میهن تجارت- علی عبدالمحمدی در گزارشی نوشت: ارزش معاملات بورس در سال جاری به سطوحی رسیده است که از نظر ریالی جزو بالاترین ارقام ثبت شده در تاریخ بورس تهران است. اما تغییر واحد اندازه گیری از ریال به دلار تصویر متفاوتی از رونق معاملات ارائه می دهد. در شرایطی که امسال تمامی ۱۰ رکورد برتر ارزش معاملات خرد بر حسب ریال ثبت شده است، ارزش دلاری معاملات نشان می دهد که تمامی رکوردهای تاریخی این متغیر متعلق به سال ۱۳۹۲ است که این تفاوت را تا حد زیادی می توان ناشی از کاهش ارزش پول ملی و افزایش سطح اسمی قیمت ها در اقتصاد ایران دانست. عواملی که باعث شده است ارقام ریالی معاملات در طول زمان افزایش یابد. بر این اساس، مقایسه ارزش معاملات در مقیاس دلاری نشان میدهد که ارقام دلاری ارزش معاملات جاری بازار با ارقام ثبت شده با اوج سال 2019 تفاوت معناداری دارد.
ارزش معاملات یکی از مهمترین متغیرهای مورد استفاده برای سنجش میزان رونق و رکود در بازار سهام است. افزایش ارزش معاملات معمولاً به معنای افزایش مشارکت معامله گران و گردش نقدینگی در بازار است و بنابراین ثبت رکوردهای جدید در این متغیر می تواند تصویری از افزایش فعالیت معاملاتی در بورس تهران ارائه دهد. این در حالی است که در اقتصادی که طی سال های گذشته با کاهش قابل توجه ارزش پول ملی مواجه بوده است، تنها با تکیه بر ارقام ریالی می توان تصویری متفاوت از واقعیت معاملات ارائه داد. مقایسه ارزش معاملات دلار نشان می دهد که سوابق تاریخی ریال بازار سهام لزوما به معنای سوابق در قدرت خرید یا اندازه واقعی معاملات نیست.
بررسی 10 رکورد برتر تاریخی ارزش معاملات خرد بورس نشان می دهد که تمامی این رکوردها در سال جاری ثبت شده است. در راس این فهرست، معاملات 25 شهریور قرار دارد که طی آن حدود 68 هزار و 300 میلیارد تومان سهم در بازار معامله شد. این رقم بالاترین ارزش معاملات خرد ثبت شده در تاریخ بورس محسوب می شود. پس از آن هجدهم مردادماه با ارزش معاملاتی 65 هزار و 300 میلیارد تومان در رتبه دوم قرار دارد و دهم شهریور نیز با حدود 60 هزار میلیارد تومان سومین رکورد برتر را به خود اختصاص داده است. در نگاه اول چنین ارقامی می تواند نشان دهنده افزایش چشمگیر رونق معاملات در سال جاری باشد. اما تغییر واحد اندازه گیری از ریال به دلار تصویر دیگری را نشان می دهد. تصویری که نشان می دهد حجم اسمی ارقام معاملات به شدت تحت تاثیر کاهش ارزش پول ملی قرار گرفته است.
یک لنز متفاوت برای اندازه گیری تراکنش ها
اگر ارزش معاملات بورس بر اساس دلار بررسی شود، امسال دیگر خبری از رکوردگیری نیست. تمام 10 رکورد تاریخی برتر از ارزش دلاری معاملات سهام متعلق به سال 2019 است. سالی که بورس تهران یکی از سریع ترین دوره های معاملاتی خود را تجربه کرد. در راس این فهرست، 23 می 2019 قرار دارد که یک میلیارد و 499 میلیون دلار سهم در بازار معامله شد. دومین رکورد در 17 تیر همان سال به ثبت رسید و ارزش معاملات به یک میلیارد و 401 میلیون دلار رسید. برای درک بهتر بزرگی این ارقام می توان ارزش 1.5 میلیارد دلاری را با شرایط فعلی بازار مقایسه کرد. با ارقام دلاری فعلی، معامله 1.5 میلیارد دلاری معادل ارزش معاملات تقریباً 345 هزار میلیارد تومانی در بورس خواهد بود. رقمی که فاصله قابل توجهی با رکورد ریالی فعلی بازار دارد.
بیشتر بخوانید: تحلیل بازار سهام امروز یکشنبه 14 مهر 1405 / صف های خرید سهام بازگشته است.
این مقایسه نشان می دهد که ثبت رکوردهای ریالی جدید در سال جاری را نمی توان نشانه عبور بازار از قله معاملاتی سال 1398 دانست، در واقع افزایش ارزش اسمی معاملات در سال های اخیر بخشی از تاثیر کاهش ارزش ریال را نیز منعکس می کند. با افزایش نرخ ارز و سطح عمومی قیمت ها، ارزش ریالی دارایی ها و در نتیجه گردش معاملات ریالی نیز افزایش می یابد. بنابراین برای مقایسه دوره های مختلف، استفاده از مقیاس ثابتی مانند دلار می تواند تصویر متفاوتی از عمق معاملات ارائه دهد. البته ارزش دلار بی حد و حصر نیست و نوسانات نرخ ارز می تواند بر این اقدام تاثیرگذار باشد. با این حال، مقایسه ریال و دلار در کنار یکدیگر به تفکیک اثر تورم و کاهش ارزش پول ملی تا حدودی از تغییرات واقعی حجم و شدت معاملات کمک می کند.
فاصله قابل توجهی بین امروز و بورس 99
بررسی میانگین ارزش روزانه دلار معاملات در سال های مختلف نیز همین تفاوت را نشان می دهد. در سال جاری میانگین ارزش روزانه دلاری معاملات بورس حدود 175 میلیون دلار بوده است. این رقم بالاترین میانگین سالانه از سال 1400 بوده و حاکی از افزایش چشمگیر ارزش معاملات نسبت به سال های اخیر است. در سال 1400 میانگین ارزش دلاری معاملات روزانه حدود 180 میلیون دلار بود. با این حال، شکاف بین این ارقام و سال 2019 هنوز قابل توجه است. در آن سال به طور متوسط روزانه 613 میلیون دلار سهم در بازار معامله شد. رقمی که بیش از سه برابر میانگین ارزش روزانه معاملات دلار در سال جاری است.
به این ترتیب اگرچه بورس امسال از نظر ارزش ریالی به نقطه تاریخی رسیده و رکوردهای جدیدی را یکی پس از دیگری به ثبت رسانده است، اما از نظر مقیاس دلاری همچنان با اوج معاملات سال 2019 فاصله دارد. این تفاوت یک نکته مهم را در مورد نحوه خواندن سوابق بازار سهام مطرح می کند. رکورد ریال به خودی خود نشان دهنده افزایش حجم واقعی بازار نیست، همانطور که کاهش ارزش دلاری معاملات لزوما به معنای کاهش جذابیت بازار نسبت به گذشته نیست. نرخ ارز، سطح قیمت دارایی، تورم و ارزش شرکت های بورسی همگی بر این مقایسه تاثیر دارند.
از این منظر می توان گفت بورس تهران از نظر ارزش ریالی معاملات در سال جاری به بالاترین سطوح تاریخی خود رسیده است. اما وقتی این معاملات با استاندارد دلار سنجیده می شوند، تصویر متفاوتی نمایان می شود. در واقع رکوردشکنی ریال در بازار بیش از آنکه نشانه عبور از قله معاملاتی سال 2019 باشد، بخشی از واقعیت جدید اقتصادی است که در آن ارزش ریال کاهش یافته و ارقام اسمی با سرعت بیشتری رشد کرده اند. بنابراین برای ارزیابی دقیق تر از رونق معاملات، توجه به ارزش ریالی و دلاری معاملات می تواند تصویر کامل تری از عمق و شدت فعالیت در بازار سهام ارائه دهد.
منبع: دنیای اقتصاد
