در حالی که اظهارات اخیر ترامپ اعلام می کند که منابع مالی آزاد شده ایران به خرید «غذا، ذرت، گندم و سویا از تولیدکنندگان آمریکایی» محدود می شود، بررسی تاریخچه تجارت کشاورزی ایران نشان می دهد که «کارگیل و بونگه» برای مدت طولانی حتی در دوران تحریم ها با ایران تجارت کرده اند. به بیان واضح تر، تا امروز حتی ترامپ مسیر تجارت غلات بین ایران و آمریکا را تحریم نکرده بود.
به گزارش نفت خبر، بر اساس چارچوب تحریم های آمریکا در سال های گذشته، کالاهای اساسی و محصولات کشاورزی همواره در فهرست اقلام مجاز تجارت با ایران قرار داشته اند. موضوعی که باعث شده جریان عرضه غلات حتی با فراز و نشیب های سیاسی هرگز به طور کامل متوقف نشود. در عمل، نهادههای غذایی و کشاورزی یکی از معدود حوزههایی بوده است که امکان تبادل محدود را حتی در دورههای تشدید تنش بین تهران و واشنگتن در قالب مکانیسمهای قانونی و مالی خاص حفظ کرده است.
در این میان شرکت های بزرگ تجارت کشاورزی جهان مانند کارگیل و بانج که از مهم ترین بازیگران بازار جهانی غلات و دانه های روغنی به شمار می روند، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در زنجیره تامین این بازار حضور داشته اند. اگرچه محدودیت ها و تحریم های بانکی در مقاطع مختلف مانع از فعالیت مستقیم و پایدار این شرکت ها در بازار ایران شده است، اما گزارش های تجاری و سوابق بازار نشان می دهد که تجارت غلات ایران عمدتاً از طریق شبکه های واسطه ای، تجار منطقه ای و شرکت های بین المللی فعال در بازار کالاهای اساسی انجام می شود.
کارگیل که در سال 1865 تاسیس شد و امروزه بزرگترین شرکت خصوصی در آمریکا است، دارای شبکه گسترده ای از فعالیت ها در زمینه غلات، خوراک دام، روغن های گیاهی، حمل و نقل و حتی خدمات مالی است.
این شرکت با حضور در دهها کشور و مدیریت زیرساختهای لجستیکی از جمله سیلوها، بنادر و مسیرهای حملونقل یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی مواد غذایی محسوب میشود. از سوی دیگر، Bunge Global به عنوان یکی از بزرگترین تاجران سویا، ذرت و دانه های روغنی در جهان، در سال های اخیر با گسترش فعالیت های خود (از جمله از طریق ادغام و خریدهای بزرگ در زنجیره تامین مواد غذایی) جایگاه خود را در بازار جهانی تقویت کرده است.
Bunge یک شرکت با ریشه هلندی آمریکایی است. این شرکت در سال های اخیر با خرید شرکت بزرگ ویترا جایگاه خود را در تجارت جهانی غلات و دانه های روغنی به میزان قابل توجهی تقویت کرد. علاوه بر تجارت غلات، Bunge در صنایع روغن نباتی، سوخت های زیستی و فرآوری محصولات کشاورزی نیز حضور گسترده ای دارد. محصولی که ایران وابستگی زیادی به واردات آن دارد.
اهمیت این دو شرکت در بحث ایران از آنجا ناشی می شود که در رسانه ها و گزارش های تحلیلی بازار کالا طی سال های گذشته نام آنها همراه با جریان واردات غلات به بازار ایران مطرح شده است. در برخی گزارشها، بهویژه در اوایل دهه ۲۰۱۰، بازرگانان بازارهای جهانی از نقش این شرکتها در ارائه محمولههای گندم، ذرت و سویا به واردکنندگان ایرانی صحبت کردهاند. اما این ارتباط بیشتر غیرمستقیم و از طریق شبکه های واسطه بوده است.
در همین دوره، کارگیل همچنین در بیانیههای رسمی تایید کرد که صادرات محصولات کشاورزی به ایران را تحت استثنائات بشردوستانه تحریمهای آمریکا ادامه خواهد داد. چارچوبی که در درجه اول برای حفظ جریان تجارت کالاهای ضروری مانند غذا و دارو طراحی شده است. اما محدودیت های بانکی و مالی در سال های بعد باعث شد این تجارت در مقاطع مختلف متوقف یا به شدت محدود شود و به سمت مسیرهای غیرمستقیم و پیچیده تر حرکت کند.
در پی این روند، گزارشهای مختلفی در سالهای پس از برجام نیز از علاقه شرکتهای بزرگ بازرگانی غلات برای بازگشت یا گسترش حضور خود در بازار ایران خبر میداد، هرچند که فضای سیاسی و مالی همچنان مانع از شکلگیری یک رابطه پایدار و مستقیم شده بود. در سال های 2019 و 2020 بار دیگر نام این شرکت ها در رابطه با واردات غلات ایرانی مطرح شد اما در عین حال تاکید شد که مشکلات بانکی و محدودیت های نقل و انتقال پول عملا مانع از ادامه قراردادهای جدید شده است.
از این منظر آنچه امروز در مورد استفاده از منابع مالی آزاد شده ایران برای خرید مواد غذایی از آمریکا در سطح ساختاری مطرح می شود، به جای آغاز یک الگوی کاملاً جدید در تجارت ایران و آمریکا، به معنای بازآرایی مسیری قدیمی در قالب سازوکارهای مالی جدید و تحت نظارت شدیدتر است.
به عبارت دیگر، تجارت مواد غذایی بین ایران و بازار جهانی، برخلاف انرژی یا سایر کالاهای استراتژیک، همیشه یکی از معدود کانالهای نسبتاً باثبات بین ایران و آمریکاست. کانالی که حتی در دوران اوج تنش های سیاسی هم متوقف نشد، اما شکل و جهت آن تغییر کرد. در این زمینه، این احتمال وجود دارد که شرکت هایی مانند Cargill و Bunge (به عنوان بازیگران اصلی زنجیره غلات جهانی) بار دیگر در حاشیه یا متن این تجارت قرار گیرند، البته نه لزوماً به طور مستقیم یا رسمی، اگر چنین مکانیزمی عملیاتی شود.
