بعدی- این که بانک ها در افزایش نقدینگی کشور نقش دارند موضوعی نیست که اقتصاددانان درباره آن اختلاف نظر داشته باشند، اما سوال اینجاست که بانک ها و به طور مشخص بانک مرکزی چه نقشی در افزایش نقدینگی کشور دارند؟ آن هم در شرایطی که عملکرد بانک مرکزی مورد انتقاد است.
بر اساس گزارش فردا، دکتر مرتضی عزتی، اقتصاددان و استاد دانشگاه تربیت مدرس در گفتگو با به گزارش میهن تجارت به بررسی این موضوع پرداخته است که سهم بانک ها در افزایش نقدینگی کشور و بروز بحران های تورمی چقدر است:
استقراض دولت از بانک مرکزی و نظارت ضعیف بر بانک ها باعث ایجاد نقدینگی می شود
مرتضی عزتی به به گزارش میهن تجارت وی گفت: مشکل اصلی نقدینگی در ایران به بانک مرکزی و نظارت آن و مهمتر از آن بودجه دولت بستگی دارد. هر چه کسری بودجه و بدهی دولت بیشتر باشد یا از بانک مرکزی استقراض می کند یا ارز را به بانک مرکزی می دهد و ریال دریافت می کند و این رفتار خود به معنای افزایش نقدینگی است چرا که دولت ارز خود را به بانک مرکزی می دهد. مثلاً 10 میلیارد دلار ارز به بانک مرکزی می دهد و برای هر دلار 80 تومان می گیرد. این فرآیند خود به معنای افزایش 10 میلیارد دلاری در 80 هزار تومان افزایش نقدینگی داخلی است. هیچ بانکی و هیچ سیستم بانکی به این اندازه در کشور نقدینگی ایجاد نمی کند. اما نقدینگی که بانک ها ایجاد می کنند چیست؟ اگر نظارت درستی بر بانک ها صورت گیرد و بانک مرکزی به وظایف خود به درستی عمل کند و اجازه تخلف بانک ها از وظایف خود را ندهد، نقدینگی در بانک ها به شکل غیرمتعارف ایجاد نمی شود.
وی افزود: دو دلیل عمده برای ایجاد نقدینگی وجود دارد، دلیل اول استقراض دولت از سیستم بانکی و فروش ارز به بانک مرکزی و دریافت ریالی از ما است و دلیل دوم ضعف نظارت و عدم انجام وظایف بانک مرکزی است و اگر این اتفاق نیفتد، نقدینگی در اقتصاد کشور ایجاد و حرکت میکند، اما دقیقاً به همان میزانی که نیاز است، نقدینگی در اقتصاد کشور ایجاد میشود، اما موتور چرخه رشد اقتصادی خواهد بود. از مسیر سالم خود خارج شده و در مسیر ناسالم قرار می گیرد و این مسیر ناسالم نیز باعث ایجاد نقدینگی نامتناسب با تولید می شود و این نقدینگی نامتناسب با تولید نیز باعث رشد قیمت ها و تورم و بسیاری مشکلات دیگر می شود.
نمی توانیم نقش بانک مرکزی در نقدینگی را نادیده بگیریم
این کارشناس اقتصادی در ادامه به نقش بانک مرکزی در نقدینگی و اینکه برخی معتقدند بانک مرکزی به تنهایی متولی نقدینگی نیست، تاکید کرد: نمیتوان نقش بانک مرکزی را نادیده گرفت، بانک مرکزی توانایی کنترل بانکها در حوزه قوانین و مقررات و اعمال نظارت مناسب را دارد، اما این وظایف در سالهای گذشته انجام نشده است. این بخش که در اختیار بانک مرکزی است باید به طور کامل تحت پوشش بانک مرکزی باشد و ما نمی توانیم بانک مرکزی را سلب مسئولیت کنیم.
وی افزود: اما در کنار بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد و سایر نهادها نیز در تنظیم و تعیین امور مختلف مربوط به نقدینگی نقش دارند. دولت باید بودجه خود را در این بخشها متعادل کند و با توجه به داراییها و درآمدهای خود آن را تنظیم کند و اگر این کار را انجام دهد و کسری بودجه ایجاد نشود، بخشی مربوط به استقراض از بانک مرکزی کنترل و کاهش مییابد. بخشی دیگر از درآمد ارزی دولت مانند درآمد حاصل از فروش نفت و امثال آن به بانک مرکزی می رود و ریالی دریافت می کند. این بخش شامل ریال خارج از تولید داخلی کشور نیز می شود که نقدینگی را به صورت نامتناسب با تولید داخلی افزایش می دهد. بنابراین سه بخش وجود دارد. یک قسمت مستقیماً در اختیار بانک مرکزی است، دو قسمت زیر نظر دولت است و بانک مرکزی هم می تواند دخالت کند. اما چون رئیس بانک مرکزی را دولت انتخاب میکند و تحت تأثیر رفتار دولت است، نمیتواند کار زیادی برای مقابله با آن انجام دهد، در نهایت میتواند تا حدودی آن را کنترل کند.»
تورم وارداتی و ناشی از تحریم سهم کمی از تورم کل اقتصاد کشور دارد
این استاد دانشگاه تاکید کرد: تورم ناشی از تحریم ها، واردات و مواردی از این دست، اگر به انواع مواردی که اشاره کردم محدود شود، بسیار کمتر از تورم 50 درصدی کشور است. اما آنچه باعث شده تورم شدیدتر شود، اقدامات مربوط به افزایش نرخ ارز به علاوه کسری بودجه و استقراض مستمر دولت از بانک مرکزی است. همچنین ایجاد نارضایتی در برخی بانک ها. همه اینها باعث افزایش تورم شده است. تورم وارداتی و تورم ناشی از تحریم ها سهم کمی از تورم کل اقتصاد کشورمان را تشکیل می دهند.
