وقتی کودکی میراث دیجیتال می‌شود

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، موبایل روی میز است و گالری آن مملو از عکس هایی است که صاحب اصلی آن هنوز حتی اسم خودش را هم نمی خواند. نوزادی در آغوش مادر، کودکی با کیک تولد روی صورت، روز اول مدرسه، خنده ای ناگهانی، لباسی زیبا و ده ها لحظه کوچک دیگر؛ تصاویری که برای والدین خاطره روزهایی است که به سرعت گذشت، اما کافی است صفحه را از گالری گوشی به شبکه اجتماعی منتقل کنید تا دیگر این خاطرات فقط خاطرات یک خانواده نباشد، هر عکسی بتواند مخاطبی داشته باشد، بازنشر شود و سال ها در گوشه ای از اینترنت بماند.

سال ها بعد ممکن است همان کودک برای اولین بار جلوی صفحه گوشی بنشیند و گذشته دیجیتالی خود را ورق بزند. او چهره‌ای را می‌بیند که نمی‌شناسد، داستان‌هایی را می‌خواند که خودش نگفته است و لحظاتی را می‌بیند که هرگز برای دیدن دیگران انتخاب نکرده است. برای او این تصاویر دیگر فقط خاطره نیستند، بخشی از تصویری هستند که قبل از شکل گیری صدای خودش درباره او ایجاد شده است. این سوال از اینجا شروع می شود که اگر کودکی نمی تواند در مورد دیده شدن تصمیم بگیرد، چه کسی باید از حق انتخاب او در آینده محافظت کند؟

دوران کودکی زمانی دورانی بود که بخش زیادی از آن در خاطره اعضای خانواده باقی مانده است. خاطراتی که با گذشت زمان محو شدند، برخی فراموش شدند و برخی در آلبوم های خانوادگی ماندند، اما کودکان امروزی در دنیایی متولد می شوند که حافظه آن بسیار قدرتمندتر از حافظه انسان است. گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند لحظات کودکی را ضبط کرده و آن‌ها را برای همیشه نگه دارند. حتی قبل از اینکه خود کودک بداند تصویر شخصی چیست و چرا باید تصمیم به انتشار آن بگیرد.

والدین اولین کسانی هستند که این ردپای دیجیتال را شکل می دهند. عکس اولین تولد، فیلم اولین قدم ها، جشن مدرسه، سفر خانوادگی و حتی گفته های خنده دار کودک، هر کدام می توانند بخشی از آرشیو شوند که در نهایت تصویری کلی از زندگی او ایجاد می کنند. در بسیاری از خانواده ها این کار به قصد ثبت خاطره یا به اشتراک گذاشتن لحظات شیرین انجام می شود، اما زمانی که این تصاویر در شبکه های اجتماعی منتشر می شود دیگر متعلق به فضای خصوصی خانواده نیست.

موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که کودک بزرگ شود و با گذشته ای روبرو شود که هیچ نقشی در خلق آن نداشته است. ممکن است عکسی از او در اینترنت وجود داشته باشد که با امروز او مطابقت نداشته باشد، یا ممکن است اطلاعاتی درباره دوران کودکی اش در دسترس دیگران باشد که ترجیح می دهد خصوصی بماند. در این مرحله، پرسش از حق والدین در ثبت خاطرات جای خود را به پرسش مهمتری می دهد که مرز بین اختیار والدین و حق فرزند در تعیین هویت و حریم شخصی خود کجاست؟

این موضوع در مورد والدین وبلاگ نویس پیچیده تر می شود، زیرا در این خانواده ها ممکن است آرشیو دیجیتال کودک نه تنها یک خاطره خانوادگی باشد، بلکه بخشی از محتوای مستمر و حتی فعالیت اقتصادی والدین نیز باشد. با افزایش حضور کودک در این روایت ها، تصمیم گیری در مورد اینکه چه چیزی منتشر شود دیگر فقط یک انتخاب خانوادگی نیست و می تواند آینده فردی را که هنوز انتخابی ندارد، تحت تاثیر قرار دهد. نسلی که امروز بدون تصمیم خود در فضای مجازی ثبت شده است، فردا باید با تصویری از خود روبرو شود که بخش هایی از آن را دیگران ساخته اند.

کودکی که در قاب اینترنت به یادگار مانده است

مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان وی با بیان اینکه در نسل های گذشته کودکی در آلبوم های خانوادگی، چند نوار ویدئویی و خاطره ای که دست به دست در میان اعضای خانواده جا به جا می شد و بسیاری از آن تصاویر تنها در اختیار خانواده بود و برای دیده شدن نیاز به اجازه یا تصمیم جمعی داشت، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کودکی که امروز در خانواده ای فعال در شبکه های اجتماعی به دنیا می آید، ممکن است از همان روزهای اول زندگی دیجیتالی گسترده ای داشته باشد. آرشیوی که قبل از اینکه او بتواند درباره هویت و تصویر خود تصمیم بگیرد توسط دیگران ایجاد شده است.

وی با بیان اینکه والدین ممکن است عکس و فیلم تولد فرزندشان، اولین حرف ها، جشن ها، سفرها، موفقیت ها و لحظات روزمره را منتشر کنند، می افزاید: این تصاویر در نگاه اول فقط می تواند ثبت خاطرات خانوادگی یا راهی برای به اشتراک گذاشتن شادی با دیگران باشد، اما تفاوت مهمی بین آلبوم خصوصی و صفحه عمومی وجود دارد. محتوای منتشر شده در فضای مجازی می تواند مخاطبانی بسیار فراتر از خانواده پیدا کند و به مرور زمان بازتولید، بازنشر یا ذخیره شود. در نتیجه، تصویری که والدین امروز از کودکی فرزندشان ارائه می‌دهند، ممکن است سال‌ها بعد همچنان بخشی از حضور دیجیتالی آن‌ها باشد.

این روانشناس بالینی کودک و نوجوان بیان می کند: مشکل زمانی جدی می شود که کودک بزرگ شود و با تصویری روبرو شود که قبل از شکل گیری توانایی انتخاب برای او ایجاد شده است. یا قبل از اینکه خودش در ایجاد آن نقش داشته باشد بخشی از هویت دیجیتال او را شکل داده اند؟

حفظ فرصت انتخاب برای بزرگسالی کودک

سلیمی ادامه می دهد: این موضوع می تواند مفهوم رضایت را نیز پیچیده کند و کودکی که در سال های اول زندگی اش درباره انتشار تصویر یا اطلاعات شخصی خود تصمیمی نمی گیرد، بعداً باید با عواقب انتخاب هایی که دیگران برای او کرده اند مواجه شود. او ممکن است بخواهد برخی از این تصاویر حذف شود یا ترجیح دهد اطلاعات مربوط به دوران کودکی‌اش عمومی نباشد، اما در دنیای دیجیتال، همیشه کنترل کامل بر محتوا پس از انتشار آسان نیست و به همین دلیل، فاصله بین اجازه والدین برای انتشار و رضایت شخصی که در آینده صاحب آن هویت خواهد شد، مهم می‌شود.

وی با بیان اینکه از سوی دیگر این آرشیو دیجیتال فقط مجموعه ای از تصاویر نیست و داستانی درباره یک انسان است، می گوید: والدین با انتخاب اینکه چه چیزی منتشر شود و چه چیزی منتشر نشود، تصویری خاص از کودک ایجاد می کنند که شامل کودک شاد، کودک موفق، کودک بازیگوش، کودک شرور و یا حتی کودکی است که لحظات سختی را تجربه کرده است، اما هیچ کدام از این تصاویر تمام واقعیت یک فرد نیست. خطر این است که روایتی که در فضای مجازی ایجاد می شود، قبل از اینکه کودک فرصتی برای گفتن داستان زندگی خود داشته باشد، به جای او صحبت کند.

این روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه نسلی که با چنین شرایطی بزرگ می شود، در واقع با مشکلی متفاوت نسبت به نسل های گذشته مواجه است، می افزاید: ممکن است قبل از داشتن حافظه مستقل، ردپای دیجیتالی داشته باشد، بنابراین بحث انتشار تصاویر کودکان تنها بحث امروز نیست، بلکه آینده فردی است که هنوز فرصتی برای تصمیم گیری در خصوص آنچه که باید دیده شود، نیست. شاید مسئولیت والدین در عصر دیجیتال نه تنها ثبت خاطرات دوران کودکی، بلکه حفظ فرصت انتخاب برای بزرگسالی همان کودک باشد.

آرشیوی از دوران کودکی بدون امضای بازیگر اصلی

زهرا صالحی، روانشناس و مشاور خانواده به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه هر فردی در طول زندگی خود تصویری از گذشته خود می سازد، بخشی از آن را به یاد می آورد، بخشی از آن را فراموش می کند و تصمیم می گیرد آن را با دیگران به اشتراک بگذارد یا آن را خصوصی نگه دارد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: برای بسیاری از کودکان امروز این روند قبل از اینکه خودشان آن را شروع کنند شروع شده است. دوربین‌های والدین سال‌های اولیه زندگی‌شان را ثبت می‌کنند، و شبکه‌های اجتماعی این تصاویر را از خانه به عموم مردم می‌برند، در نتیجه نسلی به وجود می‌آید که ممکن است زمانی که به سن انتخاب هویت دیجیتالی خود می‌رسند، گذشته آنلاین نسبتاً گسترده‌ای داشته باشند.

وی با بیان اینکه در این میان والدین نقش اول را در خلق این گذشته دیجیتالی دارند، می افزاید: آنها انتخاب می کنند که کدام عکس را منتشر کنند، کدام واقعه را روایت کنند و کدام قسمت از زندگی کودک را در معرض دید قرار دهند. حتی سکوت و حذف یک انتخاب است، زیرا آنچه منتشر نمی شود بخشی از تصویر عمومی کودک را تشکیل نمی دهد، بنابراین هویت دیجیتالی کودک می تواند تا حد زیادی نتیجه مجموعه ای از انتخاب های والدین باشد. انتخاب هایی که در زمان انجام آنها، کودک هنوز توانایی درک عواقب آنها را نداشت.

این روانشناس و مشاور خانواده یکی از چالش های این شرایط را فاصله بین کودکی که والدین می بینند با فردی که بعداً کودک تبدیل می شود، بیان می کند: ممکن است والدین انتشار یک عکس قدیمی را بی اهمیت بدانند، اما همین تصویر سال ها بعد برای نوجوانی که هویت اجتماعی خود را شکل می دهد، معنای دیگری خواهد داشت. آنچه برای والدین یک خاطره شیرین و بی ضرر است ممکن است برای کودک تصویری ناخوشایند و شرم آور باشد یا صرفاً گذشته ای باشد که دیگر نمی خواهند با آن مرتبط باشند.

آرشیو دیجیتال کودک را می توان نوعی میراث دانست

صالحی با اشاره به اینکه در گذشته فاصله یک تجربه کودکی با دیده شدن آن توسط دیگران بیشتر بود، ادامه می دهد: امروزه یک تصویر از لحظه ثبت می تواند وارد چرخه دیده شدن شود. دوستان، آشنایان و حتی افرادی که کودک هرگز آنها را ندیده ممکن است اطلاعاتی در مورد بخشی از زندگی خود داشته باشند. این می تواند مرز بین خود خصوصی و خود اجتماعی را برای کودک پیچیده تر کند، زیرا ممکن است دیگران چیزهایی درباره او بدانند که او هرگز انتخاب نکرده است که با آنها در میان بگذارد.

او می گوید: از این زاویه می توان آرشیو دیجیتال کودک را نوعی میراث به حساب آورد اما برخلاف آلبوم های قدیمی تنها در اختیار صاحبش نیست. این آرشیو ممکن است شامل عکس‌ها، فیلم‌ها، روایت‌ها و جزئیاتی از زندگی باشد که کودک ممکن است بعداً در مورد آنها تصمیم بگیرد. سوال اصلی این نیست که آیا والدین حق دارند خاطرات فرزندشان را ثبت کنند یا خیر و موضوع این است که در مراحل ضبط و انتشار چقدر باید به انتخاب آینده کودک توجه کرد.

روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه نسلی که با این شرایط بزرگ می شود شاید اولین نسلی باشد که باید بخشی از هویت دیجیتالی خود را نه از صفر، بلکه از روی میراثی که دیگران برایشان ساخته اند مدیریت کنند، افزود: این موضوع مسئولیت والدین را فراتر از ثبت لحظات می برد و آن را به پرسشی درباره حدود هویت، اقتدار و آینده کودک تبدیل می کند. شاید بهترین خاطره ای که یک والدین می توانند برای فرزندشان به یادگار بگذارند، فقط یک تصویر زیبا از دوران کودکی شان نیست، بلکه این امکان است که وقتی بزرگ شدند، خودشان تصمیم بگیرند که کدام تصویر از گذشته خود را با دنیا به اشتراک بگذارند.

شاید یکی از مهم ترین تفاوت های دوران کودکی امروزی با گذشته این باشد که کودک دیگر تنها گذشته را در ذهن خانواده ندارد. او همچنین ممکن است گذشته ای قابل جستجو در فضای دیجیتال داشته باشد. تصویری که امروز والدین به قصد ثبت خاطره منتشر می‌کنند، ممکن است سال‌ها بعد دوباره در موقعیتی متفاوت دیده شود. آنچه برای پدر و مادر لحظه ای شیرین و زودگذر است، می تواند برای فرزند، جزیی از زندگی دائمی او باشد، البته انتشار هر تصویری را نمی توان آسیب تلقی کرد و والدین را از ثبت خاطرات خانوادگی محروم کرد. مشکل این است که مرزی بین ثبت خاطرات و ساختن هویت دیجیتالی دیگری برای کودک پیدا کنیم و هر چه اطلاعات شخصی، جزئی و گسترده تر منتشر شود، این مرز اهمیت بیشتری پیدا می کند، به ویژه زمانی که کودک هنوز قادر به درک مخاطب، پیامدهای انتشار و ماندگاری محتوای آنلاین نیست.

در این میان، والدین وبلاگ نویس با مسئولیت پیچیده تری روبرو هستند. برای آنها، کودک ممکن است یک کودک، بخشی از زندگی خانوادگی و بخشی از روایت رسانه ای باشد. این همزمانی می تواند تصمیم گیری در مورد انتشار محتوا را دشوار کند. وقتی تصویر کودک بخشی از هویت صفحه یا حتی منبع درآمد والدین است، “آیا این محتوا برای انتشار مناسب است؟” نباید جایگزین سوال مهمتر «آیا این محتوا حق کودک برای انتخاب آینده را محدود می کند؟» را بگیرد.

کودک امروزی باید روزی بتواند درباره تصویری که به دنیا ارائه می دهد تصمیم بگیرد، درست مثل هر انسان دیگری حق دارد بخشی از زندگی خود را خصوصی نگه دارد و بخشی دیگر را با دیگران به اشتراک بگذارد. شاید اینجاست که مسئولیت والدین در عصر دیجیتال آغاز می شود، نه فقط خاطراتی که برای یک کودک ثبت می کنیم، بلکه چقدر از آینده او را به او واگذار می کنیم تا انتخاب کند. گاهی محافظت از کودک به معنای ثبت نکردن لحظه ای است. لحظه ای که شاید برای والدین فراموش نشدنی باشد، اما این حق را دارد که برای همیشه از آن کودک بماند.