرکت ها هستند. اگر گزارش های بهاره بتواند حکایت از بهبود عملکرد شرکت ها داشته باشد، احتمال تداوم نقدینگی در بازار افزایش می یابد. در غیر این صورت، بخشی از رشد اخیر ممکن است با موجی از شناسایی سود جبران شود.
تابستان سبز؛ اما نه به هر قیمتی
اگرچه آمارهای تاریخی حکایت از احتمال بالای سبز شدن بورس در تیر و تابستان دارد، اما تجربه بازار سرمایه نشان می دهد که هیچ الگویی در بورس بدون حمایت از متغیرهای بنیادی و سیاسی تکرار نمی شود. متوسط بازدهی 12 درصدی در تابستان طی 18 سال گذشته بیش از تضمینی برای آینده است، یادآور این واقعیت است که بازار در دوره های ثبات سیاسی و اقتصادی ظرفیت رشد قابل توجهی دارد.
در شرایط فعلی سناریوی اصلی بازار به میزان موفقیت سیاستگذاران در کاهش ابهامات گره خورده است. در صورت ادامه روند کاهش تنش های سیاسی، رسیدن مذاکرات به نتایج ملموس و اتخاذ تصمیمات اقتصادی همزمان برای بهبود فضای کسب و کار و سودآوری شرکت ها، بورس می تواند یکی از تابستان های مثبت خود را تجربه کند. اما در صورت بازگشت ریسک های سیاسی یا تاخیر در اصلاحات اقتصادی، بازار سرمایه با موانع جدی برای تکرار عملکرد خیره کننده فصل بهار مواجه خواهد شد. اگرچه تاریخ از تابستانی سبز حمایت می کند. اما این بار کلید رونق بورس در دست سیاستمداران است.
منبع: دنیای اقتصاد
