به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، یک نام آشنا، یک تصویر موثق و چند پیام دوستانه; گاهی همین نشانه های ساده برای جلب اعتماد یک کاربر در فضای مجازی کافی است. دنیایی که قرار بود ارتباطات و دسترسی سریعتر به اطلاعات را در کنار فرصت های فراوان فراهم کند، زمینه سوء استفاده ها را نیز فراهم کرده است. در این میان جعل هویت و معرفی خود به جای دیگران یکی از روش هایی است که می تواند اعتماد کاربران را به ابزاری برای فریب تبدیل کند.
بسیاری از کاربران ممکن است با حساب‌هایی برخورد کرده باشند که از تصاویر دیگران استفاده می‌کنند، خود را نماینده یک گروه معتبر معرفی می‌کنند یا با نام افراد شناخته شده پیام ارسال می‌کنند. گاهی هدف از این اقدامات فقط جلب توجه است، اما در برخی موارد سوء استفاده مالی، اخاذی، دسترسی به اطلاعات شخصی و فریب دیگران نیز دخیل است. مشکلی که نشان می دهد شناسایی هویت واقعی افراد در فضای مجازی به یکی از ضروریات تعامل امن در این فضا تبدیل شده است.
عواقب جعل هویت محدود به فردی نیست که مستقیماً کلاهبرداری شده است. ممکن است اعتبار اجتماعی یک فرد آسیب ببیند، روابط خانوادگی و کاری تحت تأثیر قرار گیرد یا سایر افراد با اعتماد به هویت جعلی آسیب ببینند. از سوی دیگر، گاهی اوقات فردی که از هویت او سوء استفاده شده است، ناخواسته متهم می شود و باید تلاش کند تا ثابت کند که با اقدامات انجام شده ارتباطی ندارد.
در چنین شرایطی شناخت ابعاد حقوقی این پدیده اهمیت ویژه ای پیدا می کند. موضع قانون در قبال جعل هویت و سوء استفاده از اطلاعات دیگران چیست؟ اکانت جعلی چه زمانی می تواند مصداق رفتار مجرمانه باشد و قربانیان برای احقاق حقوق خود چه مسیری را باید طی کنند؟ پاسخ به این پرسش ها موضوع گزارشی است که سعی دارد به بررسی ابعاد حقوقی و اجتماعی جعل هویت در فضای مجازی بپردازد.
تقلب در هویت جعلی؛ وقتی اعتماد مجازی تبدیل به یک تله می شود
زهرا علیپور، وکیل، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه در دنیای امروز همیشه به معنای ملاقات حضوری و ارتباط مستقیم نیست، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید: بسیاری از دوستی ها، معاملات و حتی همکاری های کاری از طریق شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها شکل می گیرد، اما در کنار این فرصت ها می توان هویت واقعی خود را پنهان کرد و خود را با نام و نام افراد خاص معرفی کرد. مشکلی که گاهی از یک حساب کاربری جعلی ساده فراتر می رود و به بستری برای فریب، سوء استفاده مالی و تضییع حقوق مردم تبدیل می شود.
وی با بیان اینکه کلاهبرداری هویت جعلی اشکال مختلفی دارد، از ایجاد حساب کاربری با نام و تصویر دیگران گرفته تا جعل هویت فروشنده، شرکت، موسسات و حتی افراد شناخته شده، می افزاید: در برخی موارد مجرمان از اطلاعات و تصاویر دیگران برای جلب اعتماد مخاطبان استفاده می کنند و سپس با درخواست پول، ارسال پیام های فریبنده یا ارسال پیام های فریبنده، زمینه سوء استفاده را ایجاد می کنند. گاهی اوقات قربانی تا زمانی که با شکایت یا پیام های افراد فریب خورده مواجه نشود، متوجه ماجرا نمی شود.
این حقوقدان، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق بیان می کند: یکی از مهم ترین دلایل گسترش این گونه سوء استفاده ها، اعتماد سریع کاربران به اطلاعاتی است که آنلاین می بینند. بسیاری از مردم تنها با دیدن تصویر، نام، تعداد فالوورها یا حتی نشان های تصویری یک صفحه به صحت آن اعتماد می کنند، در حالی که این علائم به تنهایی نمی توانند هویت واقعی صاحب حساب را ثابت کنند. این موضوع باعث می شود فرصت کافی برای بررسی صحت اطلاعات و اعتبار طرف مقابل از بین برود و زمینه وقوع جرایم اینترنتی را فراهم کند.
از اکانت جعلی گرفته تا شکایت
عالی پور با بیان اینکه از نظر حقوقی جعل هویت در فضای مجازی با توجه به نحوه ارتکاب و هدف مرتکب می تواند عناوین مجرمانه متفاوتی داشته باشد، ادامه می دهد: به عنوان مثال اگر شخصی با استفاده غیرمجاز از داده های هویتی دیگران مرتکب جعل رایانه ای شود یا از طریق رفتار فریبکارانه اموال افراد را به دست آورد، ممکن است به عنوان تقلب رایانه ای مشمول مقررات کلاهبرداری عمومی یا مرتبط با کلاهبرداری رایانه ای شود. اطلاعات خصوصی، تهدید یا سوء استفاده از تصاویر دیگران بسته به شرایط ممکن است دارای مسئولیت های قانونی باشد. یک حساب کاربری جداگانه ایجاد کنید، بنابراین صرف ایجاد یک حساب کاربری جعلی در هر شرایطی نباید معادل یک جرم خاص تلقی شود و تشخیص عنوان قانونی بستگی به جزئیات رفتار و شواهد موجود دارد.
وی می گوید: در چنین شرایطی آگاهی کاربران از حقوق قانونی خود بسیار مهم است. افرادی که با جعل هویت یا کلاهبرداری اینترنتی مواجه هستند، بهتر است قبل از حذف پیام ها یا مسدود کردن حساب کاربری، مدارک موجود از قبیل آدرس صفحه، پیام ها، رسید پرداخت و سایر اطلاعات مرتبط را نزد خود نگه دارند و از طریق مجاری قانونی موضوع را پیگیری کنند. مراجعه به پلیس فتا و مراجع قضایی می تواند در بررسی موضوع و شناسایی عاملان موثر باشد، همچنین باید توجه داشت که ارائه اطلاعات بانکی، رمز یکبار مصرف و مدارک هویتی به حساب های بی نام می تواند سوء استفاده های بیشتری را ایجاد کند.
این حقوقدان، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق، با گسترش حضور مردم در فضای مجازی، آگاهی از حقوق و تکالیف قانونی در این فضا دیگر موضوعی تخصصی و محدود نیست، بلکه بخشی از سواد عمومی و امنیت اجتماعی محسوب می شود و می افزاید: مقابله با کلاهبرداری مبتنی بر هویت جعلی، علاوه بر افزایش آگاهی و تعقیب قانونی کاربران، مستلزم تعقیب و تعقیب بیشتر اکانت کاربران برای کاربران است. توجه جدی به حفاظت از اطلاعات شخصی زمانی که اعتماد کاربران بر اساس هویت قابل تایید و رفتار مسئولانه شکل بگیرد، فضای مجازی می تواند بستری امن برای تعامل و فعالیت اقتصادی باشد.
جعل هویت در فضای سایبری؛ مسئولیت قانون در قبال متخلفان چیست؟
پریا آراسته، وکیل، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حقوقی به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه با گسترش خدمات الکترونیک و افزایش تراکنش ها و ارتباطات در فضای مجازی، هویت دیجیتالی افراد به یکی از مهمترین دارایی های شخصی آنها تبدیل شده است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: نام، تصویر، شماره تماس، اطلاعات حساب کاربری و سایر اطلاعات هویتی امکان شناسایی و ارتباط با افراد را فراهم می کند، اما همین اطلاعات می تواند به ابزاری برای ارتکاب جرایم غیرمجاز در صورت استفاده غیرمجاز یا استفاده غیر قانونی تبدیل شود. جعل هویت در فضای مجازی یکی از موضوعاتی است که علاوه بر آسیب مالی می تواند اعتبار اجتماعی و آرامش روحی افراد را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه یکی از نکات مهم درباره این موضوع تفاوت هویت جعلی و استفاده غیرمجاز از هویت دیگران است، می افزاید: ممکن است فردی با پروفایل جعلی فعالیت کند اما در شرایط دیگر فردی با نام، تصویر یا اطلاعات واقعی یک شهروند حساب کاربری ایجاد کرده و به جای او خود را معرفی می کند. این رفتارها با توجه به نحوه انجام، هدف و پیامدهای آن می تواند تحت عناوین مختلف حقوقی و کیفری قرار گیرد. به عنوان مثال، استفاده غیرمجاز از داده های متعلق به دیگری به منظور ایجاد داده های قابل استناد به عنوان داده های معتبر، در صورت احراز شرایط قانونی، می تواند مشمول عنوان جعل رایانه ای باشد.
این حقوق دان، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حوزه حقوق با بیان اینکه در قوانین کشور، قانون جرایم رایانه ای برای برخی از این رفتارها مجازاتی پیش بینی کرده است، اظهار می کند: جعل رایانه ای طبق ماده 6 قانون جرایم رایانه ای با شرایط مقرر در این ماده جرم انگاری شده و مرتکب به مجازات های مربوطه محکوم می شود، همچنین به مجازات های قانونی مربوط به این قانون یا اعمال منفعت قانونی از طریق ماده 13، همچنین از طریق مجازات های مربوط به واردات از طریق ماده 13 قانون جرایم رایانه ای قانون جرایم رایانه ای تغییر می کند. یا ایجاد داده ها و سایر رفتارهای رایانه ای. مفاد قانون بر کلاهبرداری عمدی و غیرقانونی در قالب کلاهبرداری رایانه ای متمرکز شده است، بنابراین اگر جعل هویت با هدف فریب دیگران و تحصیل پول همراه باشد، می توان موضوع را تحت عنوان کلاهبرداری رایانه ای نیز بررسی کرد.
حفاظت از هویت شهروندان در برابر جرایم سایبری
آراست ادامه می دهد: اما مسئولیت قانونی در این گونه موارد منحصر به فرد ایجاد کننده اکانت جعلی نیست و ممکن است رفتارهای دیگری نیز در حین ارتکاب جرم مورد بررسی قرار گیرد. به عنوان مثال، دسترسی غیرمجاز به حساب کاربری، انتشار اطلاعات خصوصی، تهدید، استفاده از تصاویر افراد بدون مجوز و کسب اطلاعات غیرقانونی بسته به شرایط می تواند دارای عناوین مجرمانه مستقل باشد. تشخیص اینکه کدام ماده قانونی بر رفتار مرتکب حاکم است بستگی به بررسی ادله دیجیتال، نحوه ارتکاب و قصد شخص دارد و نمی توان برای همه موارد حکم یکسانی در نظر گرفت.
او می گوید: در سوی دیگر این ماجرا افرادی هستند که هویتشان جعل شده و یا از طریق حساب های جعلی کلاهبرداری شده اند. این افراد می توانند با حفظ اسناد و مدارک از جمله پیام ها، تصاویر صفحه، آدرس حساب کاربری، اطلاعات تراکنش های مالی و سایر شواهد موضوع را از طریق پلیس فتا و مراجع قضایی پیگیری کنند. ثبت دقیق زمان و نحوه وقوع حادثه و پرهیز از حذف اسناد می تواند به روند تحقیقات کمک کند. همچنین در صورتی که خسارت مالی یا مادی به شخصی وارد شده باشد، با رعایت شرایط و تشریفات قانونی امکان طرح درخواست غرامت نیز قابل بررسی است.
این حقوقدان، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حقوقی می افزاید: تنها با پیش بینی مجازات نمی توان با جعل هویت و کلاهبرداری اینترنتی مقابله کرد. افزایش سواد حقوقی و دیجیتالی کاربران، حفاظت از اطلاعات شخصی، بررسی هویت طرفین معامله و آشنایی با مسیرهای قانونی شکایت از جمله اقداماتی است که می تواند احتمال قربانی شدن افراد را کاهش دهد. فضای مجازی نیز مانند دنیای واقعی مشمول قانون است و ناشناس بودن یا فعالیت در پشت صفحه کاربری به معنای مصونیت از مسئولیت قانونی نیست. حفظ امنیت این فضا نیازمند آگاهی کاربران و اجرای موثر قوانین در برابر سوء استفاده کنندگان است.
از نظر حقوقی، رفتارهایی مانند جعل رایانه ای، کلاهبرداری رایانه ای و سوء استفاده از اطلاعات شخصی، هر یک دارای شرایط و مولفه های قانونی خاصی است و تشخیص عنوان مجرمانه به نحوه ارتکاب و مستندات پرونده بستگی دارد، بنابراین اطلاع از قوانین و آگاهی از تفاوت این عناوین هم برای پیشگیری از جرم و هم برای پیگیری حقوق مؤثر قربانی ضروری است.
در کنار برخورد قانونی با مرتکبین، پیشگیری از این جرایم نیز باید مورد توجه قرار گیرد. افزایش آگاهی کاربران در خصوص حفاظت از اطلاعات هویتی، بررسی اعتبار حساب های کاربری، خودداری از اعتماد عجولانه به تراکنش های آنلاین و اطلاع رسانی از روش های گزارش تخلف می تواند نقش مهمی در کاهش آسیب پذیری افراد داشته باشد. همچنین همکاری بسترهای دیجیتال و نهادهای مسئول در شناسایی و برخورد با موارد سوء استفاده از هویت بخشی از الزامات ایجاد فضای مجازی امن‌تر است.
واقعیت این است که امنیت در فضای سایبری تنها با توسعه فناوری و افزایش امکانات ارتباطی محقق نمی شود، بلکه در گرو رعایت حقوق دیگران، مسئولیت کاربران و اجرای موثر قوانین است. هویت هر فرد بخشی از حریم خصوصی و اعتبار شخصی اوست و حفاظت از آن یک ضرورت انکارناپذیر در جامعه دیجیتال امروزی است. برخورد با جعل هویت در نهایت تلاشی برای حفظ اعتماد عمومی و حمایت از حقوق شهروندان در محیطی است که هر روز زندگی افراد بیشتری را شامل می شود.
منبع : به گزارش میهن تجارت
