همزمان با توقف حملات آمریکا برای دومین شب متوالی، نشانه های جدیدی از تحرکات دیپلماتیک برای مهار بحران آشکار شده است. فعال شدن کانالهای میانجیگری و ادامه رایزنیها بین تهران و مسقط درباره تنگه هرمز حاکی از احتمال تقویت مسیر دیپلماسی و بازگشت به میز مذاکره است.
آرایش تازه در هرمز
به گزارش دنیای اقتصاد، همزمان با توقف حملات ارتش آمریکا علیه ایران برای دومین شب متوالی، نشانه های جدیدی از فعال شدن مجاری دیپلماتیک برای مهار بحران نمایان شده است. مسیر از یک سو با وساطت قطر و پاکستان حکایت از تبادل پیام بین تهران و واشنگتن دارد و از سوی دیگر رایزنی های تهران و مسقط در خصوص امنیت تنگه هرمز را دنبال می کند. سلسله این گزارش ها در شرایطی منتشر می شود که تعلیق موقت عملیات نظامی آمریکا بار دیگر گمانه زنی ها در مورد احتمال انتقال تدریجی بحران از حوزه رویارویی نظامی به عرصه دیپلماسی را افزایش داده است. اما این مسیر همچنان شکننده، مبهم و وابسته به عرصه و تحولات سیاسی پیش رو است.
ظهر یکشنبه، خبرگزاری آناتولی به نقل از منابع منطقه ای مدعی شد که تهران و واشنگتن برای پیشبرد مسیر دیپلماسی برای کاهش تنش توافق کرده اند. تحولی که به گفته این منابع، با میانجیگری قطر و پاکستان به تشدید تبادل پیام بین دو طرف منجر شده است. همزمان، العربیه به نقل از منابع عربی مدعی شد که ایران و آمریکا پاسخ خود را به پیشنهاد پاکستان و قطر برای از سرگیری مذاکرات ارائه کرده اند. بر اساس این گزارش رسانه ای، ایران به پاکستان اعلام کرده است که آماده ادامه مذاکرات در ژنو، دوحه یا اسلام آباد است. از سوی دیگر رویترز به نقل از یک منبع آگاه مدعی شد که ایران تا زمانی که آمریکا از حمله خودداری کند، حملات خود را متوقف کرده است.
در میانه این تحولات، تنگه هرمز به یکی از مهمترین محورهای رایزنی های دیپلماتیک تبدیل شده است. در همین چارچوب، تهران گفتگو با مسقط را با تمرکز بر امنیت کشتیرانی و مدیریت ترافیک دریایی دنبال می کند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه از برگزاری چندین دور گفتوگوی فنی و سیاسی ایران و عمان در تهران خبر داد و این مذاکرات را مفید و سازنده توصیف کرد. به گفته وی، دو طرف درباره اصول مشترک و سازوکارهای عملیاتی برای مدیریت تردد ایمن کشتی ها در تنگه هرمز با رعایت حقوق حاکمیتی دو کشور ساحلی تبادل نظر کرده اند. با وجود اینکه هیات عمانی تهران را ترک کرده است، اما به گفته بقایی رایزنی های کارشناسی و سیاسی بین دو طرف همچنان ادامه دارد. وی همچنین تاکید کرده است که تغییری در وضعیت تردد کشتی ها در تنگه هرمز ایجاد نشده است.
نشانه های پیشرفت
گزارش های منتشر شده در رسانه های بین المللی نیز حاکی از پیشرفت نسبی این مذاکرات است. سی بی اس مدعی شده است که مذاکرات ایران و عمان در خصوص مدیریت وضعیت تنگه هرمز وارد مرحله امیدوارکننده ای شده است. با این حال، دستیابی به توافق نهایی همچنان به زمان بیشتری نیاز دارد. این رسانه همچنین مدعی شده است که تصمیم دولت آمریکا برای توقف موقت حملات با هدف جلوگیری از ایجاد اختلال در این روند حساس دیپلماتیک اتخاذ شده است و واشنگتن از نزدیک تحولات این مذاکرات را دنبال می کند. در همین زمینه، عصر جمعه در تماس تلفنی سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان بر اهمیت موضوع امنیت دریایی در رایزنی های تهران و مسقط تاکید شد. دو طرف ضمن بررسی آخرین تحولات منطقه، راه های جلوگیری از تشدید تنش، تضمین امنیت کشتیرانی و تقویت همکاری های منطقه ای برای حفظ ثبات و صلح در خلیج فارس را بررسی کردند.
چرا استراحت؟
از سوی دیگر، گزارشهای رسانههای آمریکایی نشان میدهد که توقف حملات علیه ایران لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی واشنگتن نیست، بلکه میتواند بخشی از بازنگری گستردهتر استراتژی آمریکا در قبال این بحران باشد. بر اساس این گزارش ها، کاخ سفید در حال ارزیابی مجموعه ای از ملاحظات نظامی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی است. از میزان ذخایر تسلیحات و قابلیتهای دفاعی گرفته تا پیامدهای منطقهای جنگ، هزینههای اقتصادی و فرصتهای احتمالی برای دیپلماسی. در همین زمینه، نیویورک تایمز گزارش داد که دونالد ترامپ، حداقل در حال حاضر، طرح تشدید سریع حملات علیه ایران را به تعویق انداخته است. یکی از عوامل موثر در این تصمیم نگرانی پنتاگون از کاهش چشمگیر ذخایر رهگیرهای سامانه پاتریوت و سایر تجهیزات پدافند هوایی است. مشکلی که می تواند توان دفاعی آمریکا و متحدانش در منطقه را به چالش بکشد.
اما نگرانی های واشنگتن به حوزه نظامی محدود نمی شود. به نوشته این روزنامه، مقامات آمریکایی همچنین از احتمال گسترش دامنه جنگ، آسیب پذیری متحدان آمریکا در خلیج فارس، افزایش قیمت جهانی انرژی، خطر رکود اقتصادی و شکل گیری موج های جدید مهاجرت نگران هستند. در عین حال به نظر می رسد در میان نزدیک ترین مشاوران رئیس جمهور آمریکا نیز تردیدهایی در مورد ادامه راه نظامی وجود دارد.
ائتلاف غربی برای هرمز
در کنار این تحولات، واشنگتن و لندن نیز در حال بررسی گزینه هایی برای مدیریت پیامدهای بحران و حفظ امنیت کشتیرانی هستند. فایننشال تایمز گزارش داده است که آمریکا و انگلیس در حال بررسی امکان برگزاری نشستی با حضور وزرای دفاع و فرماندهان نظامی حدود 40 کشور هستند. هدف از این نشست بررسی امکان تشکیل ائتلاف بین المللی دریایی برای حفاظت از کشتیرانی و بازگرداندن امنیت به تنگه هرمز است. این کشورها قبلا در زمینه امنیت دریایی در قالب گروه های چند ملیتی به رهبری بریتانیا و فرانسه همکاری داشته اند. با این حال، اهمیت تنگه هرمز در شرایط کنونی، هرگونه ابتکار جدید در این حوزه را بخشی از معادلات گسترده تر بحران می کند.
دیپلماسی یک قدم با میدان فاصله دارد
مجموع این تحولات تصویری دوگانه از وضعیت کنونی ارائه میدهد: از یک سو توقف موقت حملات آمریکا و افزایش تماسهای دیپلماتیک نشانههایی از تلاش برای مهار بحران و یافتن راهی برای کاهش تنش ایجاد کرده است و از سوی دیگر، ادامه گزینههای نظامی و ابتکارات بینالمللی برای امنیت تنگه هرمز نشان میدهد که سایهها بر روی جبهه تقابل ادامه دارد. در چنین شرایطی، تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری به نقطه تلاقی امنیت، اقتصاد و دیپلماسی تبدیل شده است. اگر رایزنی های تهران و مسقط به سازوکاری عملی برای تضمین امنیت کشتیرانی منجر شود و در عین حال کانال های ارتباطی تهران و واشنگتن فعال تر شود، می توان از تشکیل پنجره ای برای کاهش تنش صحبت کرد.
