زمین در مداری کاملا دایره ای به دور خورشید حرکت نمی کند، اما مدار آن کمی بیضوی است. به همین دلیل فاصله زمین از خورشید در طول سال تغییر می کند. نقطه ای از مداری که زمین در آن بیشترین فاصله را از خورشید دارد «اوج خورشیدی» یا «افلیون» نامیده می شود.
در پایان ماه جولای، فاصله زمین از خورشید به حدود 152 میلیون کیلومتر می رسد که بیشترین فاصله در یک سال است. از طرفی نزدیک ترین فاصله زمین از خورشید در ماه های دی و بهمن اتفاق می افتد. زمانی که زمین حدود 147 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد. به این نقطه از مدار، حضیض خورشیدی یا حضیض می گویند.
به گفته تونی رایس، سفیر ناسا، زمانی که زمین در انقلاب خورشیدی است، سرعت گردش سیاره ما نیز به کمترین میزان سالانه خود می رسد. البته این کاهش سرعت بسیار ناچیز است. با این حال، حتی در این شرایط، زمین با سرعت شگفت انگیز حدود 105000 کیلومتر در ساعت به چرخش خود در مدار خود ادامه می دهد. رقمی که نشان می دهد کاهش سرعت مداری تاثیر محسوسی بر زندگی روزمره انسان ها ندارد.
چرا با وجود دوری از خورشید، هوا هنوز اینقدر گرم است؟
ممکن است تصور شود که هر چه زمین به خورشید نزدیکتر باشد، هوا گرمتر خواهد بود و هر چه فاصله بیشتر باشد، دما کاهش می یابد. اما واقعیت این است که فصول و میزان گرمای زمین عمدتاً به فاصله آن از خورشید بستگی ندارد. عامل اصلی شکل گیری فصول، زاویه انحراف محور زمین است.
محور چرخش زمین حدود 23.5 درجه نسبت به صفحه مداری آن تمایل دارد. این انحراف باعث می شود که نیمکره شمالی و جنوبی نور و انرژی خورشید را در طول سال به طور متفاوت دریافت کنند. در طول ماه های تابستان، نیمکره شمالی به سمت خورشید متمایل می شود. در نتیجه پرتوهای خورشید با زاویه مستقیم تری به سطح زمین می تابد، مدت تابش روزانه افزایش می یابد و انرژی بیشتری به سطح زمین می رسد. این موضوع باعث افزایش دما و شروع فصل تابستان در نیمکره شمالی می شود.
در عین حال، نیمکره جنوبی فاصله زاویه ای بیشتری از خورشید دارد و نور خورشید را با زاویه کمتری دریافت می کند. به همین دلیل کشورهای این نیمکره فصل زمستان را تجربه می کنند. با آغاز ژانویه وضعیت برعکس خواهد شد. نیمکره شمالی از خورشید متمایل شده و زمستان را تجربه می کند، در حالی که نیمکره جنوبی به سمت خورشید متمایل شده و وارد تابستان می شود. بنابراین، چیزی که دمای هوا را تعیین می کند نحوه تابش نور خورشید و مدت دریافت آن است، نه اختلاف چند میلیون مایلی زمین و خورشید.
روزها کم کم کوتاه تر می شوند
کارشناسان همچنین خاطرنشان می کنند که اگرچه هنوز در اواسط تابستان هستیم، اما روند کوتاه کردن طول روز آغاز شده است. بر اساس این گزارش، از 31 ژوئن، طول روز حدود شش دقیقه کاهش یافته است.
این روند در هفته های آینده نیز ادامه خواهد داشت. انتظار می رود طی شش هفته آینده، ساعات روز بیش از یک ساعت کاهش یابد. اگرچه کاهش تدریجی طول روز به تدریج از شدت گرمای تابستان کاسته خواهد شد، اما در کوتاه مدت همچنان می توان انتظار تداوم هوای گرم و افزایش دما در بسیاری از مناطق را داشت.
دانشمندان تاکید می کنند که درک تفاوت فاصله زمین از خورشید و زاویه تابش نور خورشید یکی از مهم ترین نکات برای درک دلیل تغییر فصول و نوسانات دما در طول سال است. این نشان می دهد که حتی زمانی که زمین در دورترین نقطه مدار خود قرار دارد، اگر نیمکره به سمت خورشید متمایل شود، همچنان می تواند روزهای بسیار گرم و حتی رکوردشکنی را تجربه کند.
