چرا مردم تورم را بیشتر از آمارهای رسمی احساس می‌کنند؟

مرکز آمار ایران در جدیدترین آمار رسمی، شاخص بهای مصرف کننده خانوار کشور را برای خرداد 1405 به 656.4، تورم ماهانه 5.9 درصد، تورم نقطه به نقطه 88.6 درصد و تورم سالانه 62 درصد اعلام کرد.

به گزارش اگزتان نیوز؛ تورم رسمی بر اساس شاخص قیمت مصرف کننده محاسبه می شود. یعنی قیمت یک سبد بزرگ کالا و خدمات با وزن های مختلف دنبال می شود و سپس یک عدد متوسط ​​بیرون می آید. اما مشکل اینجاست: عدد رسمی برای کل جامعه ایجاد می شود، در حالی که هر خانوار یک تورم شخصی دارد. یک مستاجر تهرانی، یک خانواده روستایی، یک کارگر با دو فرزند، یک بازنشسته، یک دانشجو و یک صاحبخانه بدون اجاره ماهانه، همه زیر چتر یک عدد می افتند. اما آنها فشار قیمتی مشابهی را احساس نمی کنند.

در روش محاسبه تورم، قیمت کالاهای پرمصرف و کم مصرف کنار هم می نشینند. قیمت یک کالای خوراکی، دارو، کرایه یا پوشاک ممکن است به شدت افزایش یابد، اما چون وزن آن در کل سبد محدود است یا در کنار کالاهایی قرار می‌گیرد که رشد کمتری داشته‌اند، تأثیر آن در تعداد نهایی ملایم‌تر خواهد بود. وقتی خانواده می گویند «همه چیز گران شده است»، صحبت از میانگین 12 گروه محصول نیست. در مورد تکرار تجربه پرداخت صحبت می کند.

یکی از دلایل مهم تورم بیشتر این است که ذهن مردم به کالاهایی که زیاد می خرند وزن بیشتری می دهد. اقتصاددانان این پدیده را “سوگیری فراوانی خرید” می نامند. یعنی قیمت هایی که مدام دیده می شود نسبت به قیمت هایی که سالی یک بار یا هر چند سال یک بار پرداخت می شود، اثر روانی بیشتری دارد. به همین دلیل است که غذا، سوخت، کرایه حمل و نقل، دارو، خدمات پزشکی و حتی بسته اینترنت بیش از بسیاری از اقلام باعث تورم در ذهن مردم می شود.

اداره آمار کار ایالات متحده در معرفی شاخصی به نام شاخص قیمت روزانه توضیح داد که وقتی مردم درک خود را از تورم شکل می دهند، قیمت اقلامی را که می خرند بیشتر از اقلام کمتر مورد توجه قرار می دهند. این شاخص بر کالاها و خدماتی متمرکز است که حداقل یک بار در ماه خریداری می‌شوند، و نشان می‌دهد که چنین شاخصی بیشتر از شاخص‌های اصلی قیمت مصرف رسمی، انتظارات تورمی عمومی را توصیف می‌کند.

یک خانواده کم درآمد معمولا بیشتر درآمد خود را صرف غذا، اجاره، حمل و نقل و درمان می کند. یعنی قسمت هایی که پاک نمی شوند. داده های ژوئن 1405 نیز فشار توزیع مشابهی را نشان می دهد. بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم سالانه کشور 62 درصد بوده است، اما محدوده آن برای دهک های هزینه ای از 60.1 درصد برای دهک دهم به 68.5 درصد برای دهک دوم تغییر کرده است. یعنی دهک های پایین تورم بیشتری را نسبت به دهک های ثروتمند تجربه کرده اند.

دلیل دیگر شکاف بین تورم رسمی و تورم احساساتی، تفاوت جغرافیایی است. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی مرکز آمار، در خرداد 1405 نرخ تورم سالانه در مناطق شهری 60.3 درصد و در مناطق روستایی 72.4 درصد بوده است. در سطح استان ها کردستان، ایلام و لرستان بیشترین تورم سالانه و تهران کمترین تورم سالانه را به خود اختصاص دادند.

توضیح اینکه چرا مردم گاهی حتی بیشتر از این اعداد تورم را احساس می کنند، مهم است. زیرا پاسخ در ترکیب چند عامل نهفته است: میانگین رسمی، سنگینی خریدهای روزانه در ذهن، فشار خوراک و مسکن، اختلاف دهک ها، شکاف استانی، تورم روستایی، کاهش قدرت خرید درآمدهای ثابت، بی اعتمادی به آمارهای متعدد و خاطره ای که افزایش قیمت را بهتر از ثبات قیمت به یاد می آورد.